دوشنبه, مې 25, 2026
Home Blog Page 64

نجیب الله علي‌خېل:د ډیورنډ په اړه د محقق وروستۍ څرګندونې، پاکستان سره د پټو معاملو نښې دي

اسلام اباد کې د افغانستان پخواني سفیر، نجیب الله علي‌خېل ویلي، د ډیورنډ فرضي کرښې په اړه د محمد محقق وروستیو څرګندونو پراخ سیاسي او ولسي غبرګونونه راپارولي، چې دا ډول څرګندونې په اوسنیو حساسو شرایطو کې تصادفي نه ښکاري، بلکې د یوې ځانګړې اجنډا او فکر څرګندونه کوي چې ښایي د سیمه‌ییزو او ملي مسایلو په تړاو د احتمالي معاملو لپاره فضا برابره کړي.

علي‌خېل زیاتوي، داسې انګېرنه شته چې د ډیورنډ په اړه دا ډول دریځونه ښایي د یوې پراخې “معاملاتي بستې” برخه وي، چې ځینې کړۍ غواړي د مقابل لوري پر وړاندې یې د امتیاز په توګه وړاندې کړي.

د هغه په باور، په دې چوکاټ کې د افغانستان له جغرافیایي موقعیته د “دور وهلو” هڅې، لکه د چترال، واخان او شکاشم له لارې د پاکستان او مرکزي آسیا نښلول، هم له ورته سناریو سره تړاو لرلای شي.

نوموړي ټینګار کړی چې د ډیورنډ کرښه د ۱۹مې پېړۍ د استعماري سیاست میراث دی چې په عملي توګه نه ده تطبیق شوې او له همدې امله فرضي بلل کېږي.

د علي خیل په وینا، د ډیورنډ مسئله نه د یو فرد صلاحیت دی او نه هم د پټو معاملو برخه کېدای شي، بلکې دا یوه ملي موضوع ده چې له ۱۳۰ کلونو راهیسې د افغان ولس، په ځانګړي ډول د ځوان نسل، په احساساتو کې ژوره ریښه لري.

حلیم فدایي:د ډیورنډ کرښه د افرادو نه، بلکې د ولسونو د پرېکړې موضوع ده

د پکتیا پخوانی والي محمد حلیم فدایي وایي چې د ډیورنډ کرښه یوه تاریخي او ملي موضوع ده چې د افرادو او حکومتونو له واکه پورته ده، او وروستۍ پرېکړه یې باید د دواړو غاړو د ولسونو د ارادې پر بنسټ وشي.

هغه زیاتوي چې د پاکستان له لوري دا دریځ چې دا کرښه وروستۍ پوله ده، نوی نه دی؛ خو افغانان ورسره موافق نه دي.

فدایي همداراز نیوکه کړې چې ځینې افغان سیاستوال د سیاسي ګټو لپاره د پاکستان له دریځه ملاتړ کوي، څو واک ته ورسېږي.

د هغه په اند، دا ډول موضوعات د افرادو له خوا نه، بلکې د مشروع، منتخب او ولسواک نظام له لارې حل کېدای شي.

هغه پاکستان ته سپارښتنه کړې چې د ډلو او وسلوالو له لارې نه د ډیورنډ مسئله حل کېدای شي او نه هم د تروریزم ستونزه؛ بلکې دا پېچلې موضوعات یوازې د خلکو د رضایت او د حق خودارادیت پر بنسټ د یوه قانوني حکومت له لارې حل کېدای شي.

فدایي ویلي:«پاکستان کم تر کمه له تېرو پنځوسو کلونو راهیسې ګڼې ډلې د همدې روایت پر بنسټ روزلې دي؛ خو کله چې یې واک ته رسولې دي، مطلوبې پایلې یې نه دي ورکړې، ځکه چې دا موضوع په ناسم ادرس تعقیبېږي او د تېرو تېروتنو تکرار دی.»

په پای کې، فدایي ټینګار کړی چې د تېرو څو لسیزو تجربې ښيي چې د نیابتي ډلو ملاتړ اغېزناک نه دی او یوازې ستونزې لا پسې زیاتوي.

رحمت الله نبیل:د محقق د ډیورنډ دریځ د خپلواک نظر پر ځای د پټې معاملې بڼه لري

د ملي امنیت پخواني رییس رحمت الله نبیل د محمد محقق د وروستیو څرګندونو په غبرګون کې ویلي چې د ډیورنډ کرښې په اړه د هغه دریځ تر دې چې یو روښانه حقوقي نظر وي، د پوښتنې وړ سیاسي بدلون ته ورته دی چې د معاملې بڼه لري.

نبیل وایي که دغه موضوع هغه مهال مطرح شوې وای چې محقق د واک په اوج کې او د خپلواک تصمیم نیولو په حالت کې وای، نو کېدای شوای د اساسي قانون او د بیان د ازادۍ په چوکاټ کې د بحث وړ سیاسي نظر بلل شوی وای، که څه هم د ټولو له لوري د منلو وړ نه وای.

