رئیس شورای ملی ونزوئلا اعلام کرده است که شمار جان‌باختگان زلزله ویرانگر اخیر این کشور به ۴ هزار و ۱۱۸ تن افزایش یافته و تاکنون ۱۶ هزار و ۷۴۰ نفر نیز در این رویداد زخمی شده‌اند.مقام‌های ونزوئلا گفته‌اند که عملیات جست‌وجو نجات و کمک‌رسانی در مناطق آسیب‌دیده همچنان ادامه دارد و با توجه به شمار زیاد افراد ناپدیدشده احتمال افزایش آمار قربانیان وجود دارد.

ـــ دار وي که زندان وي که شرنګار د زولنو
زه به د وطن د ابادۍ سندرې وایمه

د پښتون ژغورنې غورځنګ (PTM) مخکښ غړی، او د شمالي وزیرستان د رزمک اوسېدونکی، شاعر او فعال ګیله‌من وزیر، چې اصلي نوم یې حضرت نعیم و، د پښتنو د حقونو، عدالت، سولې او ملي یووالي لپاره د خپل شعر او مبارزې له لارې پراخ شهرت ترلاسه کړی و. چې بالاخره پر همدې سنګینه مبارزه په بې رحمۍ سره شهید شو.

ګیله‌من وزیر د ۲۰۲۴ کال د جولای په اوومه د پاکستان په پلازمېنه اسلام‌اباد کې د نامعلومو کسانو له برید سره مخ شو او سخت ټپي شو. نوموړی څو ورځې د روغتون د بېړنۍ پاملرنې په څانګه کې تر درملنې لاندې و، خو د جولای د ۱۱مې تر نیمې شپې وروسته یې د ټپونو له امله ساه ورکړه. د هغه جنازه د جولای په ۱۲مه په شمالي وزیرستان کې خاورو ته وسپارل شوه.

د ګیله‌من وزیر پر مړینه په افغانستان، پاکستان او د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې پراخ غبرګونونه وښودل شول. د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د هغه مړینه تایید کړه او ویې ویل چې د هغه د ژغورلو ټولې هڅې ناکامې شوې. هغه دا هم ویلي وو چې که د برید عاملان ونه نیول شي، نو دا به  پر پاکستاني ریاست د جبر او ځور د خلکو شکونه نور هم زیات کړي.

ګیله‌من وزیر یوازې شاعر نه و؛ هغه د پښتنو د حقونو یو پیاوړی مدافع هم و. په خپلو شعرونو کې یې د جګړو، بې‌عدالتۍ، بې‌ځایه کېدو، ورورولۍ او د پښتنو د یووالي خبرې کولې. د هغه شعرونه په ځانګړي ډول د ځوان نسل ترمنځ ډېر مشهور وو او ډېری وخت به یې د ولسي غونډو او لاریونونو برخه جوړوله.

ګیله من وزیر د پاکستان پر امنیتي او سیاسي تګلارو سختې نیوکې کولې او په دې باور و چې پښتانه باید د خپلو مدني او بشري حقونو لپاره په سوله‌ییز ډول مبارزه وکړي.
د راپورونو له مخې، نوموړی له مرګ وړاندې هم د پاکستاني امنیتي ځواکونو له لوري نیول شوی و، څو میاشتې یې بند تېر کړی و او د هغه د کورنۍ او ملګرو په وینا، په بند کې د پاکستاني ریاست لخوا سخت شکنجه شوی هم و.

ګیله‌من وزیر د افغان ملي هویت او د پښتنو د تاریخي یووالي پلوی و. هغه په خپلو شعرونو او ویناوو کې د ډیورنډ کرښه د پښتنو ترمنځ د وېش کرښه، او پر سینه تیر شوی اغزن تار باله، او د لوی افغانستان له نظریې سره یې خواخوږي څرګندوله.

