د چارو ادارې پخوانی رئیس فضل محمود فضلي وایي، راتلونکې اونۍ چې د افغانستان په سړو سیمو کې نوی ښوونیز کال پیلېږي، دا به د هېواد د «ملي وجدان ازموینه» وي.

نوموړي ویلي چې شاوخوا شل میلیونه افغان نجونې او مېرمنې لا هم له زده کړو او کار څخه محرومې دي او دا وضعیت یې «فکري نسل‌وژنه» بللې ده.

فضلي ټینګار کړی چې د ټولنې نیمایي برخه له زده کړو او ټولنیز مشارکته بې‌برخې کول د هېواد پر فکري راتلونکې او ملي یووالي منفي اغېز کوي.

د هغه په وینا، داسې ټولنه چې دننه مشروعیت او ملي اجماع ونه لري، نه شي کولای د بهرنیو ګواښونو پر وړاندې پیاوړې دفاع وکړي.

هغه همداراز د پاکستان له لوري پر افغانستان د تېري یادونه کړې او ویلي یې دي چې د دې ډول ګواښونو پر وړاندې اغېزمنه ملي دفاع هغه وخت ممکنه ده چې د ټولنې ټول قشرونه، په ځانګړي ډول ښځې او نجونې، له زده کړو او کاره محرومې نه وي.

د سعودي عربستان د دفاع وزیر، خالد بن سلمان په ایکس کې له خپاره کړي پیغام وروسته ویلي چې د پاکستان د پوځ له قوماندان سره یې د لیدنې پر مهال هیله څرګنده کړې چې ایران دې له هر ډول غلطې محاسبې ډډه وکړي.

هغه زیاته کړې چې دواړو لورو د ایران له خوا پر سعودي عربستان د احتمالي بریدونو او د هغو د درولو لپاره د اړینو اقداماتو په اړه خبرې کړې دي.

خالد بن سلمان ټینګار کړی چې دا ډول کړنې د سیمې امنیت او ثبات کمزوری کوي او د سیمه‌ییزې ارامتیا لپاره ګواښ بلل کېږي.

د ایران ولسمشر، مسعود پزشکیان په یوه ویډیويي پیغام کې ویلي چې د ایران وسله‌والو ځواکونو تر دې مخکې په ځینو مواردو کې په خپل اختیار عمل کړی، خو اوس ورته سپارښتنه شوې چې له دې وروسته دې پر ګاونډیو هېوادونو بریدونه نه کوي.

پزشکیان ویلي، د ایران پوځ ته لارښوونه شوې چې هېڅ ګاونډی هېواد دې د توغندیو په وسیله هدف نه ګرځوي، مګر هغه وخت چې له هماغه هېواد څخه پر ایران برید ترسره شي.

هغه زیاته کړه: «که موږ کوم اختلاف لرو، باید یې له یو بل سره د خبرو له لارې حل کړو، نه دا چې د اسرائیل او متحده ایالاتو د لوبو وسیله وګرځو.»

د تېر جمهوري حکومت د کورنیو چارو وزارت امنیتي مرستیال خوشال سادات ویلي چې د ایران جګړې له پیل سره سره، په نړۍ او په ځانګړي ډول په پاکستان کې د تیلو د کمښت او اړوندو ستونزو نښې څرګندې شوې دي.

ښاغلي سادات په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي، که دا وضعیت همداسې دوام وکړي؛ نو د شاوخوا ۲۶۰ میلیونه نفوس لرونکی پاکستان، او همدارنګه چین او هند به د انرژۍ له جدي ستونزو سره مخ شي.

د هغه په وینا، د پاکستان پوځ ښايي د تیلو او مهماتو د احتمالي کمښت له امله خپلې الوتکې او پوځي وسایط په اسانه ونه شي کارولی.

نوموړي زیاته کړې چې برعکس، افغانستان د تیلو لږ مصرف لري او ډېری سون توکي ورته د منځنۍ اسیا له هېوادونو څخه د ځمکې له لارې رسېږي.

خوشال سادات ټینګار کړی که افغانستان له خپل دریځه شاتګ ونه کړي، ښايي روان وضعیت په جګړه کې د افغانستان په ګټه تمام شي؛ خو د هغه په وینا اصلي پوښتنه دا ده چې د ډیورنډ کرښې هاخوا د افغانستان ستراتیژیک اهداف څه دي.

