د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي، چې د افغانستان خاوره د هېڅ هېواد پر ضد نه کارېږي او «‌اسلامي امارت» دا اجازه نه ورکوي.

مجاهد له پاکستانه غوښتي چې په خپله خاوره کې د وسله‌والو ډلو د فعالیتونو مخه ونیسي، ځکه د امنیت ستونزې باید د افغانستان پر ځای د پاکستان دننه حل شي.

هغه ویلی، «اسلامي امارت» په خپله تګلاره کې ژمن دی چې د افغانستان خاوره به د پاکستان په ګډون د هېڅ هېواد پر ضد ونه کارول شي.

دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې عاصم منیر ویلي وو، ترهګري د افغانستان له خاورې سرچینه اخلي او د طالبانو له حکومت یې د وسله‌والو د مرکزونو د له منځه وړلو غوښتنه کړې وه.

منیر همداراز ادعا کړې چې هند له پوځي ناکامۍ وروسته یو ځل بیا د ترهګرۍ د ملاتړ پخوانۍ تګلارې ته ستون شوی دی.

د ایران حکومت د ۲۰۲۳ کال د نوبل د سولې جایزې ګټونکې او د بشري حقونو فعاله نرګس محمدي په لوی ضمانت، لنډ مهال لپاره له زندانه خوشې کړې او د درملنې لپاره یې تهران ته لېږدولې ده.

د نرګس محمدي بنسټ په خپره کړې اعلامیه کې ویلي، نوموړې تر لسو ورځو روغتون کې بسترېدو وروسته، د طبي درملنې لپاره د بند سزا ځنډول شوې او د امبولانس له لارې د تهران یوه روغتون ته انتقال شوې ده، څو د خپل طبي ټیم تر څار لاندې درملنه وکړي.

د بشري حقونو فعالانو او د هغې ملاتړو تېره اوونۍ خبرداری ورکړی و، چې نرګس محمدي په زندان کې د دوو مشکوکو د زړه حملو له امله د مرګ له جدي خطر سره مخ ده.

د هغې مېړه، تقي رحماني ویلي، د نرګس روغتیايي وضعیت د اندېښنې وړ دی او یوازې لنډمهاله انتقال بسنه نه کوي.

هغه ټینګار کړی، نرګس محمدي باید بېرته هغو زنداني شرایطو ته ونه ستنول شي چې روغتیا یې زیانمنه کړې ده.

د هغې بنسټ هم ویلي، نوموړې ځانګړو طبي خدماتو ته اړتیا لري او باید د پاتې ۱۸ کلن بند سزا د دوام پر ځای دایمي ازادي ترلاسه کړي.

نرګس محمدي په ۲۰۲۳ کال ایران کې د ښځو، بشري حقونو او ازادیو لپاره د اوږدې مبارزې له امله د سولې نوبل جایزه ګټلې وه.

پاکستان د بنو ولسوالۍ پر فتح‌خېل پولیس پوستې له خونړي برید وروسته اسلام‌اباد کې د طالبانو حکومت سفیر سردار احمد شکیب احضار کړی او خپل احتجاج ليک یې ورته سپارلی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په يوه اعلامیه کې ويلي، چې د مې په نهمه ترسره شوی موټر بم برید، چې ۱۵ پولیس پکې وژل شوي او څلور نور ټپیان دي، په افغانستان کې د مېشتو وسله والو له لوري طرحه او تنظیم شوی و.

اسلام‌اباد ویلي، د برید په اړه راټول شوي شواهد، استخباراتي معلومات او تخنیکي څېړنې ښيي، چې د برید تر شا هغه ډلې ولاړې دي چې د افغانستان له خاورې فعالیت کوي.

پاکستان په دې اعلامیه کې د طالبانو حکومت ته خبرداری ورکړی، که د تحریک طالبان پاکستان، داعش خراسان او نورو وسله والو ډلو پر ضد “روښانه او عملي” ګامونه پورته نه کړي، نو پاکستان به د خپلو امنیتي ګټو د خوندي کولو لپاره “قاطع اقدام” وکړي.

اعلامیه کې دا هم راغلي، چې اسلام‌اباد څو ځله د دوستو هېوادونو په منځګړیتوب د طالبانو حکومت سره خبرې کړي، خو د پاکستان په وینا، طالبانو حکومت تر اوسه د دغو ډلو د مهار لپاره د باور وړ اقدام نه دی کړی.

د یادونې ده چې د طالبانو حکومت وړاندې تر دې د پاکستان دا ډول تورونه په کلکه رد کړي دي.

د ايران د بهرنيو چارو وزارت وياند، اسماعیل بقايي ويلي چې تهران د واشنګټن د جګړې د پای ته رسولو لپاره يو مناسب او سخاوتمندانه وړانديز وړاندې کړی، خو امريکا لا هم پر خپلو غوښتنو ټينګار کوي.