د ګیله‌من وزیر ادبي او سیاسي ژوند یو له بل سره تړلی و. هغه شعر یوازې د احساساتو د څرګندولو وسیله نه ګڼله، بلکې د مبارزې، ویښتیا او د ولس د دردونو د بیان ژبه یې بلله. د هغه په شعرونو کې د جګړو له امله د پښتنو بې‌ځایه کېدل، جبري ورکېدنې، هدفي وژنې، د بیان ازادي او د ملي یووالي موضوعات په پراخه کچه انځور شوي دي. د همدې دریځ له امله یې شعرونه په ټولنیزو رسنیو، ولسي غونډو او د پښتون ژغورنې غورځنګ په لاریونونو کې په پراخه کچه لوستل کېدل او د ځوان نسل ترمنځ یې ځانګړی ځای خپل کړی و.

ګیله‌من وزیر د پښتون ژغورنې غورځنګ د مرکزي شورا له فعالو غړو څخه و او د غورځنګ په سیاسي او ولسي فعالیتونو کې یې دوامداره ګډون درلود.

د هغه پلویانو هغه د یوه بې‌باکه او نه ستړي کېدونکي فعال په توګه یاداوه، ځکه د خپلو نظریاتو د څرګندولو له امله څو ځله له امنیتي فشارونو، نیولو او بند سره مخ شوی و. د هغه نږدې ملګرو ویلي چې ګیله‌من وزیر باور درلود چې د پښتنو ستونزې باید د تاوتریخوالي پر ځای د سیاسي مبارزې، مدني مقاومت، شعر او قلم له لارې نړۍ ته ورسول شي، څو د سیمې او نړۍ پام د پښتنو روان وضعیت ته واوړي.

د ګیله‌من وزیر له مړینې وروسته د هغه جنازه د شمالي وزیرستان په وروستیو کلونو کې له تر ټولو لویو ولسي جنازو څخه وشمېرل شوه. زرګونو کسانو، د پښتون ژغورنې غورځنګ غړو، شاعرانو، لیکوالانو، قومي مشرانو او مدني فعالانو پکې ګډون وکړ. د هغه د مړینې کلیزه هر کال د ګڼو پښتنو له لوري د هغه د شعرونو، مبارزې او فکر د یادولو په مراسمو نمانځل کېږي، او ګڼ شمېر پلویان یې هغه د معاصر پښتون ولسي غورځنګ له اغېزناکو شاعرانو او مبارزینو څخه ګڼي، چې د خپل فکر او قلم له لارې یې د پښتنو د حقونو، عدالت او ملي یووالي لپاره مبارزه کوله.

ګیله‌من وزیر دوه ودونه کړي وو او پنځه اولادونه یې تر شا پرېښودل؛ درې لوڼې او دوه زامن.
نن، د هغه له مړینې وروسته هم، د ګیله‌من وزیر شعرونه، دریځونه او د حق غوښتنې غږ د ګڼو پښتنو لپاره د الهام سرچینه ګڼل کېږي. هغه که څه هم له دې نړۍ سترګې پټې کړې، خو د شعر، مبارزې او ملي احساس هغه پیغام چې پرې یې ژوند تېر کړ، لا هم د زرګونو خلکو په زړونو کې ژوندی دی.

د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د ختیځې مدیترانې سیمې مشرې، ډاکټر حنان بلخي، افغانستان ته د خپل سفر په پای کې ویلي چې افغانستان لا هم د نړۍ له هغو دوو هېوادونو څخه دی چې د ګوزڼ وحشي ویروس پکې له منځه نه دی تللی، او د دې ناروغۍ د بشپړ ختمولو لپاره دوامدار نړیوال ملاتړ او پانګونه اړینه ده.

ډاکټر بلخي، چې د ګوزڼ د څارنې بورډ د پلاوي مشري یې کوله، د سعودي عربستان د پاچا سلمان د بشري مرستو مرکز او د ګوزڼ د له منځه وړلو نړیوال نوښت له استازو سره یوځای کابل او کندهار ته سفر کړی و. پلاوي د سفر پر مهال له افغان چارواکو، د ملګرو ملتونو له استازو، تمویلوونکو او روغتیايي کارکوونکو سره د واکسیناسیون او روغتیايي خدمتونو د پراختیا په اړه خبرې وکړې.

