په اروپا کې مېشتو افغان فعالانو ویلي چې د افغان ښځو د ملاتړ لپاره یوه بله ناسته د سویس په جېنوا ښار کې ترسره شوې، چې پکې د ښځو د حقونو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده شوې ده.

د ګډونوالو په وینا، په دې ناسته کې د بېلابېلو هېوادونو استازو او مدني فعالانو ګډون کړی و او د افغان ښځو د زده‌کړو، کار او ټولنیزو ازادیو په اړه یې بحث کړی دی.

هغوی ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید د افغان ښځو د ملاتړ لپاره عملي ګامونه واخلي.

په یاده غونډه کې یو شمېر ویناوالو ویلي، اوس مهال افغانستان یوازینی هېواد دی چې نجونې پکې له لوړو او ثانوي زده‌کړو محرومې دي، او دا وضعیت باید ژر تر ژره بدل شي.

ګډونوالو همدارنګه د ملګري ملتونه او نورو نړیوالو بنسټونو څخه غوښتنه کړې چې د افغان ښځو د حقونو د خوندي کولو لپاره جدي او دوامدار اقدامات وکړي.

د جمهوري نظام د اطلاعاتو او کلتور وزارت پخواني مرستیال هارون حکيمي ویلي، چې د ښځو د نړیوالې ورځې په مناسبت د امریکا په پلازمېنه واشنګټن ډي سي کې جوړې شوې غونډه کې یې د ښځو د حقونو په اړه وینا کړې ده.

د هغه په وینا، دغه غونډه د یوې نړیوالې څېړنیزې ادارې له لوري د ښځو د نړیوالې ورځې د لمانځلو په مناسبت جوړه شوې وه، چې پکې د بېلابېلو هېوادونو استازو او فعالانو ګډون کړی و.

هارون حکیمي ویلي، په خپله وینا کې یې ټینګار کړی چې افغانستان تر سلو کلونو مخکې د ښځو د برابر حقونو مفکوره منلې وه او د امان الله خان د واکمنۍ پر مهال د ښځو د ټولنیز ګډون بنسټ کېښودل شو.

هغه زیاته کړې چې اوس مهال افغانستان یوازینی هېواد دی چې پکې نجونې له ثانوي او لوړو زده کړو منع دي، او نړیواله ټولنه باید د دې وضعیت د بدلون لپاره جدي ګامونه واخلي.

دا په داسې حال کې ده چې نن د نوي پوهنیز کال لومړۍ ورځ ده؛ خو د طالبانو حکومت د افغان نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې تړلي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تورخم دروازه له شاوخوا یوې میاشتې بندېدو وروسته ټاکل شوې چې نن پنجشنبه، د ۲۰۲۶ کال د مارچ ۲۶مه، بېرته پرانیستل شي.

د ننګرهار د طالبانو حکومت د اطلاعاتو او کلتور ریاست د اطلاعاتو امر، قریشي بدلون ویلي چې دا لاره به نن د سهار په ۹ بجو د هغو افغان کډوالو پر مخ پرانیستل شي چې له پاکستانه خپل هېواد ته راستنېږي.

د ده په وینا، وروسته به دا لاره په رسمي ډول د مسافرو او راستنېدونکو پر مخ هم پرانیستل شي.

د یادونې ده چې تورخم دروازه شاوخوا یوه میاشت وړاندې د طالب ځواکونو او د پاکستان پوځ ترمنځ د سرحدي نښتو له امله د پاکستاني لوري له خوا تړل شوې وه.

د لارې د تړل کېدو له امله زرګونه افغان کډوال، سوداګر او مسافر د پولې دواړو غاړو ته له جدي ستونزو سره مخ شوي وو.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وایي، امریکا په خپلو جګړه‌ییزو موخو کې پاتې راغلې او ونه توانېده چې خپلې ستراتیژیکې طرحې عملي کړي.

عراقچي په تازه څرګندونو کې ټینګار کړی چې واشنګټن نه یوازې چټکه بریا ترلاسه نه کړه، بلکې د نظام بدلون هڅه یې هم ناکامه شوه.

هغه د سیمې هېوادونو ته خبرداری ورکړی چې له امریکا واټن وساتي او د هغې پر سیاستونو تکیه ونه کړي.