بقائي ويلي:«هر څه چې موږ په وړانديز کې وړاندې کړل، معقول او سخاوتمندانه وو. دا نه يوازې د ايران د ملي ګټو لپاره وو، بلکې د سيمې او نړۍ د خير او صلاح لپاره هم وو، خو امريکايي لوری لا هم پر خپلو نامعقولو غوښتنو ولاړ دی.»

هغه زياته کړې چې ايران په سيمه کې يو مسئول هېواد دی او د زورواکۍ پر ضد دريځ لري.

د هغه په وينا:«‌ ایران ثابته کړې چې يو مسئوليت‌منونکی ځواک دی. موږ زورواکان نه يو؛ بلکې د زورواکۍ ضد يو.»

بقایي د هرمز تنګي د خوندي تګ راتګ موضوع هم ياده کړې او ویلي چې د ايران غوښتنه د سيمې د سولې او امنيت لپاره ده، نه د زياتو غوښتنو لپاره.

هغه پوښتنه کړې: «ايا په هرمز تنګي کې د خوندي تګ راتګ غوښتنه زياته‌غوښتنه ده؟ ايا په ټوله سيمه کې د سولې او امنيت د ټينګښت هڅه غيرمسئولانه کار دی؟»

تر دې وړاندې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ايران د سولې وړانديز «نه منونکی» بللی و.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې د ایران له لوري د سولې د تازه وړاندیز ځواب یې رد کړی او هغه یې “ناسم او د منلو نه دی” بللی دی.

د اکسیوس د راپور له مخې، ټرمپ په یوې لنډې ټیلیفوني مرکې کې ویلي: «زه د هغوی لیک نه خوښوم، دا مناسب نه دی او د دوی ځواب مې نه دی خوښ.»

نوموړي زیاته کړې چې ایران د تېرو ۴۷ کلونو په اوږدو کې د نړیوالو هېوادونو سره د فشار او وخت اخیستلو سیاست تعقیب کړی دی.

ټرمپ دا څرګندونې وروسته له هغې کړې چې د ایران له خوا د سولې د وروستي مسودې په اړه رسمي ځواب واشنګټن ته رسېدلی و.

هغه په خپله ایکس ټولنیزه پاڼه ټروت سوشیال کې هم دغه ځواب “کاملاً د منلو نه دی” بللی دی.

بل خوا، ایراني دولتي رسنیو راپور ورکړی چې تهران په خپل ځواب کې د جګړې د پای ته رسېدو، د بندیزونو د لرې کولو او د ایران د اقتصادي حقونو د تضمین غوښتنه کړې ده.

د راپورونو له مخې، ایران همداراز د بندیزونو سمدستي ختمېدل، د کنګل شویو شتمنیو ازادول او د انرژۍ د مهمو سمندري لارو په اړه تضمینونه غواړي.

خو ایراني سرچینو ټینګار کړی چې د امریکا وړاندیز “د ایران د تسلیمۍ” په معنا دی او دوی به داسې شرایط ونه مني.

د راپور له مخې، د دې ځواب وروسته په نړیوالو بازارونو کې د تیلو بیې شاوخوا ۳ سلنه لوړې شوې دي.

هاخوا، ټرمپ همداراز د اسراییلو له لومړي وزیر بنیامین نتانیاهو سره د ټیلیفوني خبرو یادونه کړې او ویلي یې دي چې د ایران موضوع “زما شخصي مسؤلیت” دی.

سره له دې چې د خبرو اترو هڅې روانې دي، دواړه لوري لا هم د مهمو شرطونو پر سر ژور اختلاف لري او دا نه ده روښانه چې ایا ډیپلوماټیک بهیر به دوام وکړي او که د کړکېچ لوري ته به لاړ شي.

د پخواني جمهوري نظام د بهرنیو چارو وزیر محمد حنیف اتمر ویلي چې د طالبانو حکومت پر وړاندې د پوځي مبارزې ملاتړ نه کوي او باور لري چې جګړه د افغانستان ستونزې نه شي حل کولی، بلکې لا زیاتې ستونزې او کړاوونه رامنځته کوي.

نوموړي له ازادي راډیو سره په یوه مرکه کې ویلي چې له اوسني وضعیت څخه د وتلو یوازینۍ لاره د دواړو لورو ترمنځ سیاسي توافق او همغږي ده.

د هغه په وینا، طالبان باید د هغو ژمنو عملي کولو ته ژمن پاتې شي چې د دوحې په هوکړه کې یې کړې وې.

اتمر زیاتوي چې که څه هم سیاسي جریانونه اختلافات لري، خو ځینې ډلې د بیا منسجم کېدو او سیاسي فعالیت د پیاوړتیا هڅې کوي او په دې برخه کې یو ډول تحرک لیدل کېږي.

نوموړي ویلي چې افغانان له جګړو ستړي شوي او سوله غواړي، خو په عین حال کې نه غواړي چې هېواد یې د یوې ځانګړې ډلې تر انحصار لاندې وي.

هغه پاکستان ته په اشارې ویلي چې که څه هم په دواړو هېوادونو کې سیاسي بدلونونه راغلي، خو د افغانستان په اړه د پاکستان سیاسي او استخباراتي دریځ لا هم د منفي رول له تداوم سره مخ دی.

