سبا د ننګرهار په غازي امان الله خان لوبغالي کې د سپین غر زوان او آمو زون لوبډلو ترمنځ د غتزي امان الله خان لېسټ اې یو ورځنیو کرکټ سیالیو پای لوبه ترسره کیږي.
سپین غرو په دغو سیالیو کې د څلور بریاوو سره د اتو پواینټونو او آمو زون له درې بریاوو سره د اوو پواینټونو په لرلو د جدول د لومړۍ او دویمې لوبډلې په توګه پایلوبې ته لار پیدا کړې.
تېر کال د دغو سیالیو اتلولي مېس عینک زون لوبډلې ګټلې وه.
نن د افغانستان د ملي تاریخ د ستر شخصیت، احمدشاه بابا د وفات کلیزه ده.
احمدشاه بابا د ۱۷۴۷ کال په شاوخوا کې د دراني دولت بنسټ کېښود او د افغانستان د معاصر دولت د جوړېدو بنسټګر ګڼل کېږي.
هغه د سیاسي هوښیارۍ، پوځي وړتیا او ملي یووالي له امله په افغان تاریخ کې ځانګړی ځای لري.
احمدشاه بابا د افغانستان له بېلابېلو قومونو او سیمو څخه یو واحد دولت جوړ کړ او د خپلې واکمنۍ پر مهال یې د سیمې له مهمو قدرتونو سره اړیکې او سیالۍ مدیریت کړې.
د هغه واکمني له خراسان څخه تر هند او له آمو سینده تر عربي سمندر پورې پراخه شوې وه.
احمدشاه بابا یوازې یو فاتح نه و، بلکې شاعر هم و او په پښتو ژبه یې شعرونه لیکلي دي. د هغه د واکمنۍ مهمې کارنامې د افغان دولت بنسټ اېښودل، د ملي یووالي پیاوړتیا، د سوداګرۍ لارو خوندي کول او د هېواد د سیاسي ثبات لپاره هڅې بلل کېږي.
د افغانستان خلک نوموړی د «بابا» په لقب یادوي، ځکه چې هغه د افغان ملت د یووالي او دولتدارۍ د بنسټګر په توګه درناوی لري.
د هغه مزار په کندهار کې موقعیت لري او هر کال ګڼ شمېر خلک د هغه یاد تازه کوي.
په ایټالیا کې د هغو څلورو کډوالو د سوځېدو د پېښې یوازینی ژغورل شوی افغان وايي، دا پېښه د معاشونو د نه ورکړې پر سر له رامنځته شوې شخړې وروسته شوې ده.
تاج محمد علمیار، چې له پېښې ژوندی پاتې شوی، ویلي له خپلو پاکستاني کارورکوونکو سره یې د څو اوونیو معاشونو د نه ترلاسه کولو له امله اختلاف پیدا شوی و.
د هغه په وینا، کله چې دوی له کاره بېرته ستنېدل، د کار د مالکانو له لوري پر موټر اور اخیستونکي مواد وشیندل شول او وروسته موټر ته اور واچول شو.
نوموړي ویلي چې د موټر له یوې نیمه پرانیستې دروازې څخه په وتلو بریالی شو؛ خو د بدن ځینې برخې یې وسوځېدې او وروسته په روغتون کې په هوښ راغی.
د ایټالیا رسنیو د راپورونو له مخې، پولیسو د دې پېښې په تړاو دوه پاکستانیان نیولي او پلټنې ترې روانې دي.
افغان الاصله سیاستواله سمیرا ناوا چې د ډنمارک د سوشل لېبرال ګوند غړې ده، د دغه هېواد د انرژۍ نوې وزیرې په توګه ټاکل شوې ده.
۳۸ کلنه سمیرا نوا د ډنمارک د پارلمان پخوانۍ غړې ده، په دغه هېواد کې یوه پېژندل شوې سیاستواله بلل کېږي او د نوې کېدونکې انرژۍ او پرمختیايي پروژو په برخه کې فعال رول لري.
نوموړې د افغان کډوالو په کورنۍ کې په ډنمارک کې زیږېدلې او هلته لویه شوې ده.
سمیرا ناوا په اقتصاد کې لوړې زدهکړې لري او د اقلیم بدلون، انرژۍ او اقتصادي پالیسیو په برخو کې فعاله سیاستواله پاتې شوې ده.
د طالبانو د حکومت د صنعت او سوداګرۍ وزارت د حیرتان بندر له لارې منځنۍ آسیا ته د افغانستان د صادراتو له زیاتوالي خبر ورکړی.
دغه وزارت ویلي، پاکستان سره د سرحدي لارو له تړل کېدو او سوداګرۍ له ودرېدو وروسته د حیرتان بندر له لارې د منځنۍ آسيا هېوادونو ته د کورنیو تولیداتو په صادراتو کې ٧٧ سلنه زیاتوالی راغلی.
بل لور، پاکستاني چارواکو ویلي، له افغانستان سره د پولې تړل کېدو او د سیمې د وروستیو کړکېچونو له امله دغه هېواد ته د سوداګرۍ او ټرانزېټ په برخه کې له ۱.۴ میلیارده ډالرو ډېر زیان اوښتی دی.
همداراز پاکستان د افغانستان له لارې منځنۍ آسیا ته د ټرانزیټ له درکه کلني عواید هم له لاسه ورکړي دي.
په ټوله کې پاکستان په اوو میاشتو کې له افغانستان سره د پولو د تړل کېدو له امله په سوداګرۍ او ټرانزېټ کې ۸۰۵ میلیونه ډالر تاوان کړی دی.
