د امریکا د ولسمشر مرستیال جې‌ډي ونس ویلي چې له ایران سره شوی اوربند یوازې د ایران او په سیمه کې د امریکا د متحدو هېوادونو اړوند دی، او په دې هوکړه کې د لبنان د جګړې درولو هېڅ شرط شامل نه دی.

نوموړي ویلي، واشنګټن له تهران سره یوازې د هغو موضوعاتو په اړه تفاهم کړی چې د ایران او د امریکا د شریکانو امنیت پورې تړاو لري، نو ځکه د لبنان روان وضعیت د دې اوربند برخه نه ګڼل کېږي.

دا څرګندونې په داسې مهال شوې دي چې اسراییلو پر لبنان تازه مرګوني بریدونه پیل کړي دي.

د دغو حملو له امله د تلفاتو شمېر لوړ شوی او نن، پنجشنبه، په لبنان کې د پراخې مرګ‌ژوبلې له کبله عمومي ماتم اعلان شوی دی.

په داسې حال کې چې د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف اعلان کړی چې، د ایران او امریکا ترمنځ، د متحدینو په ګډون، سمدستي اوربند ته هوکړه شوې او دا به په سیمه، په ځانګړي ډول لبنان کې هم عملي شي، تهران د دې اعلان په اړه غبرګون ښودلی دی.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په خپل ټویټ کې ویلي چې د اوربند شرایط «روښانه او صریح» دي، د اوربند د توافق برخه لبنان هم دی او واشنګټن باید انتخاب وکړي: «یا اوربند، یا د اسرائیل له لارې جګړه. دواړه یو ځای نه شي کېدای.»

هغه همداراز ویلي: «توپ د امریکا په میدان کې دی»، او زیاته کړې یې ده، چې نړیواله ټولنه په لبنان کې روان وضعیت ته ګوري او دا به څرګنده شي چې امریکا خپلې ژمنې عملي کوي که نه.

د پخواني ولسمشر حامد کرزي د دفتر ویاند ایمل فیضي ویلي، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ په ارومچي کې وروستۍ خبرو هېڅ واقعي پایلې نه دي لرلې.

هغه په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي، چې د چین هڅې د دواړو خواوو د نږدې کولو لپاره ارزښتناکې دي، خو پاکستان په هر ځل خبرو کې د فریب او ناسم معلوماتو کارول دوامداره ساتلي دي.

نوموړي ویلي، دا هماغه کړنه ده چې د تېرو ولسمشرانو حامد کرزي او اشرف غني د وخت پر مهال څو ځله لیدل شوې ده، ځکه اصلي ستونزې لا هم پر ځای پاتې دي.

فیضي ټینګار کړی چې د پاکستان ادعاوې چې افغانستان د وسله‌والو ډلو پر ملاتړ تورنوي، ناسمې دي.

د هغه په وینا، د سولې او ثبات لپاره اړینه ده چې پاکستان له دغو فریبونو لاس واخلي، ځکه اوږدمهاله سوله به د سیمه‌ییزو شخړو او د منځګړیتوب له لارې د نفوذ فرصتونه کم کړي.

ایمل فیضي همدارنګه ویلي چې سوله او ثبات په افغانستان کې د پاکستان د عامو خلکو لپاره ګواښ نه دی، بلکې د هغو سیاسي او پوځي جوړښتونو لپاره ګواښ دی چې د بې‌ثباتۍ څخه ګټه پورته کوي.

په پای کې یې د چین له هڅو مننه کړې چې بیا هم د خبرو لپاره یې یو ډګر برابر کړی دی.

د روسیې د امنیت شورا مرستیال دیمیتري مدودوف د ایران د اټومي پروګرام او د سیمې د روان وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

هغه ویلي چې د امریکا او ایران ترمنځ د وروستي اوربند راتلونکی لا روښانه نه دی او وضعیت کولای شي هر وخت بدلون ومومي.

نوموړي همدارنګه د هرمز تنګي ستراتیژیک اهمیت ته اشاره کړې او ټینګار یې کړی چې دا سیمه د نړیوالو انرژۍ لېږد لپاره حیاتي ارزښت لري.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د امریکا او ایران ترمنځ دوه اونیز موقتي اوربند اعلان شوی او تمه ده دواړه لوري د تاوتریخوالي د کمولو لپاره په اسلام‌اباد کې خبرې وکړي.

بلخوا، د امریکا د ولسمشر مرستیال جی‌ډي ونس هم دغه اوربند نازک بللی او خبرداری یې ورکړی چې که دواړه لوري ژمنتیا و نه ښيي؛ نو وضعیت بېرته خرابېدلی شي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند لین جیان ویلي چې د چین په کوربه‌توب د افغانستان او پاکستان ترمنځ درې اړخیزې خبرې په ارومچي ښار کې پای ته رسېدلې دي.

د نوموړي په وینا، په دې خبرو کې د درې واړو لورو د بهرنیو چارو، دفاع او امنیتي ادارو استازو ګډون کړی و.

د افغانستان او پاکستان استازو ټینګار کړی چې د ملګرو ملتونو د منشور اصولو او د سوله‌ییز ګډ ژوند بنسټونو ته ژمن دي، او هڅه کوي چې خپل اختلافات ژر تر ژره حل کړي او دوه‌اړخیزې اړیکې بېرته عادي کړي.

دواړو لورو همدارنګه ژمنه کړې چې له هغو اقداماتو به ډډه کوي چې وضعیت ترینګلی یا لا پېچلی کوي.

چین د منځګړیتوب او کوربه‌توب له امله د دواړو هېوادونو له لوري وستایل شو، او د دغه هېواد له عادلانه دریځ او هڅو څخه مننه وشوه.

