پنجشنبه, جون 4, 2026
Home Blog Page 15

نوې څېړنه؛کوترې د ځیګر په مرسته خپله لاره پیدا کوي

یوه نوې علمي څېړنه ښيي چې کوترې ښايي د ځمکې د مقناطیسي میدان د درک او د لارې موندلو لپاره له خپل ځیګر څخه کار اخلي.

کوترې د هغو مرغانو له ډلې دي چې کولی شي په یوه ورځ کې سلګونه کیلومتره واټن ووهي او بیا هم خپل اصلي ځای ته بېرته ستنې شي.

ساینسپوهان له کلونو راهیسې هڅه کوي معلومه کړي چې دا مرغان څنګه پرته له ورکېدو خپله لاره پیدا کوي.

د جرمني د څېړونکو یوې ډلې موندلې چې د کوترو په ځیګر کې ځانګړې دفاعي حجرې شته چې اوسپنه زېرمه کوي.

د څېړنې پر مهال، کله چې دغه حجرې په لنډمهاله توګه غیرفعالې شوې، کوترو د الوتنې پر مهال د لارې په موندلو کې ستونزې لرلې.

څېړونکي باور لري چې همدا اوسپنه لرونکې حجرې د ځمکې د مقناطیسي میدان نښې احساسوي او د عصبي رګونو له لارې یې دماغ ته لېږدوي، چې له امله یې کوترې خپل مسیر ټاکلی شي.

کارپوهان وایي، که څه هم دا موندنه د کوترو د لوري موندنې په اړه یو مهم پرمختګ ګڼل کېږي، خو لا هم نورو څېړنو ته اړتیا شته څو په بشپړه توګه روښانه شي چې دغه بهیر څنګه ترسره کېږي.

ساینسپوهان دا احتمال هم مطرح کوي چې نور مرغان او ځینې حیوانات ښايي د ورته مقناطیسي سیستم په وسیله خپل مسیرونه پیدا کړي.

تېر کال؛د افغانستان او هند ترمنځ سوداګري له یو میلیارد ډالرو اوښتې

د افغانستان او هند ترمنځ سوداګریزه راکړه ورکړه په تېر ۱۴۰۴ کال کې له یو میلیارد ډالرو زیاته شوې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي اړیکو د پراختیا څرګندونه کوي.

د رسمي شمېرو له مخې، په یاده موده کې د افغانستان صادرات هند ته څه باندې ۷۷۳ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، چې د ټولې دوه‌اړخیزې سوداګرۍ لویه برخه جوړوي.

دا په داسې حال کې ده چې په ۱۴۰۳ کال کې د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ ټولیز حجم شاوخوا ۸۹۰ میلیونه ډالره و.

د طالبانو حکومت د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند، اخندزاده عبدالسلام جواد، ویلي چې هند ته د افغانستان مهم صادراتي توکي انځر، هینګ، کشمش، زعفران، پسته، بادام، مڼې، زیره او وچ زردالو دي.

بل لور ته، افغانستان له هند څخه درمل، نوې جامې، پنبه‌ییز ټوکران او سیله وریجې واردوي.

اقتصادي شنونکي وایي، د سوداګرۍ د کچې زیاتوالی کولی شي د افغانستان د صادراتو بازارونه پراخ کړي او د کورنیو تولیداتو لپاره نوې سوداګریزې فرصتونه رامنځته کړي.

چین ته د افغانستان اړوند؛د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د دوسیې واک ورکړل شو

د راپورونو له مخې، چین له څو میاشتو مذاکراتو او سیالیو وروسته د افغانستان اړوند د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د دوسیې د مدیریت ځانګړی واک ترلاسه کړی دی.

دا رول چین ته دا واک ورکوي چې د افغانستان په اړه د پرېکړه لیکونو مسودې چمتو کړي، مذاکرات رهبري کړي او د امنیت شورا د بحثونو او پرېکړو په بهیر کې مهمه ونډه ولري.

د امنیت شورا په جوړښت کې دغه مسوولیت د «پېن هولډر» یا د دوسیې د اصلي سمبالوونکي په نوم یادېږي، چې د ځانګړو هېوادونو اړوند د پرېکړه لیکونو د مسودو جوړولو، د بېړنیو غونډو د همغږۍ او د شورا د دریځونو د تنظیمولو مهم صلاحیتونه لري.

