افغان سیاستوال انورالحق احدي د پښتون ژغورنې غورځنګ د ظلم خلاف یوه چیغه ګڼلې.
هغه ویلي، دا غورځنګ د پښتنو لپاره حق غواړي او د یو سولهییز لاریون په شکل راټوليږي، چې غوښتنې یې قانوني دي.
نوموړي خیبر کې پر قامي لویه جرګه بندیزونه غندلي دي.
هغه د غونډې مخالفت غیر قانوني، بې عدالتي او سیاسي اختناق بللی.
ملګرو ملتونو د دویم ځل لپاره په دغه سازمان کې د افغانستان د رایې ورکولو حق غوښتنه رد کړه.
دا پرېکړه تېره ورځ د ملګرو ملتونو په ۸۴یمه ناسته کې شوې ده.
بل لورته په دغه سازمان کې د افغانستان استازي نصیر احمد فایق دا پرېکړه اندېښمنونکې بللې او ټینګار یې کړی، چې له سره غور پرې وشي.
فایق زیاته کړې، چې دغه پرېکړه د سیاسي ملحوظاتو تر اغېز لاندې شوې.
منظور پښتین وایي، که قام هره فیصله وکړه، نو دوی به یې عملي کوي.
هغه د خیبر جلسې ته ویلي، پنجاب ورباندې بندیزونه ولګول؛ خو دوی ته د هیڅ شي پروا نه ورځي.
د پښتین په خبره، پاکستاني پوځیان دومره ډار شوي، چې که لاس ورته جګ کړې، د کراچۍ په سمندر ورګډېږي.
نوموړي دغه راز پر ولس غږ کړی چې په شاه نشئ کنه ګټلې لوبه به وبایلو.
ټاکل شوې چې څو شېبو کې به د خیبر د شهیدانو جنازې لمونځ ادا شي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتون هم په همدې مراسمو کې د ګډون لپاره د خیبر میدان ته څو شېبې وړاندې ورسېد.
تر دې وړاندې هغه د امنیتي ګواښونو له کبله له څو ورځو راهیسې هلته نه اوسېده.
اوس مهال هلته لسګونه زره پښتانه راټول شوي، تر څو د شهیدانو د جنازې مراسم ترسره کړي.
د یادونې ده چې تېره ورځ پاکستاني پولیسو د قامي جرګې پر غړیو ډزې وکړې او درې تنه یې ووژل.
د غزې د روغتیا وزارت ویلي چې د روانې اوونۍ د یکشنبې له ورځې راهیسي د اسرائیلو د بریدونو په پایله کې ۵۴ کسان وژل شوي.
د سرچینې د معلوماتو له مخې، ۴۰ مړي له جبلیه سیمې او ۱۴ نور د غزې له شمالي سیمو ورلېږدول شوي دي.
په ورته مهال د اسراییلو د پوځ ویاند دانیل هګاري ویلي، چې جلیله کې یې د حماس په بیا تنظیم شویو ګروپونو عملیات کړي.
د یادونې ده چې پر غزې د اسرائیل د بریدونو د پیل راهیسې تر۴۲ زرو ډېر کسان وژل شوي.
امریکا کې د”میلټن” په نوم سمندري توپان تېره شپه د دغه هېواد د مکسیکو ایالت له خلیچ څخه د فلوریډا ایالت ساحل خواته ورسېد.
په همدې حال کې ولسمشر جوبایډن د فلوریډا له اوسېدونکو غوښتي چې د دغه توپان له وررسېدو مخکې د تخلیې سپارښتنې عملي کړي.
د سرچینو د معلوماتو پر اساس، شاوخوا درې میلیونه خلک د دغه توپان له ګواښ سره مخ دي.
بل لورته فلوریدا کې هم ګڼو خلکو خپلې سیمې تخلیه کړې دي.
لیکوال: حامد جان کاکړ
په یو وېروونکي پرمختګ کې، د پاکستان فاشیستي پنجابي ریاست پښتون تحفظ مومنټ (پي ټي ایم) فعالانو ته ګواښ کړی چې دوی به د پاکستاني پېژندپاڼو او پاسپورټونو څخه محروم کړي.