د هغه په وینا، د پاکستان له پوځي چارواکو سره د اړیکو له نږدې کېدو او وروستیو لیکونو وروسته د همدې ادعا مطرح کول، دا دریځ له خپلواکۍ لرې کوي او داسې انګېرل کېږي چې ښايي د پردې تر شا د معاملو پایله وي.

نبیل ټینګار کړی چې د ډیورنډ موضوع یوه حساسه تاریخي مسأله ده او د ورځنیو شرایطو یا اړیکو په بدلون سره نه بدلېږي، بلکې د افغانستان د خلکو له ګډې ارادې سره تړلې ده او په اړه یې پرېکړه باید د یو ملي، شفاف او اجماعي بهیر له لارې وشي.

هغه زیاته کړې چې دا ډول موقتي دریځونه د طالبانو د واک د مشروعیت د پیاوړتیا او د مخالفو ډلو د لا تیتوالي سبب ګرځي.

نوموړی په پای کې وایي چې اوسنی حالت یوازې د بیان ازادۍ موضوع نه ده، بلکې دا پوښتنه راپورته کېږي چې دا ډول دریځونه د خپلواک فکر پایله ده او که د اړیکو او شاته معاملو اغېز؟ او زیاته کړې یې ده چې ټولنه ثابتو او د باور وړ دریځونو ته اړتیا لري.

عمر داودزی:د ډیورنډ کرښه فرضي ده او په اړه یې پرېکړه باید ولسونه وکړي

د کورنیو چارو پخواني وزیر عمر داودزي د ډیورنډ کرښې د رسمیت پېژندنې په اړه د محمد محقق وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي چې یاده کرښه «فرضي» ده او په دې اړه وروستۍ پرېکړه باید د ولسونو له خوا وشي.

داودزي څرګنده کړې چې دی او محقق دواړه د «افغانستان ژغورنې ملي مجمع» غړي دي، او دغه جوړښت یې د بېلابېلو سیاسي لیدلورو د راټولېدو یو چتر وباله.

نوموړي د ډیورنډ کرښې په اړه خپل دریځ روښانه بللی او ویلي چې په تېرو کې د لویو جرګو له لوري دا کرښه فرضي بلل شوې، او زیاته کړې چې کله مناسب شرایط برابر شي، د سیمې ولسونه به په ګډه پرېکړه وکړي.

د یادونې وړ ده چې د محمد محقق یادو څرګندونو د ګڼو سیاسیونو او عامو خلکو غبرګونونه راپارولي دي.

شاه حسین مرتضوي:د ځمکنۍ بشپړتیا په اړه دریځ باید پر سیاسي عقلانیت ولاړ وي

د پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د ویاند مرستیال شاه حسین مرتضوي وایي چې د هېواد د ځمکنۍ بشپړتیا په اړه دریځ باید د سیاسي عقلانیت، ګډې پوهې او د هېواد د تېر، اوسني او راتلونکي حالت د دقیق درک پر بنسټ وټاکل شي.

ښاغلي مرتضوي په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي، چې له احساساتي چلند څخه باید ډډه وشي.

نوموړی زیاتوي چې هغه سیاستونه چې له سیاسي عقلانیت څخه بې‌برخې وي، د خلکو له ملاتړ څخه نه برخمن کېږي.

دا په داسې حال کې ده چې تازه د وحدت ګوند مشر محمد محقق ویلي، ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان تر منځ د رسمي پولې په توګه په رسمیت پېژني.

کمال ناصر اصولي:محقق او هغه ته ورته جنګ‌سالاران د ډیورنډ په اړه د نظر ورکولو حق نه لري

د ولسي جرګې پخوانی غړی کمال ناصر اصولي وایي، چې ځینې جنګ سالاران د ډیورنډ کرښې په اړه د نظر ورکولو حق نه لري.

هغه په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي:«محمد محقق او محقق ته ورته بدنامې او وحشي څیرې او جنګ سالاران چې ځانونه افغانان نه ګڼي د ډیورنډ د کرښې په اړه د نظر ورکولو حق نلري.»

اصولي دغه راز ویلي چې د دغه خلکو نه باید افغان پاسپورتونه هم واخیستل شي او افغانستان ته ممنوع الدخول شي.

دا په داسې حال کې ده چې تازه د وحدت ګوند مشر محمد محقق ویلي، ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان تر منځ د رسمي پولې په توګه په رسمیت پېژني.

اسماعیل بقایي:له امریکا سره د نوو خبرو لپاره تر اوسه کومه طرحه نه‌ ده جوړه شوې

0

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي اعلان کړی چې تهران دا مهال له امریکا سره د خبرو د بل پړاو لپاره هېڅ مشخص پلان نه‌لري او په دې تړاو وروستۍ پرېکړه هم نه‌ده شوې.

د هغه په وینا، د هر ډول احتمالي خبرو په اړه د ایران دریځ به یوازې د هېواد د ملي ګټو او امنیتي ارزښتونو پر بنسټ وټاکل شي.

بقايي د واشنګټن پر سیاستونو نیوکه وکړه او ادعا یې وکړه چې امریکا په دوامداره توګه د اوربند له اصولو سرغړونه کړې ده.

