کابل ښاروالۍ وایي، د نجات په نوم به یوازې څلی نه وي، بلکې هغه نوی جوړېدونکی پل به هم د «نجات پل» په نوم ونومول شي.
د چارواکو په وینا، د پل پر سر به د نجات څلی هم بېرته جوړېږي او دا ځل به د لومړي جوړ شوي څلي په اصلي بڼه ورغول شي.
د یاد پل د جوړولو لګښت نږدې یو میلیارد افغانۍ اټکل شوی دی.
د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیرې ډېوېډ لامي ویلي، نړۍ نور د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو لپاره انتظار نه شي کولی.
د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی چې د هرمز تنګي د مأموریت لپاره پلانونه روان دي، څو که کومه هوکړه وشي، د دې مهمې سمندري لارې د سمدستي بېرته پرانیستلو ملاتړ وکړي.
دغه وزارت ویلي، دا نوښت به د نړیوالو شریکانو په همغږۍ ترسره شي، ترڅو په سیمه کې د کښتیو تګ راتګ خوندي او د انرژۍ نړیوال بازارونه باثباته وساتل شي.
د ایران د هرمز تنګی د نړۍ له تر ټولو مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي، چې د نفتو او ګازو لویه برخه پرې نړیوالو بازارونو ته لېږدول کېږي؛ خو په وروستیو کې امریکا او اسرائیل سره د جګړې له امله ایران تړلی.
یوې امنیتي سرچینې خبر ورکړی چې د احمدشاه خان ادزوی په نوم یو ځایي قومي مشر تېره شپه د کندهار د ډنډ ولسوالۍ د کلمتر سیمې کې د ناپېژاندو وسلهوالو لهخوا وژل شوی دی.
د سرچینې په وینا، د یاد کس له نښه کولو وروسته وسلهوال له سیمې په تېښته بريالي شوي.
د طالبانو حکومت ځايي چارواکو ويلي چې امنیتي ادارو د برید د عاملینو د پېژندلو او نیولو لپاره پلټنې پیل کړې دي.
تر اوسه د برید مسوولیت کومې ډلې نه دی منلی، او د پېښې د انګېزې په اړه هم رسمي معلومات نه دي خپاره شوي.
یوې امنیتي سرچینې خبر ورکړی چې د احمدشاه خان ادزوی په نوم یو ځایي قومي مشر تېره شپه د کندهار د ډنډ ولسوالۍ د کلمتر سیمې کې د ناپېژاندو وسلهوالو لهخوا وژل شوی دی.
د سرچینې په وینا، د یاد کس له نښه کولو وروسته وسلهوال له سیمې په تېښته بريالي شوي.
د طالبانو حکومت ځايي چارواکو ويلي چې امنیتي ادارو د برید د عاملینو د پېژندلو او نیولو لپاره پلټنې پیل کړې دي.
تر اوسه د برید مسوولیت کومې ډلې نه دی منلی، او د پېښې د انګېزې په اړه هم رسمي معلومات نه دي خپاره شوي.
د ایران د حکومت ویاندې فاطمه مهاجراني ویلي چې حکومت یې د انټرنېټ د لاسرسي د محدودولو پلوی نه دی او د ټولو سرچینو، په ځانګړي ډول انټرنېټ ته د لاسرسي په برخه کې د تبعیض مخالف دی.
هغې په خپلو څرګندونو کې زیاته کړې چې حکومت هڅه کوي د موجودو ملاحظاتو او د رهبر د لارښوونو په پام کې نیولو سره د انټرنېټ په برخه کې شته ستونزې حل کړي، څو یو عادلانه وضعیت رامنځته شي.
مهاجراني همدارنګه ویلي چې هېواد په «جګړهییزو شرایطو» کې قرار لري او ځینې حکومتي پرېکړې د همدې وضعیت له اغېزو سره تړاو لري.
ډونالډ ټرمپ د خلیج هېوادونو په غوښتنه پر ایران برید ځنډولی
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، پر ایران پلان شوی برید یې د خلیج هېوادونو سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو او قطر په غوښتنه ځنډولی دی.
نوموړی وایي، لا هم جدي مذاکرات روان دي او هیله شته چې له جګړې وړاندې یوې سیاسي هوکړې ته ورسیږي.