دا ګواښ په ښکاره توګه دا څرګندوي چې پاکستان هېڅکله پښتانه د برابرو وګړو په توګه نه دي منلي. د پي ټي ایم مشرتابه له ډېرې مودې راهیسې دا خبره کوله چې پنجابي واکمن دولت یواځې د پښتنو او بلوڅانو سرچینې استحصال کوي، خو د دوی په هوساینې او بشري حقونو هیڅ ارزښت نه ورکوي.
له لسیزو راهیسې، پښتانه د یو داسې رژیم تر سیستماتیک تبعیض، ظلم او تاوتریخوالي لاندې ژوند کوي چې دوی دویمه درجه وګړي ګڼي. اوس، چې د دولت لخوا د دوی د ملي هویت د سلبولو ګواښ شوی، پښتانه له هغه هېواد څخه بې برخې کېږي چې دوی یې نسلونه راهیسې خپل کور ګڼلی دی. دا حالت د پښتنو لپاره یو مهم پړاو دی، چې دوی دې پایلې ته رسوي چې یواځینۍ لاره د خپلواکۍ لپاره مبارزه ده، ځکه چې دوی هېڅکله د برابرو حقونو خاوندان نه دي ګڼل شوي.
پي ټي ایم، چې د یوه سولهییزو مدني حقونو غورځنګ دی، تل د پاکستان د حکومت د بشري حقونو پر سرغړونو نیوکې کړي دي، او د پښتنو د کرامت او حقونو لپاره یې غږ پورته کړی. خو د دولت ځواب تل ظالمانه و؛
سولهییز لاریون کوونکي یې وژلي، فعالان یې زنداني کړي، او ټولې سیمې یې له پوځ څخه ډکې کړې دي.
د دولت لخوا د سولهییزو غوښتنو پر وړاندې د زور او ځواک استعمال اوس د پښتنو او بلوڅانو د ځپلو یوه دوامداره پالیسي ده.
دغه وروستی ګواښ چې د پي ټي ایم فعالانو څخه به پېژندپاڼې او پاسپورټونه واخیستل شي په ژوره توګه یوه داسې
ستونزه څرګندوي:
د پنجابي واکمن دولت په نظر، د پښتنو او بلوڅانو لپاره په پاکستاني ملي هویت کې ځای نشته. دولت دوی د وګړو په توګه نه، بلکې د یوې منابعې په توګه ویني چې باید تر کنټرول لاندې وي او د هغوی ځمکې او شتمنۍ وکارول شي.
اوس، پښتانه له یو ډېر سخت انتخاب سره مخ دي. د تابعیت له حقونو څخه بې برخې شوي، دوی اړ دي چې خپله لاره خپله وټاکي، یوه لاره چې ښایي د خپلواکۍ پر لور یې یوسي.
د یو جلا پښتون دولت مفکوره یو لرې خوب نه دی، بلکې د لسیزو اوږد تبعیض، بې برخېتوب او زور زیاتي نتیجه ده.
بلوڅان، چې ورته ظلمونه یې زغمي، په ورته وضعیت کې قرار لري، او دواړه ملتونه د بقا لپاره یو ګډه مبارزه کوي.
خو دا مبارزه یواځې په یواځې توګه نه شي ګټل کېدای.
پښتانه او بلوڅان له یو داسې پوځ لرونکي دولت سره مخ دي چې په وار وار یې دا ښودلې ده چې دوی به د مخالفینو د ځپلو لپاره له هیڅ ډول زور څخه دریغ ونه کړي.
پاکستانی ریاست، چې د خپلې فاشیستي مفکورې له مخې کار کوي، په ښکاره توګه تیار دی چې د خپلو سیمو کنټرول ساتلو لپاره له تاوتریخوالي، زندانونو او حتی له غیرقانوني وژنو څخه کار واخلي.
د پښتنو او بلوڅانو پر وړاندې حالات ډېر سخت دي، ځکه دوی یوازې د خپلو حقونو لپاره نه بلکې د خپل شتون لپاره مبارزه کوي.