تر دې وړاندې جاپان د ۲۰۲۴ کال تر پایه د افغانستان د دوسیې مسوول و، خو د جاپان د غړیتوب له پای ته رسېدو وروسته چین، پاکستان او سویلي کوریا د دې مسوولیت د ترلاسه کولو لپاره له ۲۰۲۵ کال راهیسې سیالي پیل کړې وه. وروسته چین وړاندیز وکړ چې دغه رول له پاکستان او سویلي کوریا سره په ګډه پر مخ یوسي، خو د امریکا له مخالفت او د غړو هېوادونو تر اوږدو بحثونو وروسته بالاخره چین د افغانستان د دوسیې یوازینی مسوول وټاکل شو.

راپورونه وایي، د افغانستان د دوسیې مشري ترلاسه کول د دغه هېواد په اړه د چین د زیاتېدونکي سیاسي او ستراتیژیک نفوذ نښه بلل کېږي، ځکه بیجینګ په وروستیو کلونو کې له طالبانو سره خپلې سیاسي او اقتصادي اړیکې پراخې کړې دي.

هم مهاله طالبانو هم د چین له خوا د افغانستان د دوسیې د واک ترلاسه کولو هرکلی کړی او وایي، چین د افغانستان له مسایلو سره بلدتیا لري او خپل صلاحیتونه به په ښه ډول وکاروي.

روسیې ته د ملا یعقوب سفر او له مسکو سره هوکړې بېلابېل غبرګونونه راپارولي

د طالبانو د حکومت د دفاع وزارت سرپرست ملا یعقوب مجاهد چې تېره اوونۍ په رسمي سفر روسیې ته تللی و او هلته یې له روسي چارواکو سره د پوځي او تخنیکي همکاریو په اړه یو شمېر هوکړه لیکونه لاسلیک کړل، د نوموړي سفر او دغو هوکړو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

د پخواني ولسمشر ډاکټر نجیب الله لور، هیلې نجیب ویلي، هغه مجاهدین چې پرون یې له روسیې سره جهاد کاوه، نن ورسره د همکارۍ تړونونه لاسلیکوي.

نوموړې په یوه څرګندونه کې زیاته کړې، ملا یعقوب، چې پلار یې د شوروي ځواکونو پر ضد جهاد کړی و، اوس له روسیې سره هوکړې کوي او دا د افغانستان د سیاسي واقعیتونو د بدلون ښکارندویي کوي.

ورته مهال، یو شمېر نورو فعالانو هم په ټولنیزو رسنیو کې غبرګونونه ښودلي دي. دوی وایي طالبانو پخوا د احمدشاه مسعود او برهان‌الدین رباني له خوا له روسیې او نورو هېوادونو سره اړیکې «خیانت» بللې، خو اوس خپله له هماغو هېوادونو سره اړیکې او هوکړې د لاسته راوړنې په توګه معرفي کوي.

له بلې خوا، د ګلبدین حکمتیار زوی حبیب الرحمن حکمتیار هم د دغو هوکړو په اړه پوښتنه راپورته کړې او ویلي یې دي چې ایا امریکا به طالبانو ته اجازه ورکړي چې له روسیې پرمختللې وسلې او پوځي تجهیزات ترلاسه کړي، په داسې حال کې چې واشنګټن لا هم په افغانستان کې پاتې پوځي تجهیزات له منځه وړي.

خو د دغو نیوکو ترڅنګ، ځینې سیاسي څېرې د روسیې او طالبانو ترمنځ هوکړې د افغانستان په ګټه بولي. سیاسي فعال ډاکټر هاتف مختار وایي چې ملي ګټې د وخت او شرایطو له بدلون سره بدلېږي او افغانستان باید له نړیوالې انزوا ووځي.