د رویټرز او نورو نړیوالو رسنیو د راپورونو له مخې، ټرمپ د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې له تهرانه د سولې د نوي وړاندیز تر ترلاسه کېدو وروسته یې پوځ ته امر کړی چې د یاد هېواد پر ضد پلان شوی برید وځنډوي.
خو خبرداری یې ورکړی چې د مذاکراتو د ناکامېدو په صورت کې به امریکا بیا پوځي اقدام وکړي او ځواکونه یې د پراخ او سخت برید لپاره بشپړ چمتو دي.
هم مهاله، د ایران د بهرنیو چارو وزارت تایید کړې چې د تهران دریځ د پاکستان له لارې واشنګټن ته رسول شوی دی.
پاکستان چې په وروستیو اوونیو کې یې د دواړو هېوادونو ترمنځ د پیغام رسونې رول درلود، د ایران نوی وړاندیز امریکا ته سپارلی دی.
په همدې حال کې ایراني چارواکو د ټرمپ د څرګندونو وروسته خبرداری ورکړی چې د ایران وسلهوال ځواکونه د امریکا او متحدینو هر ډول نوي برید ته بشپړ چمتو دي.
دا پرمختګونه داسې مهال کېږي چې له څو اوونیو راهیسې د امریکا، اسرائیل او ایران ترمنځ تاوتریخوالی زیات شوی او د فارس خلیج سیمه د جګړې له خطر سره مخ ده.
د انرژۍ نړیوال بازارونه، د هرمز تنګي وضعیت او د سیمې امنیتي اندېښنې هغه لاملونه دي چې د خلیج هېوادونو مشران یې د جګړې د پراخېدو د مخنیوي هڅو ته اړ کړي دي.
د ګارډین ورځپاڼې د یوه تازه راپور له مخې، د هرمز تنګي تر اوبو لاندې د انټرنېټي کېبلونو د کنټرول او یا پرې کولو په اړه اندېښنې زیاتې شوي، خو د لوېدیځ چارواکي باور لري چې ایران د دې ډول اقدام لپاره لازم تخنیکي امکانات نه لري.
راپور کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د یوه پخواني چارواکي له قوله ویل شوي، هغه کېبلونه چې د خلیج هېوادونه له نړیوال انټرنېټ او ډیجیټلي شبکو سره نښلوي، له ساحلي سیمو ډېر لرې تېر شوي او د هغو د هدف ګرځولو عملیات به په اسانۍ پټ پاتې نه شي.
د راپور له مخې، ایران نه یوازې د دغو کېبلونو د جلا کنټرول وړتیا نه لري، بلکې د انټرنېټي ترافیک د ځانګړو شرکتونو یا هېوادونو له شبکو د بېلولو تخنیک هم ورته ناشونی ښکاري.
د ګارډین د راپور له مخې، د هرمز تنګي تر اوبو لاندې لږ تر لږه اووه مهم مخابراتي کېبلونه غځېدلي، چې د خلیج سیمې د ډیجیټلي اقتصاد او مصنوعي ځیرکتیا د پروژو لپاره بنسټیز اهمیت لري.
راپور زیاتوي، که د دغو کیبلونو پر ضد هر ډول اقدام ترسره شي، نو نړیوالې مخابراتي او انټرنېټي شبکې به له جدي خطر سره مخ کړي.
د ملي دفاع وزارت پخواني سرپرست شاه محمود میاخیل ویلي، د ۲۰۲۵ کال د نوامبر پر ۱۲مه د پښتون ژغورنې غورځنګ دوه مخکښ غړي نورالله ترین او حنیف پښتین، چې د خیبر پښتونخوا د امن جرګې لپاره په رسمي ډول بلل شوي وو، د جرګې تر پای وروسته د پېښور ښار له منځه په زور او تشدد د پاکستان د استخباراتي ادارو له لوري یوړل شول چې تر اوسه لکه د نورو پښتنو مشرانو پڅیر یې د ژوند او مرګ معلومات نکېږي.
د هغه په وینا، تر اوسه د دواړو کسانو د ځای او حالت په اړه هېڅ رسمي معلومات نه دي ورکړل شوي او نه هم کومې محکمې ته وړاندې شوي دي، چې له امله یې د دوی کورنۍ او ملګري له سختې اندېښنې سره مخ دي.