اوس، نړیواله ټولنه له یو مهم ازمېښت سره مخ ده. ایا دوی به د ځپل شویو پښتنو او بلوڅانو ترڅنګ ودریږي او د لا زیاتې وینې توییدو مخه به ونیسي؟ که دوی به سترګې پټې کړي او اجازه به ورکړي چې د پاکستان فاشیستي ریاست پر سولهییزو لاریونوالو باندې خپل ظلم ته دوام ورکړي؟
د نړۍ چوپتیا به د نورو ناوړو پیښو لپاره لاره خلاصه کړي او د میلیونونو کسانو کړاو به نور هم ژور کړي، کوم کسان چې لا دمخه د تاوتریخوالي او وېرو تر سیوري لاندې ژوند کوي.
د پښتنو او بلوڅانو زارۍ نورې د نادیده کیدو وړ نه دي. نړیواله ټولنه باید مداخله وکړي مخکې له دې چې نورې بې ګناه وینې تویې شي. دوی باید د دې ظلم، تبعیض او جبر د پای ته رسولو غوښتنه وکړي، کوم چې دا قومونو یې له ډېرې مودې راهیسې زغمي.
نړۍ باید ژر تر ژره عمل وکړي، نه یواځې د یوه ناورین د مخنیوي لپاره، بلکې د دې لپاره چې د پښتنو او بلوڅو قومونو له کرامت او حقونو سره چلند وشي.
دا نور یواځې یوه سیمهییزه مسله نه ده دا یوه نړیواله مسله ده.
د پاکستان د پنجابي واکمن فاشیستي پالیسي د سیمې ثبات او د بشري حقونو او عدالت اصولو ته یو ګواښ دی، کوم چې نړیواله ټولنه یې ادعا کوي چې ساتنه به یې کوي. پښتانه او بلوڅان دا جګړه یواځې په یوازې توګه نه شي ګټلای، خو د نړیوالې ټولنې په ملاتړ، دوی کولای شي د ظلم پر وړاندې ودریږي او د وېري او تاوتریخوالي څخه پاکه راتلونکې جوړه کړي.
د عمل وخت اوس دی. پښتانه او بلوڅان د دې مستحق دي چې په سوله کې ژوند وکړي، او د دوی حقونه او غږونه واورېدل شي. نړۍ باید د دوی کړاو ته سترګې پټې نه کړي. که داسې وکړي، دا به یواځې د دې ځپل شویو خلکو لپاره یوه ناکامي نه وي، بلکې د ټول بشریت لپاره به یو شرم وي
د پښتونخوا د اعالی وزیر علي امین ګنډاپور په مشرۍ پېښور کې د حکومت او سیاسي ګوندونو ترمنځ یوه ناسته رابلل شوې، چې د خیبر جرګې په اړه به مشورې وکړي.
ګنډاپور ویلي، هڅه کوي چې ستونزه د خبرو له لارې حل کړي.
تر دې وړاندې بیا د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ګواښ کړی و، چې پښتانه به ورڅخه دا جرګه ونه کړي.
بل لورته بیا د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین ویلي، چې د نړۍ هېڅ ځواک یې ددې جرګې مخه نېولی نه شي.
د تېر جمهوري حکومت د کورنیو چارو پخواني وزیر عمر داودزي منظور پښتین ته ویلي، چې د ټول افغان ولس ملاتړ درسره دی.
هغه پر خپله ایکسپاڼه منظور پښتین ته په خطاب کې لیکلي، “غواړم درته ووایم چې ته د حق غوښتنې په لاره روان یې. د خدای ج مرحمت او د ټول افغان ولس حمایت درسره دی. مونږ ټول درسره یو. په نیک لاره کې دې کامیابی اوسرلوړي غواړو.”
د یادونې ده چې اوس مهال په کور دننه او بهر ګڼو افغانانو له قامي لویې جرګې ملاتړ اعلان کړی.
د نوبل جایزې ګټوونکې ملاله یوسفزۍ وایي، د طالبانو جوړښت د ښځو پر وړاندې ظالمانه او بې رحمانه دی.
د هغې په خبره، هره ورځ د طالبانو کنایې او خبرې د ښځو په اړه وي او د دوی وروستي فرمانونه تر دې حده رسېدلي، چې د بشري حقونو فعالان هڅه کوي، چې دا د جنسي اپارتاید په نوم وپېژندل شي.
نوموړې زیاته کړې، چې اوس وخت کې تر هرڅه زیات افغانې نجونې رحم ته اړتیا لري.