په ملګرو ملتونو کې د هند دایمي استازي هریش پرواتانیني امنیت شورا ته په خپله وینا کې پر پاکستان سختې نیوکې کړي او د «کرکې منظمه فابریکه» یې بللې ده.

هندي استازي ویلي، د پاکستان له لوري خپلو پولو کې فعالو ځینو ډلو ته د «فتنه ال هندستان» نوم ورکول او دولتي ادارو ته د همدې اصطلاح د کارولو لارښوونه «په مذهبي اصطلاحاتو پوښل شوي رسمي ناسم معلومات او پروپاګند» دی.

د هغه په وینا، اسلام‌اباد هڅه کوي د خپلو کورنیو ستونزو پړه پر نورو واچوي او نړیواله ټولنه ګمراه کړي.

هندي استازي پاکستان تورن کړی چې له ترهګرۍ او افراطي ډلو سره د چلند اوږد تاریخ لري او زیاته کړې یې ده چې د دغه هېواد دا ډول دریځونه د سیمې د امنیت او ثبات لپاره ګواښ ګڼل کېږي.

نوموړي د افغانستان په تړاو هم د پاکستان پر پخوانیو پوځي عملیاتو نیوکه کړې او ویلي یې دي: «د ملکي وګړو وژلو ته د پوځي عملیاتو نوم ورکول، تاسې له مسؤلیته نه شي خلاصولی. د ملکي وګړو وژل، معلولول او یتیمول د ترهګرۍ ضد مبارزه نه ده.»

په ورته وخت، پرواتانیني د افغانستان له خلکو سره د هند پر دوامداره بشري او پرمختیايي مرستو هم ټینګار کړی او ویلي یې دي چې نوي ډیلي له کلونو راهیسې په افغانستان کې د روغتیا، زده‌کړو او بیارغونې په برخو کې پراخې پروژې عملي کړې دي.

هغه زیاته کړې چې هند او افغانستان د اوږدو تاریخي او تمدني اړیکو له امله ځانګړې اړیکې لري او هند به د افغانانو د ملاتړ له بهیر لاس وانه خلي.

د پاکستان او لبنان د پوځ مشرانو په یوه مهمه لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د پوځي او امنیتي همکاریو د پراختیا پر سر هوکړه کړې ده.

د راپورونو له مخې، د لبنان د پوځ مشر جنرال رودولف هیکل د پاکستان د پوځ د مشر عاصم منیر په بلنه اسلام‌اباد ته سفر کړی و او نن سه شنبه (جون ۹مه) یې په راولپنډۍ کې د پاکستان د پوځ په مرکزي قرارګاه (GHQ) کې ناسته کړې ده.

په دې لیدنه کې دواړو لورو د سیمې امنیتي وضعیت، د دفاعي همکاریو، روزنیزو پروګرامونو او د پوځي اړیکو د پراختیا پر لارو چارو خبرې کړې دي.

د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو څانګې په وینا، دواړو مشرانو د مسلکي اړیکو د پیاوړتیا، روزنیزې همکارۍ او د دواړو هېوادونو د وسله‌ والو ځواکونو ترمنځ د اداري د اړیکو د لا پراخېدو پر اهمیت ټینګار کړی دی.

دغه لیدنه په داسې حال کې ترسره شوې چې په سیمه کې امنیتي وضعیت نازک بلل کېږي په ځانګړې توګه پر لبنان د اسرائیلو بریدونه دوام لري او د منځني ختیځ د روانو کړکېچونو په سیوري کې د هېوادونو ترمنځ ډیپلوماټیک او پوځي تعاملات زیات شوي دي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنېټ نن سهار په هرات کې د ولسي لاریونونو پر مهال د رامنځته شوي تاوتریخوالي په اړه غبرګون او خواشینې ښودلې.

ریچارډ بنېټ وایي، نن په هرات کې د سوله‌ ییزو لاریون کوونکو پر وړاندې د زور زیاتي کارونې له امله ژوره اندېښنه لرم.

د بېنټ په وینا، اوس وخت دی چې تاوتریخوالی کم شي، د خلکو د بیان ازادۍ، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو حقونو ته درناوی وشي او د نورو زیانونو مخه ونیول شي.

ښاغلي بنېټ همداراز غوښتنه کړې چې د ننني لاریون پر مهال د تاوتریخوالي رامنځته کوونکو سره دې حساب کتاب وشي.