نوموړي ادعا کړې چې ایران نړۍ ته وښوده چې د دې هېواد امنیت له ګواښ سره نه شي مخ کېدای، او هر هغه ځواک چې د ایران پر ضد اقدام وکړي، له سختو پایلو سره به مخ شي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر زیاته کړه چې که هر څوک د امریکا ترڅنګ د ایران پر ضد اقدام وکړي، تهران به یې مشروع هدف وبولي او پر وړاندې به یې غبرګون وښيي.

هغه همداراز وویل چې د هرمز تنګي به یوازې د هغو هېوادونو پر وړاندې محدود شي چې د ایران پر ضد دښمنانه چلند کوي.

د امریکا درې معتبرو رسنیو نیویارک ټایمز، رویټرز او واشنګټن پوسټ راپور ورکړی چې پنټاګون د پوځ د ۸۲مې هوايي لوا له شاوخوا ۲۰۰۰ ماهرو چتربازو سرتېرو څخه منځني ختیځ ته د استولو امر کړی دی.

د رویټرز خبري اژانس د معلوماتو له مخې، ښایي د دغو سرتېرو شمېر له دوو تر درې زرو پورې لوړ شي، او ټاکل شوې چې د هوا له لارې د پراشوټ په وسیله په ټاکلو سیمو کې ښکته شي.

په ورته وخت کې، د ایران په دولتي ټلوېزیون کې یوه حکومتي شنونکي خبرداری ورکړی، چې که دغه امریکايي ځواکونه سیمې ته ورسېږي، نو د ایران د سپاه پاسداران ځواکونه به پر بحرین او متحده عربي اماراتو پوځي اقدام وکړي او هڅه به وکړي چې دا هېوادونه تر خپل کنټرول لاندې راولي.

د ۸۲مې هوايي لوا تاریخ د لومړۍ نړیوالې جګړې دورې ته رسېږي، چې وروسته یې په دوهمه نړیواله جګړه کې هم مهم او اغېزناک رول لوبولی دی.

واشنګټن پوسټ هم په خپل راپور کې تایید کړې چې دغه ځواک به د نورو امریکايي سرتېرو سره په ګډه عملیات ترسره کړي.

د راپور له مخې، پلان دا دی چې دغه ځواک د خلیج فارس شاوخوا سیمو کې ځای پر ځای شي تر څو دغه تنګی تر کنټرول لاندې راولي او د ایران د بالستیک توغندیو او ځانمرګو بې‌پیلوټه الوتکو پر وړاندې دفاعي او احتمالي بریدیز ماموریتونه ترسره کړي.

د متحدې جبهې مشر جنرال سمیع سادات وایي، هیڅکله به د پاکستان مرسته او همکاري ونه مني.

ښاغلي سادات چې د روح الامین نیازي سره خبرې کولې وویل، هیڅکله نه غواړي د افغانستان اړوند د پاکستان مرسته ومني.

هغه وویل:« د طالبانو سره زمونږ غټ مشکل دا وو چې دوی د پاکستان خبره ومنله، ایا طالبان پدې نه پوهیدل چې پاکستان زمونږ دښمن دی؟»

ښاغلي سادات پاکستان تورن کړ چې هڅه کوي افغانستان منزوي او بې ثباته هیواد پاتي شي.

نوموړي پاکستان د افغانستان پنځوس کلن دښمن وباله، او زیاته یې کړه چې دغه هیواد غواړي په افغانستان کې د هر ډول نظام کنټرول په لاس کې ولري.

د متحدي جبهې مشر د طالبانو په حکومت نیوکه وکړه چې د پاکستان له انحصار څخه باید ووځي او د افغانانو فردي ازادۍ ته درناوی ولري.

د ایران د خاتم‌الانبیاء مرکزي قرارګاه ویاند د تازه څرګندونو په دوام ویلي، چې د سیمې ټولې امریکايي اډې له منځه تللي او امریکايي قوماندانان او سرتېري تښتېدلي دي.

د نوموړي په وینا، دې سرتېرو اوس له خپلو اډو بهر په پټو ځایونو کې پناه اخیستې او ایراني ځواکونه د هغوی په لټه کې دي.