درې واړو لورو هوکړه کړې چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ستونزو د حل لپاره به یو جامع پلان جوړ کړي او پر مهمو او لومړیتوب لرونکو موضوعاتو به کار وکړي.

ټولو خواوو دا بهیر مهم بللی او هوکړه یې کړې چې اړیکې او خبرې به دوامداره وساتي.

د امریکا د جګړې وزیر پېټ هګېسټ په پنتاګون کې څرګنده کړې، چې ایرن له یوې پراخې پوځي ماتې وروسته د اوربند غوښتنه کړې، او امریکا د دې هېواد پر سمندري، هوايي او توغندیزو ځواکونو څرګند پوځي بری ترلاسه کړی دی.

هغه ویلي، چې ایران د دوه اونیز اوربند لپاره زارۍ وکړې ځکه چې د خپلو ځواکونو توان یې پای ته رسېدلی و.

نوموړي زیاته کړې، چې د امریکا د بریدونو له امله د ایران دفاعي سیستمونه شل شوي، هوايي ځواک یې له منځه تللی او د توغندیو تولیدي زیرمې یې له منځه وړل شوي دي.

هګېسټ ټینګار کړی، چې امریکا یوازې د خپل جنګي ځواک لس سلنه استعمال کړی؛ خو په نتیجه کې یې د ایران نظامي ځواک سخت زیانمن شوی او بیا رغونه به یې کلونه وخت ونیسي.

د امریکا د جګړې وزیر دغه راز ویلي، چې د دوه اونیز اوربند تر لاسه کول د نړۍ د سولې لپاره لویه لاسته راوړنه ده او په دې بریدونو کې یې پر ایران څرګند پوځي بری ترلاسه کړی.

د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د چین په کوربه‌توب او منځګړیتوب پاکستاني پلاوي سره په ارومچي ښار کې ترسره شوې رسمي خبرې اترې پای ته رسېدلې دي.

د بلخي په وینا، یادې خبرې په رغنده فضا کې ترسره شوې او پکې د دوه‌ اړخیزو اړیکو، امنیتي موضوعاتو، او د سیمه‌ییز ثبات اړوندو مسایلو په اړه هر اړخیز بحثونه شوي دي.

نوموړي د چین د ښه نیت او کوربه‌توب مننه کړې او هیله یې څرګنده کړې چې دغه بهیر به د باورجوړونې، دوامدارو اړیکو، تفاهم او مؤثرو همکاریو د لا پیاوړتیا سبب شي.

د طالبانو حکومت د پېښو پر وړاندې د مبارزې او چمتووالي ادارې اعلان کړی چې د وروستیو سختو بارانونو او سیلابونو له امله په ټول هېواد کې تر اوسه ۱۴۸ کسان مړه شوي، ۲۱۶ نور ټپیان دي او ۸ تنه لا هم نادرکه دي.

د یادې ادارې په وینا، دغو طبیعي افتونو ۱۱۴۹ کورونه په بشپړ ډول ویجاړ کړي او ۵۰۱۰ نور کورونه یې سطحي زیانمن کړي دي.

همدارنګه، د سیلابونو له امله ۳۶۶ کیلومتره سړکونه زیانمن شوي او شاوخوا ۱۶ زره او ۷۵۰ جریبه کرنیزه ځمکه اوبو وړي ده.

اداره زیاتوي چې د ژغورنې او مرستو رسولو هڅې روانې دي او زیانمنو سیمو ته د بېړنیو مرستو د رسولو لپاره لازم اقدامات دوام لري.

د امریکا مرستیال ولسمشر، جی‌ډي ونس ویلي چې ډونالډ ټرمپ د امریکا هغو استازو ته چې له ایران سره خبرو ته ځي، سپارښتنه کړې چې له ښه نیت سره مذاکراتو ته داخل شي؛ خو خبرداری یې ورکړی چې ټرمپ د پرمختګ لپاره بې‌صبري لري.

ونس زیاته کړې: «هغه موږ ته ویلي چې د خبرو مېز ته لاړ شو؛ خو که ایرانیان همدا کار ونه کړي، نو پوه به شي چې د امریکا ولسمشر داسې څوک نه دی چې ورسره ټوکې وشي.»

هغه د مذاکراتو د بهیر په اړه وویل: «که خبرې له ښه نیت سره ترسره شي، باور لرم چې هوکړې ته رسېدلی شو، خو دا یو لوی شرط دی او په پای کې دا د ایران چلند پورې اړه لري. هیله ده هغوی سمه پرېکړه وکړي.»

وال سټریټ ژورنال په یو ځانګړي راپور کې ویلي چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له یو شمېر افریقایي او اسیایي هېوادونو سره خبرې پیل کړې دي، څو هغه شاوخوا ۱۱۰۰ افغانان ور انتقال کړي چې دا مهال په قطر کې د امریکا په یوې پخوانۍ پوځي اډه کې بې برخلیکه پاتې دي.

د راپور له مخې، دغه افغانان چې د جو بایډن د ادارې پر مهال له افغانستان څخه ایستل شوي وو، له یوه کال راهیسې په قطر کې بند پاتې دي او لا هم روښانه راتلونکی نه لري.

همدارنګه ویل شوي چې د امریکا اوسني ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر افغانانو د سفر محدودیتونه لګولي، چې له امله یې دغو کسانو ته امریکا ته د تګ اجازه نه ورکول کېږي.

راپور زیاتوي چې د دې محدودیتونو د لرې کېدو کومه نښه نه ښکاري، نو ځکه د امریکا بهرنیو چارو وزارت هڅه کوي دغه کډوال نورو هېوادونو ته انتقال کړي، څو په قطر کې خپله اډه وتړي.