هغې ټینګار وکړ چې د ګوزڼ له منځه وړل یوازې د واکسین کمپاینونو پورې محدود نه دي، بلکې د لومړنیو روغتیايي خدمتونو پیاوړتیا، د ناروغیو اغېزمنه څارنه، د باوري روغتیايي کارکوونکو ملاتړ او د واکسین دوامدارو پروګرامونو ته هم اړتیا لري.

د روغتیا نړیوال سازمان په وینا، لا هم په ځانګړي ډول د افغانستان په سوېلي سیمو کې داسې ماشومان شته چې واکسین ته نه دي رسېدلي، او هغوی ته د واکسین رسول د ګوزڼ د له منځه وړلو لپاره اساسي اړتیا ده.

طالب چارواکو هم د ګوزڼ د له منځه وړلو پر ژمنتیا ټینګار کړی، خو ویلي یې دي چې د روغتیايي سکټور د بودجې کمښت د اساسي روغتیايي خدمتونو پر دوام منفي اغېز کړی دی.

د WHO د معلوماتو له مخې، اوس مهال په افغانستان کې له ۲۲ میلیونو ډېر کسان بشري مرستو ته اړتیا لري او له دې ډلې نږدې ۱۴.۴ میلیونه وګړي روغتیايي خدمتونو ته اړتیا لري. دغه سازمان وايي، د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې د مالي سرچینو د کمښت له امله شاوخوا ۱۵۰ روغتیايي مرکزونه تړل شوي یا یې فعالیتونه ځنډول شوي، چې له کبله یې زرګونه کسان له روغتیايي خدماتو بې‌برخې شوي دي.

راپور زیاتوي چې د ۲۰۲۶ کال د روغتیايي بېړني غبرګون لپاره د اړتیا وړ ۱۹۰.۸ میلیونه ډالرو څخه، د جون تر پایه یوازې ۱۷ سلنه بودجه ترلاسه شوې ده.

د افغانستان لپاره د روغتیا نړیوال سازمان استازي، ډاکټر اډوین سېنیزا سلواډور، ویلي چې روغتیايي خدمتونه باید د هېواد تر ټولو لرې پرتو سیمو ته هم ورسېږي. هغه زیاته کړې چې WHO به د افغان روغتیايي چارواکو او نړیوالو شریکانو په همکارۍ د واکسیناسیون، لومړنیو روغتیايي خدمتونو او د ناروغیو د څارنې له پروګرامونو ملاتړ ته دوام ورکړي.

د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د افغانستان د روغتیايي لاسته راوړنو د خوندي ساتلو او میلیونونو خلکو ته د ژوند ژغورونکو خدمتونو د دوام لپاره دوامدار نړیوال مالي ملاتړ حیاتي اهمیت لري.

هند د هرمز تنګي له بحران وروسته د ستراتیژیکو نفتو د زېرمو د پراخولو پلان تصویب کړ

هند د هرمز تنګي د کړکېچ او د نړیوالو انرژۍ بازارونو د بې‌ثباتۍ له امله د خپلو ستراتیژیکو نفتو د زېرمو د پراخولو پلان تصویب کړی دی.

د هند دولتي شرکت د تیلو او طبیعي ګازو ملي شرکت (ONGC) د پنجشنبې په ورځ د هند د ونډو بازار ته په سپارل شوې اعلامیه کې ویلي، چې د شرکت د مدیره پلاوي له خوا د ۱.۷۵ میلیون مټریک ټنه ستراتیژیکو نفتو د زېرمو د جوړولو پروژه د ملي ارزښت لرونکې پروژو په توګه تصویب شوې ده.

