نن د افغانستان په ګډون د نړۍ په ګڼو اسلامي هېوادونو کې د لوی اختر لومړۍ ورځ په مذهبي مراسمو او ځانګړو لمونځونو سره لمانځل کیږي.
افغانستان او د منځني ختیځ په یو شمیر هیوادونو کې مسلمانانو د لوی اختر لمونځونه ادا کړل، قربانۍ یې پیل کړې او د خپلوانو، دوستانو او اړمنو خلکو سره یې د اختر خوښۍ شریکې کړې.
د اسلامي هېوادونو مشرانو هم خپلو ولسونو ته د اختر مبارکي ویلې او د سولې، یووالي او سوکالۍ هیله یې څرګنده کړې ده.
د پاکستان د بلوچستان ایالت د هرنایي ولسوالۍ په شاهرګ سیمه کې ناپېژاندو وسلهوالو پر ملکي وګړو برید کړی، چې له امله یې څلور کسان وژل شوي او یو بل ټپي شوی دی.
راپورونه وایي، وسلهوالو لومړی د سیمې اړوند ځینې برخې کلابندې کړې او وروسته یې پر خلکو ډزې وکړې.
د پېښې قربانیان لومړی د شاهرګ روغتیايي مرکز ته انتقال شوي او وروسته د درملنې لپاره کوټې ته وړل شوي دي.
بلخوا، د ملي ډیموکراتیک غورځنګ عمومي منشي مزمل شاه دغه برید غندلی او ویلي یې دي، سره له دې چې په سیمه کې امنیتي ځواکونه پراخ حضور لري، بیا هم دا ډول خونړۍ پېښې دوام لري.
هغه ادعا کړې چې د سکرو کانونو او کانکېندنې پر سر سیالۍ او نفوذ د دې ډول بریدونو یو مهم لامل دی.
نوموړي خبرداری ورکړی چې د قبیلو او سیاسي ګوندونو له سلامشورو وروسته به د پېښې پر ضد احتجاجي غورځنګ پیل کړي.
د هېواد پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د لوی اختر په مناسبت په خپل تفصیلي پیغام کې ویلي، افغانستان له یوه حساس او برخلیک ټاکونکي پړاو سره مخ دی او ملت باید د ژوند، ثبات او راتلونکي لپاره مهم انتخاب وکړي.
اشرف غني د اختر مبارکۍ ترڅنګ ویلي، افغانان دا اختر داسې مهال نمانځي چې په هېواد کې د وروستیو بمباریو او ناامنۍ له امله ګڼو کورنیو ته مرګژوبله اوښتې ده.
هغه د قربانیانو له کورنیو سره خواخوږي څرګنده کړې او ټینګار یې کړی چې سیمه د پراخو بدلونونو پر لور روانه ده.
نوموړي ویلي، افغانستان په تېرو نږدې پنځو کلونو کې په بېسارې ډول منزوي شوی او ډېری هېوادونه اوس افغانستان ته د یوه عادي ګاونډي پر ځای د امنیتي اندېښنې په سترګه ګوري.
د هغه په وینا، د مشروعیت بحران او د خلکو له ارادې پرته واکمني د اوسني وضعیت اساسي ستونزې دي.
پخواني ولسمشر همداراز د بېوزلۍ، لوږې، وچکالۍ او اقلیمي بدلونونو اغېزو ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې افغان ولس د سختو اقتصادي فشارونو بار پر اوږو وړي.
هغه زیاته کړې چې د افغانستان ستونزې ازلي نه دي، بلکې د ناسمو انتخابونو پایله ده.
اشرف غني د ښځو او نجونو د زدهکړو پر اهمیت ټینګار کړی او ویلي یې دي چې هېڅ ملت د ټولنې د نیمایي برخې له فعال حضور پرته پرمختګ نه شي کولی.
نوموړي ویلي، د نجونو له زدهکړو محرومیت او د ځوانانو نامعلوم راتلونکی د افغانستان اساسي ستونزې دي.