په متحده عربي امارات کې مېشتو سوداګریزو کړیو او پانګه‌والو د ایران له جګړې وروسته د رامنځته شوي وضعیت له امله پر متحده ایالاتو سختې نیوکې پیل کړې دي.

د بلومبرګ د راپور له مخې، دا نیوکې وروسته له هغه زیاتې شوې چې د امریکا او اسرائیل د ګډو بریدونو په ځواب کې ایران بریدونه وکړل، چې له امله یې د خلیج سیمې مالي بازارونه او اقتصاد اغېزمن شوي دي.

راپور وایي، اوسني وضعیت د خلیج د ثبات پر هغه دریځ منفي اغېزه کړې چې د نړیوالو پانګه‌والو لپاره ډېر مهم بلل کېده.

د راپور له مخې، په دوبۍ او ابوظبي کې بېلابېل اقتصادي سکتورونه له سخت اقتصادي فشار سره مخ دي او د اکمالاتي ځنځیر یا سپلای چین بهیر هم اغېزمن شوی دی.

ویل کېږي که جګړه له یوې میاشتې زیاته وغځېږي، نو شرکتونه به د تولید او خدماتو په برخه کې له سختو پرېکړو سره مخ شي.

بلومبرګ زیاته کړې چې متحده عربي امارات، چې د ډونالډ ټرمپ نږدې متحد بلل کېږي، مخکې له دې ژمنه کړې وه چې په امریکا کې به شاوخوا ۱.۴ ټریلیون ډالره پانګونه وکړي.

د اسلامي علماوو نړیوال اتحاد مشر علي محی‌الدین القره‌داغي د افغانستان او پاکستان ترمنځ د روانو نښتو د درولو غوښتنه کړې او د جګړې د سمدستي بندېدو فتوا یې صادره کړې ده.

هغه په یوه پیغام کې چې پر ایکس خپور شوی، ویلي چې د دوو اسلامي هېوادونو ترمنځ جګړه د اسلامي اصولو خلاف ده او په ځانګړي ډول د روژې په مبارکه میاشت کې باید ژر تر ژره پای ته ورسېږي.

قره‌داغي د دواړو هېوادونو له مشرانو غوښتي چې جګړه د روژې د وروستیو لسو شپو تر پیلېدو مخکې ودروي او د اختلافاتو د حل لپاره دې د قطر، سعودي عربستان او ترکیه په منځګړیتوب خبرې پیل کړي.

هغه ټینګار کړی چې د مسلمانانو ترمنځ جګړه حرامه ده او باید د اسلامي هېوادونو ترمنځ یووالی او ګډ دریځ پیاوړی شي.

د چارو شنونکي جاوید همدرد ویلي، په متحده ایالاتو کې د یوه پاکستانی وګړي د محکومېدو قضیه ښيي چې د ترهګرۍ نړیوالې شبکې لا هم له پاکستان سره تړاو لري.

همدرد وايي، هغه پاکستانی تبعه چې د امریکايي سیاستوالو د ترور د پلان په تور محکوم شوی، د یوې ایراني وسله‌والې ډلې سره یې اړیکې لرلې او د راپورونو له مخې د امریکا اوسنی ولسمشر ډونالډ ټرمپ او پخوانی ولسمشر جو بایډن یې احتمالي هدفونه وو.

د هغه په وینا، د دې ډول پېښو لړۍ ښيي چې پاکستان له کلونو راهیسې د سختدریځو ډلو د روزنې او ملاتړ له پراخې شبکې سره تړلی پاتې شوی دی.

جاوید همدرد زیاتوي، د پاکستان پوځي بنسټونو د دیني مدرسو، نیابتي وسله‌والو ډلو او پټو شبکو یو داسې سیستم رامنځته کړی چې په سیمه‌ییزو شخړو کې د نفوذ د وسیلې په توګه کارول کېږي.

هغه ټینګار کوي چې دا پېښه یو جلا مورد نه دی، بلکې د یوې پراخې ستونزې نښه ده؛ ځکه د ده په وینا د پاکستان امنیتي جوړښتونه کله ناکله د خپلې بهرنۍ تګلارې د عملي کولو لپاره له نیابتي وسله‌والو ډلو کار اخلي.