شاه محمود میاخیل ویلي، دا لومړی ځل نه دی چې د پښتون ژغورنې غورځنګ غړي او مشران نیول کېږي، بلکې تر دې وړاندې هم د پاکستان د پارلمان پخوانی غړی علي وزیر او عبدالصمد خان په ۲۰۲۴ کال کې په «جعلي دوسیو» کې بنديان شوي وو.
هغه زیاته کړې چې د پي ټي ایم غړي له بشري حقونو خلاف شکنجو، جبري نادرکۍ او فشارونو سره مخ دي او نړیوالې بشري ادارې او د ملګرو ملتونو سازمان باید پر پاکستاني حکومت او پوځ فشار راوړي، څو یاد کسان ژر تر ژره پیدا او خپلو کورنیو ته وسپارل شي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران پر ضد جګړې او د امریکايي رسنیو د پوښښ په تړاو توند غبرګون ښودلی او ویلي یې دي، که ایران بشپړه تسلیمي هم اعلان کړي، ځینې رسنۍ به بیا هم دا د تهران بریا وبولي.
ټرمپ په خپلې ټولنیزې ایکس پاڼې «ټروث سوشیال» کې په یوه اوږده پیغام کې ویلي، که ایران ومني چې سمندري او هوايي ځواکونه یې له منځه تللي، پوځ یې وسلې پر ځمکه کېږدي او د سپین بیرغ په رپولو تسلیم شي، بیا به هم ځینې امریکايي رسنۍ د ایران لپاره د “بریا” سرلیکونه خپاره کړي.
هغه په خپلو څرګندونو کې نیویارک ټایمز، وال سټریټ ژورنال او سياېناېن په ځانګړي ډول یاد کړي او پر دغو رسنیو یې د “جعلي خبرونو” د خپرولو تور پورې کړی دی.
ټرمپ همداراز د امریکا ډیموکراتان او رسنۍ په سختو ټکو نقد کړي او ویلي یې دي چې هغوی خپله لاره ورکه کړې او په بشپړ ډول لېوني شوي دي.
د کابل ښار په زړه کې د «نجات څلي» د نړولو اقدام د یو شمېر سیاستوالو، فرهنګي فعالانو او ښاریانو توند غبرګونونه راپارولي دي.
دغه تاریخي څلی چې د حبیب الله کلکاني د واکمنۍ تر پای ته رسېدو وروسته د بریا او ژغورنې په یاد په ۱۹۶۱ کال کې جوړ شوی و، اوس د طالبانو حکومت د کابل ښاروالۍ له لوري د ښاري پراختیايي پروژو په نوم نړول کېږي.
د ولسي جرګې پخواني غړي کمال ناصر اصولي ویلي، دا څلی پخوا هم د کورنیو جګړو پر مهال د «متعصبو کړیو» له لوري ویجاړ شوی و او پر ځای یې د مقاومت څلی جوړ کړل شوی و.
د هغه په وینا، د طالبانو حکومت له لوري د دغه څلي دایمي نړول د «سقاوي دورې» د تایید په معنا دی.
نجات څلی د افغانستان له مهمو تاریخي نښو ګڼل کېده چې د کورنیو جګړو پر مهال سخت زیانمن شوی و، او د دې څلي د بیا رغونې لپاره کلونه هڅې وشوې چې بالاخره په ۲۰۱۷ کال کې بېرته ورغول شو.
بلخوا، د طالبانو حکومت تر ادارې لاندې د کابل ښاروالۍ وایي، د دغه څلي د نړولو پرېکړه د ښاري پراختیايي پلان له مخې شوې ده.
ښاروالۍ زیاتوي چې په یاده سیمه کې د هوايي پله او عمومي سړک د نقشې د عملي کېدو لپاره د څلي لرې کول اړین دي.
خو د کابل ګڼ اوسېدونکي او فرهنګي فعالان دا اقدام د افغانستان د تاریخي او ملي هویت پر ضد بولي.
دوی وایي، تاریخي اثار او ملي سمبولونه باید د سیاسي اختلافاتو او ښاري پروژو قرباني نه شي.