هغه په یو ویډویي پیغام کې ټینګار کړی، که د سیمې هېوادونه غواړي د ایران له احتمالي بریدونو خوندي پاتې شي، باید ژر تر ژره امریکايي ځواکونه له خپلې خاورې وباسي او د هغوی پوځي اډې له منځه یوسي.

نوموړي ادعا کړې چې په سیمه کې د امریکا پوځي حضور د امنیت د خرابېدو اصلي لامل دی او ټینګار یې کړی چې د هر هغه هېواد خاوره چې د امریکايي ځواکونو لپاره کارول کېږي، د ایران له نظره مشروع هدف بلل کېدای شي.

د پخواني جمهوري نظام د دفاع وزارت سرپرست شاه محمود میاخیل وایي، افغانان دا مهال د یو «کاذب پراډوکس» او درې‌ګوني فشار تر منځ راګیر دي، چې پکې طالبان، د ده په وینا «د منافقت جبهې» او د اسلام‌اباد اړوند پروژوي ناستې شاملې دي.

ښاغلي میاخیل ویلي، هغه پیغامونه چې د اختر په مناسبت او همدارنګه په کابل کې د معتادینو پر مرکز د وروستیو خونړیو بریدونو وروسته خپاره شوي، داسې ښکاري لکه له یوې منبع لیکل شوي وي، خو په حقیقت کې د یوې سکې دوه مخونه دي چې د پاکستان نوم له یادولو ډډه کوي.

نوموړي ټینګار کړی چې افغانستان د «خبیثه مثلث» په دریو ضلعو کې بند دی او نه شي کولی ځان د طالبانو، سیاسي منافقت او سیمه‌ییزو دسیسو څخه خلاص کړي.

د هغه په خبره، یو شمېر نور سیاسي لوبغاړي هم په «خیالي تحلیلونو» بوخت دي او فکر کوي چې نړیوال قدرتونه د دوی پر مشورو حرکت کوي.

میاخیل خبرداری ورکړی چې همدا وضعیت د افغانستان د سیاسي حل، مشروع نظام او نړیوال تعامل مخه نیولې او هېواد یې د تېرو پنځوسو کلونو تر ټولو سختې انزوا ته ټېل وهلی دی.

هغه زیاته کړې چې اوسنۍ انزوا د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ له دورې هم بدتره ده.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي ویلي چې له امریکا سره د هر ډول مستقیمو خبرو راپورونه حقیقت نه لري.

بقایي په یوه مرکه کې ویلي، د امریکا له ډیپلوماسۍ سره د ایران پخوانۍ تجربه فاجعه‌باره وه او د اټومي خبرو پر مهال هم ایران څو ځله د بریدونو هدف ګرځېدلی و، چې دا د خبرو پر بهیر د بې‌باورۍ لامل شوی دی.

نوموړي زیاته کړې چې ایران دا مهال د خپلو پولو او ملي امنیت ساتنې ته لومړیتوب ورکوي او له واشنګټن سره د خبرو په اړه خپرېدونکې ادعاوې ناسمې دي.

د هغه په وینا، ځينو هېوادونو لکه پاکستان د منځګړیتوب وړاندیز کړی، خو وضعیت لا هم حساس او پېچلی بلل کېږي.

بقایي ټینګار کړی چې ایران به د ملګرو ملتونو د منشور له مخې د ځان دفاع ته دوام ورکړي.

د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د پاکستان او افغانستان د یو شمېر دیني علماوو د اوربند غوښتنې په اړه غبرګون ښودلی دی.

مجاهد ویلي، د جګړې پیل «اسلامي امارت» نه‌دی کړی او لومړني بریدونه د مقابل لوري له خوا شوي دي.

د هغه په وینا، د جګړې د بیا پیل، پای ته رسولو او د اوربند د غځولو په اړه وروستۍ پرېکړه هم د هماغه لوري په لاس کې ده.

دا څرګندونې وروسته له هغه شوي چې د پاکستان او افغانستان یو شمېر علماوو په یوه لیک کې له دواړو هېوادونو غوښتي وو چې اوسنی اوربند دې تر لوی اختر پورې وغځول شي.