د پاکستان د جمعیت علماء اسلام مشر مولانا فضل الرحمن د ګوند یو بل غړی هم په ډزو ووژل شو.
د راپورونو له مخې، د دغه ګوند یاد غړی مولانا عبدالحق د جنوبي پښتونخوا په خانوزیو سیمه کې د نامعلومه وسله والو لخوا هدف ګرځول شوی دی.
تر اوسه د دغه برید مسولیت کومې ډلې پرغاړه نه دی اخیستی.
د پکتیا پخواني والي حلیم فدایي خبرداری ورکړی، چې په کونړ، نورستان او چترال کې د پاکستاني پوځ او ځینو قومي مشرانو ترمنځ تړونونه د افغانستان لپاره «نهایت خطرناک» دي او دا هڅې د ډیورنډ کرښې دې غاړې ته د یوې بلې «فاټا» د جوړولو بڼه لري.
ښاغلي فدایي ویلي، چې د دغو سیمو ولسونه به د انګرېزانو د دورې د پخوانۍ تګلارې په څېر په تعلیمي، اقتصادي، خدماتي، سیاسي او امنیتي برخو کې د پاکستاني پوځ له نفوذ سره وتړل شي، او د هغه په وینا، دا اقدامات د سیمې د خلکو هویت، خپلواکي او تاریخي اړیکې له جدي ګواښ سره مخ کوي.
نوموړي د طالبانو حکومت پر چوپتیا هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، سره له دې چې طالبان پر ټول افغانستان د بشپړ تسلط ادعا کوي، خو د پاکستان د دغو اقداماتو پر وړاندې یې خاموشي د اندېښنې وړ ده.
فدایي ټینګار کړی، چې د ډیورنډ کرښې هاخوا قومونه او ولسونه «خپله وینه او خپل افغانان» دي، خو پاکستان هڅه کوي د انګرېزانو د پخوانۍ استعماري تګلارې په دوام، د افغانستان په سرحدي سیمو کې خپل نفوذ پراخ کړي.
د ازبکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې رییس داورون وهابوف ویلي، چې د روان کال په لومړیو څلورو میاشتو کې افغانستان ته د دغه هېواد د صادراتو کچه ۵۵۰ میلیونه ډالرو ته لوړه شوې ده.
نوموړي زیاته کړې چې افغانستان د ازبکستاني توکو لپاره په چټکۍ سره د پراخېدونکي بازار بڼه غوره کړې ده.
د هغه په وینا، د صادراتو کچه په میاشتني ډول هم زیاتوالی ښيي؛ د جنورۍ په میاشت کې ۱۱۷ میلیونه ډالر وه، چې د اپرېل په میاشت کې ۱۶۰ میلیونه ډالرو ته لوړه شوې ده.
راپورونه ښيي چې د دغو صادراتو لویه برخه خوراکي توکي جوړوي، چې یوازې د خوراکي موادو کچه ۱۳۸ میلیونه ډالره ښودل شوې ده.
په دې کې د نباتي غوړیو، هګیو او ژوندیو چرګانو صادرات تر ټولو زیات دي.
ازبکستاني چارواکي وایي، د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د لا پراختیا لپاره هڅې روانې دي او تمه کېږي چې د کال تر پایه به د سوداګرۍ کچه نوره هم لوړه شي.
راپورونه وایي، ترکیه، سوریه، اردن او سعودي عربستان د یوې نوې سیمهییزې پروژې په اړه خبرې کوي چې هدف یې د تاریخي “حجاز رېل پټلۍ” بیا احیا او عصري کول دي.
دا پروژه غواړي د ترکیې د اناضول له سیمې څخه تر مقدسو اسلامي ښارونو پورې یو نوی رېل دهلیز جوړ کړي.
دا رېل پټلۍ لومړی ځل نږدې ۱۲۶ کاله مخکې د عثماني دورې د سلطان عبدالحمید دوهم له خوا پیل شوې وه.
هغه دا پروژه خپل “لوی خوب” باله، ځکه چې د هغه وخت لپاره یې د دمشق او مدینې منورې ترمنځ مهمه ترانسپورتي او اقتصادي اړیکه رامنځته کړه.