هغه ټینګار وکړ چې د وروستیو پېښو په لړ کې، د یوې ایرانۍ سوداګریزې کښتۍ په نښه کول د تهران له نظره ښکاره تیری بلل کېږي.

نوموړي زیاته کړه چې دا ډول اقدامات نه یوازې د دواړو هېوادونو ترمنځ باور کمزوری کوي، بلکې د هر ډول ډیپلوماټیک بهیر پر وړاندې خنډونه هم زیاتوي.

وال سټریټ ژورنال:متحده عربي امارات د ډالرو د کمښت له امله اړ شوی چې د نفتو راکړه ورکړه په یوان ترسره کړي

0

وال سټریټ ژورنال راپور ورکړی چې متحده عربي اماراتو له امریکا څخه د احتمالي مالي فشارونو د کمولو لپاره د ملاتړ غوښتنه کړې ده.

د راپور له مخې، ابوظبي خبرداری ورکړی چې که د ډالرو له کمښت سره مخ شي، ښایي اړ شي خپل د نفتو راکړه ورکړه په یوان او نورو نړیوالو اسعارو ترسره کړي.

امریکايي چارواکو ویلي چې د اماراتو د مرکزي بانک رئیس، خالد محمد سالم بالعمي، تېره اوونۍ په واشنګټن کې له لوړپوړو مالي چارواکو سره لیدلي او د اسعارو د تبادلې د یوې ځانګړې کرښې د رامنځته کولو وړاندیز یې مطرح کړی دی.

راپور زیاتوي چې امارات که څه هم تر دې مهاله د امریکا، اسرائیلو او ایران ترمنځ د جګړې له مستقیمو اقتصادي زیانونو تر ډېره خوندي پاتې شوي، خو د جګړې دوام یې پر مالي ثبات جدي سیوری غوړولی دی.

چارواکي اندېښنه لري چې دغه وضعیت به د بهرنیو اسعارو زېرمې راکمې کړي او نړیوال پانګه‌وال به له دې بازار څخه ووځي.

د تحلیل له مخې، د ایران سره شاوخوا ۴۰ ورځنۍ جګړې د اماراتو د انرژۍ پر سکتور منفي اغېز کړی، د نفتو د لېږد بهیر یې ګډوډ کړی او د هرمز تنګي له لارې د صادراتو وړتیا یې زیانمنه کړې ده.

دا وضعیت کولای شي امارات د خپلو مهمو ډالري عوایدو له سرچینو بې‌برخې کړي او اقتصادي فشارونه لا زیات کړي.

د اسراییل ۱۱م کانال:د امریکا او ایران ترمنځ خبرو کې لوی خنډ مجتبی خامنه‌اي سره د اړیکې ټینګول دي

0

د اسرائیل د ۱۱م کانال د خبر له مخې، د ایران او امریکا ترمنځ د احتمالي خبرو په دوام کې یو مهم خنډ له مجتبی خامنه‌اي سره د اړیکې ټینګول ګڼل کېږي.

په راپور کې ویل شوي چې همدا موضوع ښايي د ایران د حکومت د دریځونو د بې‌انسجامۍ یو لامل وي.

د دې له امله د ایران دننه ځینې بنسټونه بېلابېل دریځونه لري؛ د بېلګې په توګه، د سپاه پاسداران سخت دریځ غوره کوي، په داسې حال کې چې د بهرنیو چارو وزیر او ولسمشر بیا بېلابېل سیاسي نظرونه څرګندوي.

راپور زیاتوي چې د منځني ختیځ یوه سرچینه وایي، تمه ده د امریکا او ایران ترمنځ اوربند د لنډې مودې لپاره وغځول شي، څو د مذاکراتو لپاره نور فرصت برابر شي.

زلېنسکي:اوکراین له درېیو عربي هېوادونو سره د ډرونونو ۱۰ کلن تړونونه لاسلیک کړل

0

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زلېنسکي اعلان کړی چې اوکراین له متحده عربي امارات، سعودي عربستان او قطر سره د بې‌پیلوټه الوتکو ۱۰ کلن تړونونه لاسلیک کړي دي.

د هغه په وینا، د دې تړونونو له مخې به اوکراین یادو هېوادونو ته ډرونونه صادروي او همدارنګه به ورسره په ګډه د تولید چارې هم پر مخ وړي.

دا ګام د اوکراین لپاره د دفاعي صنعت د پراختیا او نړیوالو همکاریو د پراخولو په لور مهم بلل کېږي.

زلېنسکي زیاته کړې چې له دې هوکړو سربېره، اوکراین د منځني ختیځ او خلیج له ۱۱ نورو هېوادونو څخه هم د ورته همکاریو غوښتنې ترلاسه کړې دي، چې دا د دغه هېواد د ټکنالوژۍ او پوځي تجهیزاتو پر زیاتېدونکي باور دلالت کوي.

هغه همداراز ټینګار کړی چې قفقاز سیمې ته به هم په تدریجي ډول د اوکراین پاملرنه زیاته شي، څو هلته خپلې اقتصادي او ستراتیژیکې اړیکې پیاوړې کړي.