نن په هرات کې د ښځو او نجونو د نیول کېدو پر ضد یو شمېر خلک سوله ییز لاریون ته راوتلي وو چې د طالبانو د سرتېرو له لوري یې په ډزو سره مخنیوی وشو، په ډزو کې څلورو کسانو ته مرګ ژوبله واوښته او یو شمېر لاریون کوونکي ونیول شول.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) د بحرانونو د ځواب ویلو څانګې مشرې اېدېم ووسورنو د امنیت شورا غونډې ته ویلي، په افغانستان کې د لوږې، موسمي بدلونونو، اقتصادي ستونزو او د مرستو د کمښت له امله بشري وضعیت لا پسې خراب شوی دی.

نوموړې وویل چې د افغانستان نږدې نیمایي وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري. د ووسورنو په وینا، ۴.۷ میلیونه کسان د خوړو له سخت کمښت سره مخ دي چې دا شمېر د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۵۰ سلنه زیات شوی دی. همداراز، ۳.۷ میلیونه ماشومان په سختې خوارځواکۍ اخته دي.

ووسورنو خبرداری ورکړ چې د مرستو د بودجې کمښت او د بشري اړتیاوو زیاتوالي د میلیونونو افغانانو ژوند له خطر سره مخ کړی او نړیوال ملاتړ ته لا ډېره اړتیا ده.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) سرپرستې جورجېت ګانیون امنیت شورا ته وویل چې افغانستان لا هم د نړۍ د سترو بحرانونو له یوه سره مخ دی.

نوموړې له ګاونډیو هېوادونو د افغان کډوالو شړل او راستنېدل یو له بحرانونو په یادوي او زیاتوي چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې نږدې ۵.۹ میلیونه افغانان له ګاونډیو هېوادونو بېرته هېواد ته راستانه شوي او تمه ده چې یوازې سږ کال تر ۲.۸ میلیونه نور کسان هم راستانه شي. د نوموړې په وینا، دا چاره په داسې حال کې ترسره کېږي چې د کار فرصتونه محدود دي او ټولنه له سختو اقتصادي فشارونو سره مخ ده.

مېرمن ګانیون د افغانستان په تړاو د امنیت شورا ځانګړې غونډه کې دا هم په ډاګه کړه چې په ۲۰۲۶ کال کې به ۲۱.۹ میلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا ولري.

د اسټرالیا لومړي وزیر انتوني آلبانیزي ویلي چې ایران ته باید هېڅکله د اټومي وسلو د ترلاسه کولو اجازه ورنه کړل شي.

هغه ټینګار کړی چې دا د اسټرالیا د حکومت ثابت دریځ دی او په راتلونکي کې به هم همداسې پاتې شي.

آلبانیزي زیاته کړې چې اوسنی وضعیت د نړۍ د اقتصاد لپاره ویرانوونکې پایلې لرلی شي، ځکه د منځني ختیځ کړکېچ د نړیوالو بازارونو پر ثبات مستقیم اغېز لري.

نوموړي له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې چې د دې بحران د حل لپاره یو روښانه او عملي پلان جوړ کړي، څو د تاوتریخوالي د پراخېدو مخه ونیول شي او د سیمې ثبات وساتل شي.

د اسټرالیا لومړي وزیر ویلي چې د ډیپلوماسۍ له لارې د حل لارې موندل باید لومړیتوب وي، ځکه د شخړې اوږدېدل نه یوازې سیمه، بلکې نړیوال اقتصاد هم له جدي ګواښ سره مخ کوي.

هرات کې د طالبانو حکومت ځواکونو په دغه ولایت کې ولسي لاریونونه وځپل.

نن د هرات په جبرئیل سیمه کې خلک د ښځو او نجونو د نیول کېدو پر ضد لاریون ته راوتلي وو چې د طالبانو د حکومت ځواکونو پرې ډزې وکړې او لاریونوال یې خواره واره کړل.

له هرات ولایته سرچینې وایي، په ډزو کې څلورو تنو ته مرګ ژوبله اوښې او نږدې لس لاریون کوونکي نیول شوي دي.

دا په داسې حال کې ده چې له څو ورځو راهیسې په هرات ولایت کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر محستبینو له لوري د حجاب نه مراعتولو په پلمه ښځې او نجونې نیول کیږي او زانداني کیږي.

د امریکا د ولسمشر مرستیال جی‌ډي ونس ویلي، ډاډ لري چې واشنګټن او ایران به د تهران د اټومي پروګرام په اړه یوې اوږدمهالې هوکړې ته ورسېږي.

ونس له فاکس نیوز سره په مرکه کې څرګنده کړه چې دا ډول هوکړه د امریکا په ګټه ده او واشنګټن به د هغې د ترلاسه کولو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي، پرته له دې چې اسراییل له دې بهیر سره موافق وي او که نه.