هغه له افغانانو غوښتي چې د هېواد د راتلونکي، مشروع نظام، سولې او ملي یووالي لپاره ملي بحث او تفاهم ته مخه کړي او زیاته کړې یې ده چې د افغانانو ترمنځ جګړه باید هېڅکله بیا تکرار نه شي.
اشرف غني په خپل پیغام کې ټینګار کړی چې د افغانستان د ثبات، اقتصادي پرمختګ او سوکالۍ لپاره ملي اجماع او د ملت اراده بنسټیز ارزښت لري.
د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني د لوی اختر په مناسبت په خپل پیغام کې ویلي، شپږ میاشتې وړاندې یې ملت د “ژوند او بربادۍ” ترمنځ له یوه حساس انتخاب سره مخ بللی و؛ خو له هغې وروسته یې د خبرو مخه ونیول شوه.
ښاغلي غني لیکلي، سره له دې چې په دې موده کې یې غږ خلکو ته نه رسېده؛ خو له ولسه لرې او ناخبره نه و.
نوموړي ټینګار کړی چې د هېواد وضعیت لا هم حساس او بېړنی دی.
هغه زیاته کړې چې که څه هم د خبرو کولو مخه یې نیول شوې وه؛ خو دا یې نه دي روښانه کړي چې چا یا کوم لوري هغه د خپلو څرګندونو او وړاندوینو له شریکولو منع کړی و.
د افغانستان د پخواني ولسمشر محمد اشرف غني دوو نږدې سرچینو بيبيسي ته ویلي، چې نوموړی له متحده عربي اماراتو وتلی او دا مهال په یوه خوندي ځای کې دی.
دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې اشرف غني د لوی اختر په مناسبت له شاوخوا شپږو میاشتو چوپتیا وروسته ولس ته پیغام خپور کړی.
هغه په اېکس کې لیکلي، که څه هم په دې موده کې یې غږ خلکو ته نه رسېده؛ خو زړه یې هېڅکله له ولسه لرې نه و.
تر اوسه څرګنده نه ده چې نوموړی کوم هېواد ته تللی؛ خو احتمال دی چې هغه لبنان ته تللی.
د یادونې ده چې هغه له ۲۰۲۱ کال راهیسې، پر افغانستان د طالبانو حکومت له واکمنېدو وروسته، په متحده عربي اماراتو کې د سیاسي پناه غوښتونکي په توګه ژوند کاوه.
د هند او افغانستان ترمنځ راتلونکې یوازینۍ ټیسټ لوبه او د درې یو ورځنیو لوبو لوبلړۍ په کور دننه له اریانا تلویزیون څخه په ژوندۍ او قانوني بڼه نشریږي.
یاده ټیسټ لوبه د جون په پنځمه هند کې پیلېږي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي چې آیرلېنډ هېواد د افغانستان د بشري مرستو له صندوق سره ۳ میلیونه یورو مرسته کړې ده.
اوچا نن سهشنبه (غبرګولي ۵مه) په خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې د دغې مرستې ارزښت شاوخوا ۳.۴۴ میلیونه ډالرو ته رسېږي.
د ملګرو ملتونو دغې ادارې ویلي، د آیرلېنډ دا مرسته به په افغانستان کې د بشري مرستو د بهیر په پیاوړتیا او اړمنو خلکو ته د مرستو په رسولو کې مهم رول ولوبوي.
دا مرسته په داسې حال کې کېږي چې څو ورځې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) استازو له طالب چارواکو سره په لیدنه کې د بشري مرستو د کمښت او د مالي ملاتړ د اړتیا په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.
د روسیې د فدرالي امنیتي ادارې (اېف اېس بي) مشر الېکسانډر بورتنیکوف خبرداری ورکړی چې ایران ښايي د لوېدیځو هېوادونو له سایبري ګواښونو سره مخ شي او وروستۍ پېښې یې د خطر زنګ بللی.