اتمر ټینګار کړی چې پاکستان نه شي کولای په افغانستان کې د حکومتونو بدلونونه رامنځته کړي او په وینا یې هېڅ افغان سیاسي یا مخالفه ډله باید په بهرنیو ملاتړونو تکیه ونه کړي.

د جاپان حکومت اعلان کړی چې د ۲۰۲۷ کال لپاره به افغان محصلینو ته د لوړو زده‌کړو ځانګړې بورسیې ورکړي، څو هغوی وکولای شي د ماسټرۍ او دوکتورا په کچه په جاپاني پوهنتونونو کې زده کړې وکړي.

کابل کې د جاپان سفارت په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د دې پروګرام له مخې به، بریالي کسان د جاپان د حکومت له لوري په بشپړ ډول تمویلېږي او د «څېړنیزو زده‌کوونکو» په توګه به د علمي پرمختګ فرصت ترلاسه کړي.

سفارت زیاته کړې، چې د انتخاب پروسه به د اسنادو د ارزونې، ازموینو او مرکو پر بنسټ ترسره کېږي او د هر ډول تبعیض څخه به پاکه وي.

سفارت ویلي چې د دې پروګرام په عملي کولو کې به یو شمېر مرستندویه بنسټونه هم همکاري وکړي، خو وروستۍ پرېکړه به یوازې د جاپاني اړوندو ادارو له خوا کېږي.

په تبعید کې د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ سازمان «نی» ویلي چې په وروستیو ورځو کې د هېواد د ځینو خبریالانو نیول د رسنیو د ازادۍ په برخه کې جدي اندېښنې راپورته کړې دي.

دغه سازمان په یوه خپره کړې اعلامیه کې د طالبانو حکومت لخوا د طلوع‌نیوز د خبریالانو منصور نیازی او عمران دانش، او د «پیگرد» خبري آژانس د مسؤل جاوید نیازي د نیولو یادونه کړې او د دوی د ژر خوشې کېدو غوښتنه یې کړې ده.

په اعلامیه کې له ملګرو ملتونو او اروپايي ټولنې غوښتنه شوې چې د افغان خبریالانو د خوندیتوب لپاره له اړوندو چارواکو سره اړیکه ونیسي او د هغوی د خوشې کېدو لپاره عملي اقدامات ترسره کړي.

«نی» د خبریالانو نیول د رسنیو پر وړاندې یو تکراري چلند بللی او ویلي یې دي چې د طالبانو حکومت له بیا واکمنېدو وروسته د رسنیو پر کارکوونکو فشارونه زیات شوي دي.

دغه سازمان ادعا کړې چې په تېرو کلونو کې ګڼ شمېر خبریالان د نیونو او لنډمهاله بند له مواردو سره مخ شوي، چې دا حالت د خبریالۍ پر ازاد چاپېریال منفي اغېز لري.

په کابل کې د پاکستان سفارت له هند سره د پاکستان د «بنیان‌المرصوص» عملیاتو د لومړۍ کلیزې په مناسبت ځانګړې غونډه ترسره کړې ده.

د پاکستان سفیر عبیدالرحمن نظاماني په دې مراسمو کې د خبرو پر مهال ویلي، اسلام‌اباد له افغانستان سره د ورورولۍ اړیکو پیاوړتیا ته ژمن دی، خو له افغان حکومت یې غوښتي چې د افغانستان له خاورې د رامنځته کېدونکو «ترهګریزو ګواښونو» پر ضد عملي او جدي اقدامات وکړي.

د پاکستان سفارت د خپرې کړې اعلامیې له مخې، نظاماني ټینګار کړی چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکاریو دوام د سیمې د امنیت او ثبات لپاره مهم دی.

دغه څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د امنیتي اندېښنو او سرحدي مسایلو پر سر لا هم وخت ناوخت لفظي او فزیکي ترینګلتیاوې رامنځته کېږي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان ویلي، تهران د خبرو اترو ملاتړ کوي، خو دا چاره د فشار منلو یا له خپلو دریځونو د تېرېدو په مانا نه بولي.

نوموړي په خپله ایکس پاڼه ویلي، چې ایران به د خپلو ملي ګټو او د خلکو د حقونو د خوندي کولو لپاره له هرې سیاسي لارې کار واخلي، خو د بهرني فشار پر وړاندې به تسلیم نه شي.

پزشکیان زیاته کړې، که مذاکرات ترسره کېږي، هدف یې د شخړو کمول او د ایران د حقونو دفاع ده، نه دا چې هېواد دې له خپلو اصولو شاتګ وکړي.

هغه ویلي، ایران به د هر ډول پرېکړې پر مهال خپل ملي حاکمیت او اساسي دریځونه په پام کې نیسي.

وړاندې تر دې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، وو چې د جګړې د پای ته رسولو لپاره د تهران تازه شرطونه چې د اسلام اباد له لارې واشنګټن ته وړاندې شوي وو، به د منلو وړ ونه بولي.