همدرد وایي، تر هغه چې واشنګټن دا ستونزه د یو بنسټیز او سیسټماټیک حالت په توګه ونه پېژني، د ترهګرۍ پر ضد مبارزه به له جدي ننګونو سره مخ پاتې وي.

د وال سټریټ ژورنال د راپور له مخې، یو پاکستانی تبعه چې له یوې ایراني وسله والې ډلې سره یې اړیکې لرلې، د امریکا د یوه سیاستوال د ترور دسیسې په قضیه کې مجرم پېژندل شوی دی.

د راپور له مخې، د متحده ایالاتو په بروکلین ښار کې فدرالي جرګې د جمعې په ورځ ۴۷ کلن آصف مرچنټ مجرم وباله.

نوموړی د ۲۰۲۴ کال پر مهال د یوه امریکايي سیاستوال د وژلو د پلان په جوړولو تورن و.

د محکمې اسناد ښيي چې په احتمالي هدفونو کې د امریکا اوسنی ولسمشر ډونالډ ټرمپ او پخوانی ولسمشر جو بایډن هم شامل وو.

محاکمه شاوخوا یوه نیمه اوونۍ روانه وه او یوازې څو ورځې مخکې له هغه پیل شوې وه چې امریکا پر ایران خپل وروستي پوځي بریدونه ترسره کړل.

د راپور له مخې، څارنوالانو ویلي چې تورن کس هڅه کوله په امریکا کې د یوه سیاستوال د ترور لپاره پلان جوړ کړي، خو د امنیتي ادارو له خوا ونیول شو او قضیه محکمې ته وړاندې شوه.

د طالبانو حکومت د دفاع وزیر مولوي یعقوب مجاهد وایي، که کابل په نښه شو، اسلام اباد په نښه کوي او که کابل نا امنه وي؛ نو اسلام اباد به هم ورسره نا امنه وي.

هغه له طلوع نیوز سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، چې که جګړه لس کاله هم دوام وکړي، دوی هیڅ ډول ویره نه لري.

نوموړي زیاته کړې چې مونږ د دغې جګړې لپاره په بشپړ ډول چمتو یو او هیڅ ستونزه نه لرو.

مجاهد دغه راز ویلي، چې د افغانستان د بې ګناه خلکو د وژنې مقابل کې یې د پاکستان لسګونه پوځيان او نظامي خلک وژلي دي.

مولوي یعقوب مجاهد ویلي، چې د افغانستان اوسنی نظام او ولس جنګ نه غواړي.

د امریکا ولسمشر، ډونالډ ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې له رسنیو سره په خبرو کې ویلي چې د د ایران د مشرتابه دوه درجې له منځه تللې او اوس دا حکومت «درییمې درجې» ته رسېدلی دی.

ټرمپ د ایران پر ضد د پوځي عملیاتو په اړه ویلي:«موږ په ایران کې ډېر کارونه ترسره کوو او رښتیا هم ښه فعالیت لرو.»

هغه زیاته کړې چې د خپل حکومت او د امریکا د پوځ کړنو ته له لسو نمرو ۱۲ تر ۱۵ نمرو پورې ورکوي.

نوموړي ادعا کړې چې د ایران پوځ له منځه تللی، سمندري ځواک یې نږدې بشپړ له منځه وړل شوی او د اړیکو سیسټمونه یې هم کار نه کوي.

هغه همدارنګه ویلي چې د ایران هوايي ځواک په بشپړه توګه له منځه تللی او د دې هېواد ۳۲ بېړۍ د سمندر تل ته تللې دي.

د امریکا ولسمشر د ایران مشران «ډېر بد او ناروغ» بللي او ادعا یې کړې چې هغوی د سړک غاړې بمونو له لارې د امریکايي سرتېرو د وژل کېدو او معلول کېدو مسوول دي.

ټرمپ زیاته کړې چې خلک د امریکا د پوځ له کړنو اغېزمن شوي، په ځانګړي ډول د B-2 Spirit stealth bomber بمبار الوتکو له عملیاتو، چې د ده په وینا د ایران اټومي وړتیا یې له منځه وړې ده.