د هسپانیا د بهرنیو چارو وزیر خوزه مانویل البارس ویلي، هېواد یې د افغان ښځو او نجونو ملاتړ ته ژمن دی او د هغوی غږ به د طالبانو حکومت د محدودیتونو سربېره نړیوالو ته رسېږي.
نوموړي د «سولې او ډیموکراسۍ جوړولو» تر شعار لاندې په مادرید کې د یوې نړیوالې غونډې پر مهال ویلي چې د هسپانیا د بهرنیو چارو وزارت به د افغان ښځو لپاره د ملاتړ او اورېدو ځای پاتې شي.
هغه زیاته کړې چې د وزارت په ودانۍ کې یو تالار د افغان ښځو په نوم نومول شوی، څو د هغوی مبارزه او غوښتنې ژوندۍ وساتل شي.
البارس څرګنده کړې چې هسپانیا هر کال د «HearUs» په نوم کنفرانس جوړوي چې په کې جلاوطنه افغان ښځې او د هغوی استازي خپلې اندېښنې او غوښتنې شریکوي.
دغه دوه ورځنۍ غونډه د شاوخوا ۶۰ هېوادونو د چارواکو، نړیوالو بنسټونو، مدني ټولنو او د ښځو د حقونو د فعالانو په ګډون په مادرید کې روانه ده.
په دوحه کې د طالبانو حکومت د سفارت سرپرست سهیل شاهین ویلي چې قطر د افغانستان د مسئلې په حل او د سیاسي تفاهم د رامنځته کولو په برخه کې مهم او رغنده رول لوبولی دی.
د نوموړي په وینا، د قطر په کوربتوب او منځګړیتوب د «اسلامي امارت» او امریکا ترمنځ خبرې اترې بریالۍ شوې او د دواړو لورو ترمنځ هوکړې ته لاره هواره شوه.
بلخوا، په ملګرو ملتونو کې د قطر دایمي استازې علیا احمد بن سیف آل ثاني ټینګار کړی چې هېواد یې د افغانستان، غزې او کانګو په ګډون د شخړو د سولهییز حل لپاره د ډیپلوماسۍ او منځګړیتوب هڅو ته دوام ورکوي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې ښايي په راتلونکي کې د ایران له مذهبي مشر مجتبی خامنهيي سره لیدنه وکړي.
ټرمپ په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي چې امکان لري د ایران مشر هم د امریکا او ایران په خبرو اترو کې رول ولري؛ خو زیاته کړې یې ده چې اوسني مذاکره کوونکي هماغه کسان دي چې د ایران د مشرتابه استازیتوب کوي.
نوموړي د دواړو هېوادونو ترمنځ د روانو اړیکو او خبرو اترو په اړه نور جزئیات نه دي ورکړي.
د طالبانو حکومت د کابل امنیه قوماندانۍ اړوند د اتمې امنیتي حوزې ځواکونو شپږ کسان د بېلابېلو جرمونو په تړاو نیولي دي.
د اتمې حوزې د پولیسو د دفتر امر، قاري لطف الله مشعل ویلي، له نیول شویو کسانو څخه څلور تنه د جیببرۍ (کیسهبُرۍ)، یو تن د موټر غلا او بل تن د ناقانونه وسلې ګرځولو په تور نیول شوی دی.
د نوموړي په وینا، امنیتي ځواکونو د عملیاتو پر مهال یو عراده غلا شوی موټر، یوه میل تومانچه او یو اندازه نغدې پیسې هم ترلاسه کړې دي.
چارواکي وایي، له نیول شویو کسانو څخه لومړنۍ څېړنې روانې دي او له قانوني مراحل بشپړېدو وروسته به عدلي او قضايي ارګانونو ته وسپارل شي.
پاکستاني چارواکو ویلي، له افغانستان سره د پولې تړل کېدو او د سیمې د وروستیو کړکېچونو له امله دغه هېواد ته د سوداګرۍ او ټرانزېټ په برخه کې له ۱.۴ میلیارده ډالرو ډېر زیان اوښتی دی.
د پاکستان د ملي شورا د سوداګرۍ کمېټې ته د وړاندې شوي راپور له مخې، د ۲۰۲۵ کال له اکتوبر راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سرحدي لارو تړل کېدو د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري او د افغانستان له لارې د منځنۍ آسیا هېوادونو ته ټرانزیټي تګ راتګ سخت اغېزمن کړی دی.
د پاکستاني چارواکو په وینا، افغانستان ته د پاکستان صادرات د ۲۰۲۶ کال تر اپرېل میاشتې پورې ۸۵.۶ میلیونه ډالرو ته راټیټ شوي، په داسې حال کې چې د تېر کال په همدې موده کې دا کچه ۸۱۸ میلیونه ډالره وه. همداراز پاکستان د افغانستان له لارې منځنۍ آسیا ته د ترانزیټ له درکه کلني عواید هم له لاسه ورکړي دي.
پاکستان په معمول ډول هر کال شاوخوا ۲۰۰ میلیونه ډالر د افغانستان له لارې قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان ته د توکو د لېږد له درکه ترلاسه کوي. دا عاید د پولې له تړل کېدو وروسته په بشپړه توګه بند شو.
په ټوله کې پاکستان د ۲۰۲۵ کال له اکټوبر د روان زېږدیز کال تر اپرېل میاشتې پورې یوازې له افغانستان سره د پولو د تړل کېدو له امله په سوداګرۍ او ټرانزېټ کې ۸۰۵ میلیونه ډالر تاوان لیدلی دی.
د سوداګرۍ شنونکي خبرداری ورکوي چې د پولې اوږدمهاله تړل کېدل نه یوازې د پاکستان او افغانستان پر اقتصاد منفي اغېز لري، بلکې د سیمې د سوداګرۍ او ترانزیټي اړیکو راتلونکی هم له خطر سره مخ کوي.