اوس د نوې طرحې له مخې، پلان دا دی چې د معاصرې ټکنالوژۍ په کارولو سره دغه تاریخي مسیر بیا فعال شي او له استانبوله تر ریاض پورې یو اوږد رېل دهلیز جوړ شي.
دا لاره به د سوریې او اردن له لارې تېره شي او د سیمې د ترانسپورتي شبکو مهمه برخه به وګرځي.
دغه نوی رېل دهلیز به له ۳ زره کیلومترو څخه زیات اوږدوالی ولري او د آسیا او اروپا ترمنځ به د یو ستر ترانزیتي پل په توګه عمل وکړي.
د دې پروژې له لارې به د مسافرو او سوداګریزو توکو د لېږد نوې اسانتیاوې رامنځته شي.
اقتصادي کارپوهان وایي چې د رېل پټلۍ کارول د اوږده واټن د ترانسپورت لګښت کموي او د سوداګرۍ حجم زیاتوي.
همداراز، دا پروژه د حج او عمرې د سفرونو د اسانتیا ترڅنګ د سیمهییزې همغږۍ لپاره هم مهمه بلل کېږي.
شنونکي بیا دا پروژه یوازې د ترانسپورت نه، بلکې د جیوپولیتیک او اقتصادي نفوذ د سیالۍ یوه برخه ګڼي.
د دوی په باور، ترکیه هڅه کوي خپل تاریخي میراث له عصري لوجستیکي ستراتیژیو سره ونښلوي او د منځني ختیځ په سیمهییزو ترانسپورتي ممرونو کې خپل رول پیاوړی کړي.
که څه هم دا پروژه لوی اقتصادي او ستراتیژیک فرصتونه لري، خو د بېلابېلو هېوادونو د ملي ګټو توپیر او د سترې پانګونې اړتیا ممکن د هغې د عملي کېدو بهیر ورو کړي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د فارس خلیج او هرمز تنګي له وروستیو پوځي نښتو وروسته، په عربي ژبه یو پیغام خپور کړی چې ګڼو شنونکو ګواښوونکی بللی دی.
بقایي په خپل پیغام کې لیکلي: «کله چې د زمري غاښونه ښکاره ووینې، دا فکر مه کوه چې زمری موسکی دی.»
دغه څرګندونې داسې مهال شوې چې په وروستیو کې د متحده عربي اماراتو د فجیرې بندر او ځینو نورو سیمو د بریدونو راپورونه خپاره شوي دي.
همداراز، د هرمز تنګي له نښتو وروسته د ایران د خاتمالانبیا قرارګاه پر امریکا او سیمهییزو لورو تورونه پورې کړي دي.
راپورونه وایي، د اماراتو هوايي دفاعي سیستمونو د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو د مخنیوي هڅې هم کړې دي، چې له امله یې سیمه کې اندېښنې زیاتې شوې دي.
د ایران حکومت ویلي، امریکايي ځواکونو د ایران په ساحلي اوبو کې یوه ایراني نفت وړونکې بېړۍ او د متحده عربي اماراتو د فجیرې بندر ته نږدې بله کښتۍ په نښه کړې ده.
ایراني چارواکو ادعا کړې چې د امریکا هوايي بریدونو د ایران په جنوب کې د بندر خمیر، سیریک او قشم ټاپو ځینې ملکي سیمې هم هدف ګرځولې دي.
همداراز راپورونه وایي، د تهران په لوېدیځ کې د ایران هوايي دفاعي سیستمونه هم فعال شوي وو.
بل لور ته، د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ سنتکام ویلي، د هرمز تنګي په سیمه کې امریکايي سمندري ځواکونو د ایران له لوري د توغندیو، بېپیلوټه الوتکو او چټکو کښتیو له بریدونو سره مخ شوي، او امریکايي ځواکونو د راتلونکو ګواښونو د له منځه وړلو لپاره ځوابي بریدونه کړي دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر ایراني اهدافو بریدونه سپک غبرګون بللی او امریکايي رسنیو ته یې ویلي، اوربند لا هم پر ځای دی.
هغه وروسته خبریالانو ته وویل:«هغوی له موږ سره لوبه وکړه، موږ یې سخت ځواب ورکړ.»