د اعلامیې له مخې، د دې پروژې هدف د احتمالي نړیوالو بحرانونو، د اکمالاتي لارو د بندېدو او د انرژۍ د امنیت د خوندي کولو لپاره د هند د نفتو د زېرمو ظرفیت لوړول دي.

هند د نړۍ درېیم ستر د خامو نفتو واردوونکی او د مایع پټرولیم ګاز (LPG) دوهم لوی پېرودونکی هېواد دی، له همدې امله د نړیوالو اکمالاتي لارو هر ډول ګډوډي د دغه هېواد پر انرژۍ او اقتصاد مستقیم اغېز کوي.

د راپورونو له مخې، د امریکا او اسراییل د ایران پر ضد د جګړې پر مهال د هرمز تنګي عملي تړل کېدو د هند د انرژۍ پر وارداتو د پام وړ فشار راوست.

هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي او د نړۍ د نفتو د صادراتو لویه برخه له همدې لارې لېږدول کېږي.

د هندي چارواکو په باور، د ستراتیژیکو نفتو د زېرمو پراخول به هېواد ته دا توان ورکړي چې د نړیوالو کړکېچونو او د تیلو د اکمالاتو د احتمالي خنډونو پر مهال د انرژۍ اړتیاوې په خوندي ډول مدیریت کړي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې (UN Women) وايي، د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله په افغانستان کې لږ تر لږه یو میلیون ښځې او نجونې له هغو حیاتي خدمتونو بې‌برخې شوې دي چې د ښځو د ملاتړ بنسټونو له لوري وړاندې کېدل.

دغه بنسټ د جمعې په ورځ په خپل تازه راپور کې خبرداری ورکړی چې د بودجې کمښت د ښځو د ملاتړو سازمانونو فعالیتونه له جدي ګواښ سره مخ کړي او د ژوند ژغورونکو خدمتونو د وړاندې کولو وړتیا یې کمزورې کړې ده.

راپور، چې د ۵۲ بحران ځپلو هېوادونو د ۸۵۵ ښځینه سازمانونو او د ښځو د حقونو د فعالانو د معلوماتو پر بنسټ چمتو شوی، ښيي چې په افغانستان کې ښځینه بنسټونه په هغو سیمو کې هم فعالیت کوي چې ډېری نړیوالې مرستندویه ادارې ورته لاسرسی نه لري.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې د بشري مرستو مشرې صوفیا کالتورپ ویلي، د دغو سازمانونو د بودجې هر ډول کمښت د زیانمنو ښځو او نجونو، په ځانګړي ډول د تاوتریخوالي قربانیانو او بې‌ځایه شویو کورنیو، پر ژوند مستقیم اغېز کوي.

د راپور له مخې، ۸۴ سلنه سازمانونو ویلي چې د دوی خدمتونو ته اړتیا زیاته شوې، خو نږدې ۹۰ سلنه یې اعتراف کړی چې د مالي سرچینو د کمښت له امله د اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري.

همداراز، د هرو پنځو سازمانونو له ډلې دوه یې خبرداری ورکوي چې که مالي ملاتړ بېرته زیات نه شي، ښايي په راتلونکو ۱۲ میاشتو کې خپل فعالیتونه ودروي.

ملګرو ملتونو له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د ښځو د ملاتړ بنسټونو لپاره خپلې مالي مرستې زیاتې او دوامدارې کړي، څو په افغانستان او نورو بحران ځپلو هېوادونو کې اړمنې ښځې او نجونې له بنسټیزو خدمتونو بې‌برخې نه شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، که د ده د ترور هر ډول هڅه وشي او ایران پکې ښکېل وبلل شي، متحده ایالات به د غبرګون په توګه ایران په بشپړه توګه ویجاړ او له منځه یوسي.

ټرمپ دا څرګندونې د یوې خبري غونډې پر مهال کړې او ټینګار یې کړی چې امریکا د هر ډول احتمالي برید پر وړاندې د قاطع ځواب ورکولو لپاره بشپړ چمتووالی لري.