نوموړی زیاتوي، هغه کسان چې له روسیې سره د همکاریو په اړه اندېښنه څرګندوي او د پخوانیو جګړو یادونه کوي، باید دا هم په پام کې ونیسي چې افغانانو له امریکا سره هم جګړه کړې وه، نو بیا ولې نو بیا ولې له امریکا سره هوکړو او همکاریو ته خوشالیږي؟

دا په داسې حال کې ده چې ملا یعقوب مجاهد له مسکو څخه تر راستنېدو وروسته په کابل هوايي ډګر کې خبریالانو ته وویل، له روسیې سره لاسلیک شوی هوکړه لیک دفاعي یا امنیتي تړون نه دی، بلکې د پوځي او تخنیکي همکاریو ترې کچې محدود دی. نوموړي ټینګار وکړ چې د دې هوکړې موخه د دواړو لورو ترمنځ د تخنیکي همکاریو پراخول دي.

د تایلنډ، مالیزیا او چین؛د کرکټ ښځینه لوبډلې د آسیایي لوبو اصلي سیالیو ته ووتې

نن د مالیزیا په کوربتوب آسیایي لوبو ته د ښځو د کرکټ لوبډلو د غواروي سیالۍ د تایلنډ، مالیزیا او چین په لارموندنې پای ته ورسېدې.

تایلنډ په پایلوبه کې مالیزیا ته د ۹ وېکټو په توپیر ماتې ورکړه او د غوراوي پړاو اتلولي یې خپله کړه په داسې حال کې چې چین د درېیم مقام په خپلولو سره د دریمې لوبډلې په توګه آسیایي لوبو ته لار پیدا کړې.

په ورته مهال نن یکشنبه(مې ۳۱مه) د نارینوو د لوبډلو ترمنځ هم آسیایي لوبو ته د غوراوي سیالۍ پیلیږي چې نیپال، عمان، هانګ کانګ، مالیزیا، بحرین او چین لوبډلې به په کې ګډون ولري.

د معلوماتو له مخې، مخکښې او لوړ رېنک کېنګ لرونکې لوبډلې لکه هند، افغانستان، پاکستان، سریلانکا او بنګله دېش ښايي مستقیم اصلي سیالیو ته لار ولري، خو نورې لوبډلې به د غواروي پړاو له لارې په آسیایي لوبو کې د ګډون هڅه کوي.

ټاکل شوې د ۲۰۲۶ کال آسیایي سیالۍ د سپټمبر په ۱۹مه د جاپان په کوربتوب پیل شي، تېر کال د چین په کوربتوب هم افغان لوبډله د دې سیالیو برخه وه چې د سپینو زرو مډال یې په کې وګاټه.

د مې میاشتې دوهمه بشپړه سپوږمۍ؛نن شپه به «نيلي سپوږمۍ» ولیدل شي

د ستورپوهنې د متخصصینو په وینا، که نن د مې میاشتې په ۳۱مه نېټه اسمان صاف وي، د شپې په آسمان کې به بشپړه سپوږمۍ د سپینو زرو د یوه ځلېدونکي پتنوس په څېر ښکاره شي.

دا د مې میاشتې په ترڅ کې دوهم ځل دی چې بشپړه سپوږمۍ لیدل کېږي، او همدې ځانګړتیا ته په کتو سره ورته «بلو مون» یا «نیلي سپوږمۍ» ویل کېږي.

سره له دې چې نوم یې «نیلي سپوږمۍ» دی، خو سپوږمۍ به په حقیقت کې نیلي رنګ ونه لري.

د ستورپوهنې له نظره د دې نوم لامل د هغې نادروالی دی، نه د رنګ بدلون.

په اروپايي کلتور کې نیلي رنګ د نادر او غیرمعمولي شیانو نښه ګڼل کېږي؛ نو له همدې امله هغه پېښې چې ډېرې کمې رامنځته کېږي، د «بلو مون» په نوم یادېږي.

دا اصطلاح د سپوږمۍ د یوې ځانګړې زماني پېښې لپاره کارول کېږي، کله چې په یوه ټاکلي موده کې بشپړه سپوږمۍ له معمول څخه زیات ځلونه څرګنده شي.

پوهان وایي، د «بلو مون» لیدل د ستورپوهنې مینه‌والو لپاره یوه زړه‌راښکونکې پېښه ده او ډېری کسان د دې نادرې سپوږمۍ د نندارې لپاره د اسمان څارنه کوي.

د هغوی په وینا، که د هوا وضعیت مناسب وي، د شپې روښانه اسمان به د دې ښکلي طبیعي منظرې د لیدو غوره فرصت برابر کړي.