ټرمپ همداراز ویلي، د جګړې د پای ته رسولو لپاره خبرې اترې ډېرې ښې روانې دي.
راپور: د روغتیا نړیوال سازمان
ژباړه او راټولونه: ارمان افغان، حماسه میډیا
هانتا ویروس د ویروسونو یوه ډله ده چې په طبیعي ډول په موږکانو کې ژوند کوي او انسانانو ته انتقالېدای شي.
دا ویروسونه د انسانانو لپاره ډېر خطرناک کېدای شي او په ځینو مواردو کې د مرګ لامل ګرځي.
انفکشن اکثره وخت د هغو ځایونو له لارې رامنځته کېږي چې هلته د موږکانو ادرار، فاضله یا لعاب موجود وي.
دا ویروس په مختلفو سیمو کې بېلابېلې ناروغۍ هم رامنځته کوي، چې تر ټولو خطرناکې یې د تنفسي او د پښتورګو ناروغۍ دي.
د ناروغۍ ډولونه:
۱. په امریکا کې (د زړه او سږو سنډروم)
په امریکا کې هانتا ویروس د زړه او سږو د سنډروم سبب کېږي، چې د زړه او سږو سختې نښې رامنځته کوي. د مرګ کچه یې تر ۵۰ سلنې پورې رسېدای شي، ناروغي په چټکۍ سره د تنفسي ناکامۍ لامل کېږي
۲. په اروپا او آسیا کې (د وینې بهېدنې او د پښتورګو سنډروم)
په اروپا او آسیا کې دا ویروس د وینې بهېدنې او د پښتورګو سنډروم سبب کېږي.
د پښتورګو شدیدې ستونزې رامنځته کوي، د وینې جریان او فشار ګډوډوي، او د مرګ کچه یې له ۱٪ تر ۱۵٪ پورې اټکل شوې،
د خپرېدو لارې:
هانتا ویروس انسانانو ته په لاندې لارو انتقالېږي:
د موږکانو د فاضلې، ادرار او لعاب سره تماس، د ککړو ځایونو پاکول (په ځانګړي ډول بندې خونې)، د موږکانو چیچل (نادره پېښه) چې یواځې په ډېر محدود ډول د انسان څخه انسان ته انتقال ثبت شوی، چې هغه هم د اندس ویروس په ځانګړو مواردو کې لیدل شوی دی.
نښې نښانې:
ناروغي معمولاً له یوې تر ۸ اوونیو وروسته څرګندیږي لکه:
تبه، سر درد، عضلاتي درد، کانګې او د معدې درد
په سختو حالاتو کې:
د سږو اوبه کېدل، ساه لنډي، د وینې فشار سقوط او د پښتورګو ناروغي.
تشخیص:
د دې ناروغۍ تشخیص ستونزمن دی، ځکه نښې یې د نورو ناروغیو سره ورته دي لکه:
انفلونزا، کرونا ویروس ناروغي، ډینګي تبه، سینه بغل او همدا رنګه تشخیص یې د وینې ازموینو له لارې کېږي، لکه د ځانګړو انټي باډي ازموینې او د ویروس د جنیټیکي موادو معلومولو (PCR ټېسټ).
درملنه:
تر اوسه د هانتا ویروس لپاره ځانګړي درمل یا واکسین نشته.
درملنه یوازې حمایوي ده لکه :
د ناروغ تنفسي ملاتړ، د زړه او پښتورګو څارنه، د جدي پاملرنې څانګه کې عاجله طبي پاملرنه.
مخنیوی د کنټرول تر ټولو مهمه برخه ده:
د کورونو پاکوالی، د موږکانو مخنیوی، د خوړو خوندي ساتل، د ککړو ځایونو لمنده پاکونه (نه وچ پاکول)، لاسونه دوامداره مینځل
د نړیوال روغتیا سازمان معلومات ښيي چې هر کال په نړۍ کې لسګونه زره کسان پرې اخته کېږي، خو زیات تمرکز په هغو سیمو کې دی چې هلته د موږکانو نفوس لوړ وي.
مهمې خبرې:
د دې ناروغۍ تر ټولو لویه خطره دا ده چې، لومړنۍ نښې عامې دي، تشخیص ناوخته کېږي او ناروغي ناڅاپه شدید حالت ته ځي.