نوموړي د خپلواکو هېوادونو د ګډې ټولنې (سي آی اېس) د امنیتي او ځانګړو خدماتو ادارو د مشرانو غونډې ته ویلي، وروستیو پېښو دا وښوده چې سایبري بریدونه او ټکنالوژیکي نفوذ کولی شي جدي امنیتي خطرونه رامنځته کړي.
بورتنیکوف ادعا کړې چې د امریکا او اسرائیل اتحاد د ایران د لوړپوړو چارواکو د «له منځه وړلو» لپاره د تهران د ویډیویي څار سیسټمونو له «پټو سافټوېري لارو» څخه د موقعیت معلومات ترلاسه کړي وو.
بورتنیکوف همداراز ویلي چې لوېدیځې استخباراتي ادارې ښايي په ایران پورې اړوند شخړو کې په سوریه کې موجود سختدریځ وسلهوال د «نیابتي ځواکونو» په توګه وکاروي.
نوموړي اندېښنه ښودلې چې د ایران د روان کړکېچ له امله ښايي د جهادي افکارو د ملاتړو فعالیتونه د (سي آی اېس) هېوادونو ته نږدې سیمو کې هم زیات شي.
دا په داسې حال کې ده چې دا مهال د ایران او امریکا د کړکېچ له امله د سیمي د هېوادونو وضعیت هم ناکراره دی او مشران یې پایلو ته په اندېښنه کې دي.
د افغانستان لپاره د برېټانیا ځانګړي استازي ریجارډ لېنډسي د لوی اختر د رارسېدو په مناسبت د افغانستان خلکو ته د مبارکۍ پیغام ورکړی او د سولې او ښه راتلونکې هیله یې څرګنده کړې ده.
نوموړي په خپلې اېکس پاڼې لیکلي: «د لوی اختر په مناسبت د افغانستان ټولو خلکو ته خپلې نېکې هیلې وړاندې کوم.»
لېنډسي همداراز هیله څرګنده کړې چې دا اختر به افغان کورنیو ته آرامي، ټولنو ته یووالی او د تلپاتې سولې، روښانه او سوکاله راتلونکې لپاره نوې هیلې راوړي.
هغه په داسې حال کې دا پیغام خپور کړی چې د لوی اختر په راتګ سره افغانستان لا هم له اقتصادي ستونزو، بشري بحران او سیاسي ننګونو سره مخ دی او ګڼ افغانان د ښه او باثباته راتلونکې هیله لري.
په همدې حال کې سبا د افغانستان او اسلامي هېوادونو په ګډون په ټوله نړۍ کې مسلمانان د لوی اختر لومړۍ ورځ لمانځي.
د ملي امنیت پخوانی رئیس رحمت الله نبیل وایي، د معلومات له مخې یې «احتمال لري ایران په نږدې راتلونکي کې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژني.»
ښاغلي نبیل په خپله اېکس پاڼه لیکلي:
د ایران دا اقدام به د اصولو له مخې نه؛ بلکې د جیوپولېټیکي معاملو او د یو تپل شوي واقعیت د منلو له امله وي.
نوموړي همداراز خبرداری ورکړی چې د یو داسې حکومت په رسمیت پېژندل چې ښځې یې ځپلي، آزادي یې تر پښو لاندې کړې او افغانستان یې تاریخي نزوا ته بېولی، نه ثبات راوړلی شي او نه مشروعیت.
رحمت الله نبیل پر اېکس په لیکلي یادښت کې زیاته کړې چې دا ډول کړنې یوازې بحران لا پسې ژوروي او د افغانستان خلک تر هر څه ډېر د سیمه یزو لوبو قرباني کوي.
په همدې حال کې ایران یو له هغو هېوادونو دی چې پر افغانستان د طالبانو حکومت له واکمنېدو راهیسې یې ورسره ډیپلوماټیکې او اقتصادي اړیکې دوامداره ساتلي او همداراز یو له لومړنیو هېوادونو وو چې په تهران کې یې د طالبانو استازی ومانه.