هغه ویلي: «که زما د ترور هڅه وشي، امریکا به ایران په بشپړه توګه ویجاړ او نابود کړي.»

د ټرمپ دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د واشنګټن او تهران ترمنځ اړیکې لا هم ترینګلې دي او په وروستیو میاشتو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د امنیتي او پوځي کړکېچونو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

ایراني چارواکو تر اوسه د ټرمپ د دغو څرګندونو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

د امریکا د عدلیې وزارت اعلان کړی چې د افغانستان د ولسي جرګې پخوانی غړی عبدالظاهر قدیر د نشه‌یي توکو د قاچاق او د درنو وسلو د معاملو په تړاو له جدي فدرالي تورونو سره مخ دی.

د نیویارک د جنوبي ولسوالۍ د فدرالي محکمې د اسنادو له مخې، پر قدیر تور دی چې د هیروئینو او مېتامفېټامینو د امریکا متحدو ایالتونو ته د لېږد د یوې دسیسې برخه و او هم یې د ماشین‌دارو وسلو، راکټي لاسي بمونو او نورو درنو وسلو د برابرولو او لېږد هڅې کړې دي.

د راپورونو له مخې، د امریکا د نشه‌یي توکو ضد ادارې (DEA) پلټنو ښودلې چې قدیر له ۲۰۲۴ کال د نومبر راهیسې له یوه محرم خبرورکوونکي سره په اړیکه کې و.

ویل کېږي هغه وروسته په جنوبي افریقا کې د ازمایښتي معاملې په ترڅ کې دوه کیلوګرامه مېتامفېټامین پلورلي او د ۱۴ زره ډالرو په ترلاسه کولو سره یې د لویو معاملاتو خبرې هم دوام کړې.

څېړنیز اسناد زیاتوي چې په ۲۰۲۵ کال کې د سلګونو کیلوګرامه هیروئینو او مېتامفېټامینو ترڅنګ د سلګونو ټوپکونو، درنو ماشین‌دارو وسلو، لاسي بمونو، راکټي بمونو او زرګونو مرمیو د پلورلو په اړه هم خبرې شوې وې.

د DEA په وینا، قدیر ویلي وو چې د سپارلو د ځای له ټاکل کېدو وروسته کولای شي غوښتل شوې وسلې او مهمات په درې ورځو کې برابر کړي.

د امریکا د چارواکو په وینا، قدیر د ۲۰۲۵ کال په اپرېل کې د کینیا په پلازمېنه نایروبي کې له هغو کسانو سره د لیدنې لپاره تللی و چې ده فکر کاوه د نشه‌یي توکو د قاچاق د یوې شبکې استازي دي، خو هغوی د DEA پټ همکاران وو.

تر دې لیدنې وروسته د کینیا امنیتي ځواکونو هغه ونیو او وروسته یې امریکا ته وسپاره.

قدیر د جمعې په ورځ د نیویارک په فدرالي محکمه کې حاضر شو او قاضي پرېکړه وکړه چې د محاکمې تر بشپړېدو پورې به په توقیف کې پاتې کېږي.

د امریکا سرپرست لوی څارنوال ټاډ بلانش ویلي، عبدالظاهر قدیر ځان سیاسي مشر باله، خو د دوی د ادعا له مخې د نشه‌یي توکو او درنو وسلو د یوې پراخې جنایي شبکې په فعالیتونو کې ښکېل و.

هغه ټینګار کړی چې دا قضیه به د امریکا په محکمه کې وڅېړل شي.

قدیر مخکې پر ځان لګېدلي ټول تورونه رد کړي دي.

د امریکا د قانون له مخې، تر هغه چې محکمې وروستۍ پرېکړه نه وي کړې، نوموړی بې‌ګناه ګڼل کېږي او که محکمه هغه مجرم وپېژني، د نشه‌یي توکو او وسلو د تورونو له امله د اوږدمهاله بند، ان تر عمري بند پورې، له سزا سره مخ کېدای شي.

سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران اعلام کرده است که تهران تاکنون به تمامی تعهدات خود در چارچوب تفاهم‌نامه با ایالات متحده پایبند بوده، اما وزیر خزانه‌داری آمریکا با اعمال تحریم‌های جدید، ماده نهم این تفاهم‌نامه را نقض کرده است. عراقچی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس افزود که این اقدام ادامه دیگر موارد نقض تعهدات و اقدامات نادرست آمریکا است و تأکید کرد که اجرای کامل توافق تنها زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که هر دو طرف به‌صورت متقابل به تعهدات خود پایبند باشند. اظهارات وزیر خارجه ایران پس از آن مطرح شد که وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌های تازه‌ای را علیه شماری از افراد و نهادهای ایرانی اعلام کرد؛ اقدامی که تهران آن را مغایر با مفاد تفاهم‌نامه میان دو کشور می‌داند.

وب‌سایت آکسیوس به نقل از سه مقام آمریکایی گزارش داده است که دولت دونالد ترامپ از ایران خواسته تا روز شنبه به‌صورت علنی اعلام کند که تنگه هرمز برای رفت‌وآمد کشتی‌ها باز است و حمله به کشتی‌های تجاری متوقف خواهد شد.بر اساس این گزارش آمریکا این پیام را به‌طور مستقیم و از طریق میانجی‌های منطقه‌ای به ایران رسانده است واشنگتن می‌گوید حملات اخیر به کشتی‌های تجاری، تفاهمی را که سه هفته پیش میان دو طرف به‌دست آمده بود نقض کرده و ادامه این وضعیت می‌تواند آن توافق را با خطر روبه‌رو کند.همچنین قرار است عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران روز شنبه در مسقط با بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان، درباره وضعیت تنگه هرمز و امنیت دریایی گفت‌وگو کند مقام‌های آمریکایی انتظار دارند ایران پس از این دیدار موضع رسمی خود را درباره توقف حملات و باز بودن مسیر کشتیرانی اعلام کند.در همین حال اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفته است که تهران برای عادی شدن رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز با عمان همکاری می‌کند اما درخواست آمریکا برای مذاکره را نپذیرفته است.

جمعه‌خان فاتح از فرماندهان شناخته‌شده طالبان در شمال افغانستان روز جمعه با حضور در شهر فیض‌آباد مرکز ولایت بدخشان به گزارش‌های منتشرشده در هفته‌های اخیر درباره اختلاف و رویارویی احتمالی‌اش با رهبری طالبان واکنش نشان داد. فاتح در سخنانی تأکید کرد که سال‌ها با «وفاداری استقامت و اخلاص» برای آرمان خود مبارزه کرده و از تعهد و مسیرش عقب‌نشینی نخواهد کرد. او همچنین بر ادامه وفاداری خود به نظام حاکم تأکید کرد. در هفته‌های گذشته برخی رسانه‌ها و منابع محلی از افزایش تنش میان جمعه‌خان فاتح و مقام‌های طالبان در بدخشان خبر داده و مدعی شده بودند که او در برابر حکومت مرکزی موضع گرفته است با این حال حضور او در فیض‌آباد در کنار هیئت اعزامی طالبان پس از دیدار با مقام‌های ارشد این گروه از جمله فصیح‌الدین فطرت به‌عنوان نشانه‌ای از تلاش برای پایان دادن به این تنش‌ها ارزیابی شده است. هرچند برخی منابع همچنان از ادامه گفت‌وگوها برای حل اختلافات داخلی خبر می‌دهند اما حضور علنی جمعه‌خان فاتح در مرکز بدخشان به بسیاری از شایعات درباره مخالفت یا تقابل او با رهبری طالبان پایان داده و روایت‌های منتشرشده درباره رویارویی قریب‌الوقوع را با تردید مواجه کرده است.