پایله:
هانتا ویروس د زونوټیک ناروغیو له ډلې څخه یو خاموش؛ خو خطرناک ویروس دی.
د عامه پوهاوي، پاک چاپېریال، او وختي تشخیص له لارې یې د خپرېدو مخه نیول کېدای شي. نړیوال روغتیایي سازمانونه ټینګار کوي چې د انسان، چاپېریال او حیوان ترمنځ اړیکه باید په ګډه وڅارل شي.
د راپورونو له مخې، نږدې ۴۰ مسافرین چې د MV Hondius کروز کښتۍ څخه ښکته شوي، د هانتا ویروس له خطر سره مخ شوي، او اوس د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې تیت و پرک شوي دي.
راپورونه وایي، روغتیایي چارواکي دا مهال هڅه کوي تر څو هغوی پیدا او تر څارنې لاندې راولي.
د معلوماتو له مخې، د دې کښتۍ له مسافرو څخه ځینې د تماس نیولو او طبي څارنې له بشپړې پروسې پرته له کښتۍ وتلي.
تر دې دمه، د هانتا ویروس د خپرېدو پېښې د ثبتیدو راهیسې لږ تر لږه درې کسان وژلي دي.
همدا رنګه، د روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې که څه هم له انسانه انسان ته د دې ویروس انتقال نادره پېښه ده، خو په بشپړ ډول رد نه شي کېدای.
اوس مهال د بېلابېلو هېوادونو روغتیایي ادارې په بیړنیو هڅو بوخت دي څو دغه مسافرین ومومي، د هغوی روغتیایي وضعیت وڅاري او د احتمالي نوو پېښو مخه ونیسي.
نړیوال روغتیايي سازمان وایي چې د کروز بېړۍ MV Hondius له لارې د هانټا ویروس پېښې په څو هېوادونو کې خپرې شوې دي، او اوس د لسګونو مسافرو روغتیایي حالت څارل کېږي.
د یاد سازمان په وینا، تر اوسه لږ تر لږه پنځه تایید شوې پېښې ثبت شوې دي، او درې کسان یو هالنډي جوړه او یو جرمنی وګړی د بېړۍ له سفر وروسته مړه شوي دي.
لومړی شکمن ناروغ یو ۷۰ کلن هالنډی سړی و، چې د تودوخې، سر درد او د معدې درد له نښو سره ناڅاپه ناروغ شو او وروسته مړ شو.
چارواکي وایي چې د بېړۍ شاوخوا ۱۴۶ مسافر د ۲۳ هېوادونو اوس هم تر سختو احتیاطي تدابیرو لاندې دي، څو د ناروغۍ د خپرېدو مخه ونیول شي.
د خېبر پښتونخوا اعلي وزير سهيل اپرېدي ويلي، چې د پخواني بندي لومړي وزير عمران خان د خوشې کېدو لپاره د پاکستان تحريک انصاف له سياسي ګوندونو او مشرانو سره د ګډ احتجاجي لاريون پر تګلارې خبرې پيل کړې دي.
نوموړي د مانسهرې یوې ولسي غونډې ته د وينا پر مهال وويل، چې د عمران خان د خلاصون لپاره تر اوسه سياسي او قانوني لارې کارول شوي، خو اوس ګوند غواړي اسلاماباد ته د پراخ احتجاجي لاريون له لارې فشار زيات کړي.
سهيل اپرېدي ویلي، چې دی د عمران خان د فکر او سياسي مبارزې ملاتړ کوي او په دې لار کې هر ډول قربانۍ ته چمتو دی.
نوموړي ویلي، د ده پر ضد د هر ډول سیاسي دسیسو سربیره به خپلې مبارزې ته دوام ورکوي.
هغه د خېبر پښتونخوا د امنيتي وضعيت په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې او په فدرالي حکومت يې غږ کړی، چې د صوبې امنيتي ستونزو او اندېښنو ته جدي پاملرنه وکړي.
په ورته مهال، د پاکستان تحريک انصاف ځينو مشرانو هم ويلي، چې د عمران خان د خوشې کېدو تر وخته به خپلې سياسي هلې ځلې او احتجاجي فعاليتونه جاري وساتي.