هغه د دې اندېښنو په اړه چې ښايي ایران د خبرو اترو له لارې وخت ضایع کوي یا امریکا تېرباسي، وویل چې د هرې احتمالي هوکړې بریا یوازې په لیکلي متن پورې نه تړل کېږي، بلکې مهمه دا ده چې تهران په عملي توګه د هوکړې شرطونو ته ژمن پاتې شي.

د امریکا مرستیال ولسمشر ټینګار وکړ چې هېواد به يې د هر ډول احتمالي هوکړې د پلي کېدو او د ایران د ژمنو د عملي کولو بهیر په اوږدمهاله توګه وڅاري او ارزونه به یې وکړي.

ونس زیاته کړه: «ایران نه غواړي دا جګړه دوام ومومي، ځکه دا د هغوی په ګټه نه ده. زما په اند هغوی د خبرو مېز ته راغلي او جدي وړاندیزونه یې مطرح کړي دي. موږ به دا هر څه وازمایو او وبه یې څارو، خو که هوکړې ته ورسېږو، دا به د امریکا د خلکو لپاره یوه ستره بریا وي.»

د مدني ټولنې استازې او د افغانستان د عدالت آرشیف بنسټ اېښودونکې میترا مهران پرون دوشنبه د افغانستان د وضعیت په تړاو د ملګرو ملتونو امنیت شورا په ځانګړې غونډه کې وویل چې د ۲۰۲۱ کال له اګست راهیسې له ۲۳۰ ډېر داسې فرمانونه صادر شوي چې پر بنسټ یې د ښځو او نجونو حقونه او آزادي محدوده شوې ده.

د نوموړې په وینا، دغو فرمانونو ښځې له زده ‌کړو، کار، آزاد تګ راتګ او په عامه ژوند کې له ټولنیز ګډون محرومې کړې دي.

آغلې مهران ادعا وکړه چې اوسني وضعیت په افغانستان کې د جنسیت پر بنسټ د سیستماتیکې ځپنې بڼه خپله کړې او هغه ښځې چې د محدودیتونو پر وړاندې غږ پورته کوي، له نیونو، ګواښونو او تاوتریخوالي سره مخ کېږي.

میترا مهران له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د افغان ښځو او نجونو د حقونو د خوندي کولو لپاره عملي ګامونه پورته کړي او ټینګار یې وکړ چې دا موضوع یوازې د افغان ښځو ستونزه نه، بلکې د نړیوالو ارزښتونو او بشري حقونو ازموینه هم ده.

د ښځو د وضعیت تر څنګ، د یوناما سرپرستې جورجیت ګانیون د افغانستان پر عمومي وضعیت هم اندېښنه څرګنده کړه او په وینا یې، که څه هم د طالبانو حکومت پر هېواد خپل اداري او امنیتي کنټرول ټینګ کړی او له کومې جدي وسله‌ والې یا سیاسي ننګونې سره مخ نه دي، خو د هېواد د ظاهري ثبات تر شا ژورې اقتصادي او ټولنیزې ستونزې موجودې دي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) سرپرستې جورجیت ګانیون د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته ویلي چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونه لا پسې پراخېږي او د دې وضعیت دوام به د دغه هېواد لپاره اوږدمهالې منفي پایلې ولري.

ګانیون د دوشنبې په ورځ د افغانستان په اړه امنیت شورا ځانګړې غونډه کې وویل چې دا مهال شاوخوا ۳.۸ میلیونه نجونې چې عمرونه یې د ۷ او ۱۸ کلونو ترمنځ دي، له زده‌کړو بې برخې دي. د هغې په وینا، هر کال نږدې ۲۵۰ زره نورې نجونې هم د ثانوي زده‌کړو له بهیره د تل لپاره پاتې کېږي، چې له امله یې افغانستان د استعدادونو او وړتیاوو له یو بشپړ نسل بې‌برخې کېږي.

نوموړې وویل چې پر ښځو او نجونو د محدودیتونو زیاتېدو نه یوازې د دوی بنسټیز حقونه اغېزمن کړي، بلکې د افغانستان اقتصاد، روغتیايي سیستم او د زده‌ کړو سکټور ته یې هم زیان رسولی دی.

د یوناما سرپرستې یو ځل بیا د طالبانو له حکومت وغوښتل چې د ښځو پر وړاندې لګېدلي محدودیتونه او بندیزونه لغوه کړي، په ځانګړې توګه هغه بندیز چې افغان ښځینه کارکوونکې د ملګرو ملتونو په دفترونو کې له کار کولو منع کوي.