مسعود پزشکیان:د ځینو رسنيو غیرواقعي روایتونه د هېواد ناسم انځور وړاندې کوي

د ایران ولسمشر مسعود پزشکيان د دغه هېواد د لوړو زده‌کړو له وزیر او د دغه وزارت له یو شمېر مرستیالانو او چارواکو سره په غونډه کې ویلي چې په ځینو مواردو کې د دولتي رسنیو له لوري داسې تحلیلونه او روایتونه وړاندې کېږي چې د هېواد د وضعیت ناسم او غیرواقعي انځور رامنځته کوي.

پزشکیان ټینګار کړی چې دا چاره جدي بیاکتنې ته اړتیا لري او باید اجازه ورنه کړل شي چې د ټولنې عامه فضا د بې‌اساسه معلوماتو او هغو برداشتونو تر اغېز لاندې راشي چې علمي شواهد نه لري.

نوموړي زیاته کړه، حقیقت له اشخاصو مستقل دی او په علمي ژبه کې د هرې ادعا حقانیت د شواهدو، منطقي استدلال او مستندو معلوماتو پر بنسټ ارزول کېږي.

د ایران ولسمشر همدارنګه د علمي معیارونو پر رعایت، د معلوماتو پر دقت او د عامه پوهاوي په برخه کې د مسئولانه چلند پر اړتیا ټینګار کړی.

هند او افغانستان لوبې؛افغان لوبډلې د هند خلاف ټیسټ لوبې ته تمرینات ترسره کړل

افغان ملي لوبډلې د هند خلاف یوازینۍ ټیسټ لوبې ته نن هندوستان کې تمرینات ترسره کړي.

یاده افغان لوبدله د راتلوونکي جون میاشتې په پنځمه نېټه د هند خلاف یوازینۍ ټیسټ لوبه پیلوي.

سرچينې:د کابل او اسلام‌اباد د غیررسمي مذاکراتو نوی پړاو په کابل کې جوړېږي

سرچینې وایي، ټاکل شوې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د غیررسمي خبرو اترو راتلونکی پړاو په کابل کې ترسره شي.

د معلوماتو له مخې، دا غونډه په اصل کې د لوی اختر تر مخه پلان شوې وه؛ خو د پاکستان له لوري د ځینو تخنیکي او تنظيمي ستونزو له امله وځنډېده.

په لومړي پړاو خبرو کې د افغانستان له لوري عاطف مشعل، عبیدالله بهیر، جعفر مهدوي او غنچه‌ګل، او د پاکستان له لوري اصف دراني، مشاهد حسین او حامد میر ګډون کړی و.

شنونکي باور لري چې دغه ډول غیررسمي ناستې کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د ښه کېدو، د ګډو اندېښنو د بحث او د سیاسي تفاهم د پیاوړتیا لپاره زمینه برابره کړي.

ایران:د امریکا MQ-1 بې‌پیلوټه الوتکه مو وویشته

د ایران د سپاه پاسداران ځواکونو ادعا کړې چې د امریکا یوه MQ-1 ډوله پوځي بې‌پیلوټه الوتکه یې وروسته له هغې ویشتلې چې د یکشنبې په ورځ د ایران سمندري قلمرو ته ننوتې وه.

د ایران د تسنیم خبري اژانس د راپور له مخې، د سپاه پاسداران په یوه اعلامیه کې ویل شوي چې دغه بې‌پیلوټه الوتکې د ایران اوبو ته له ننوتلو وروسته د دښمنانه عملیاتو هڅه کوله.

اعلامیه زیاتوي چې د ایران پرمختللو هوايي دفاعي توغندیزو سیستمونو الوتکه په چټکۍ سره کشف او په نښه کړه، چې له امله یې راوغورځول شوه.

تر اوسه د امریکا له لوري د دې ادعا په اړه رسمي غبرګون نه دی خپور شوی او د پېښې د جزئیاتو په اړه نور معلومات هم نه دي ورکړل شوي.

دا ادعا داسې مهال مطرح کېږي چې په سیمه کې د ایران او امریکا ترمنځ سیاسي او امنیتي کړکېچ لا هم دوام لري او د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې له ګڼو ننګونو سره مخ دي.