راپورونه وایي، ترکیه، سوریه، اردن او سعودي عربستان د یوې نوې سیمه‌ییزې پروژې په اړه خبرې کوي چې هدف یې د تاریخي “حجاز رېل پټلۍ” بیا احیا او عصري کول دي.

دا پروژه غواړي د ترکیې د اناضول له سیمې څخه تر مقدسو اسلامي ښارونو پورې یو نوی رېل دهلیز جوړ کړي.

دا رېل پټلۍ لومړی ځل نږدې ۱۲۶ کاله مخکې د عثماني دورې د سلطان عبدالحمید دوهم له خوا پیل شوې وه.

هغه دا پروژه خپل “لوی خوب” باله، ځکه چې د هغه وخت لپاره یې د دمشق او مدینې منورې ترمنځ مهمه ترانسپورتي او اقتصادي اړیکه رامنځته کړه.

اوس د نوې طرحې له مخې، پلان دا دی چې د معاصرې ټکنالوژۍ په کارولو سره دغه تاریخي مسیر بیا فعال شي او له استانبوله تر ریاض پورې یو اوږد رېل دهلیز جوړ شي.

دا لاره به د سوریې او اردن له لارې تېره شي او د سیمې د ترانسپورتي شبکو مهمه برخه به وګرځي.

دغه نوی رېل دهلیز به له ۳ زره کیلومترو څخه زیات اوږدوالی ولري او د آسیا او اروپا ترمنځ به د یو ستر ترانزیتي پل په توګه عمل وکړي.

د دې پروژې له لارې به د مسافرو او سوداګریزو توکو د لېږد نوې اسانتیاوې رامنځته شي.

اقتصادي کارپوهان وایي چې د رېل پټلۍ کارول د اوږده واټن د ترانسپورت لګښت کموي او د سوداګرۍ حجم زیاتوي.

همداراز، دا پروژه د حج او عمرې د سفرونو د اسانتیا ترڅنګ د سیمه‌ییزې همغږۍ لپاره هم مهمه بلل کېږي.

شنونکي بیا دا پروژه یوازې د ترانسپورت نه، بلکې د جیوپولیتیک او اقتصادي نفوذ د سیالۍ یوه برخه ګڼي.

د دوی په باور، ترکیه هڅه کوي خپل تاریخي میراث له عصري لوجستیکي ستراتیژیو سره ونښلوي او د منځني ختیځ په سیمه‌ییزو ترانسپورتي ممرونو کې خپل رول پیاوړی کړي.

که څه هم دا پروژه لوی اقتصادي او ستراتیژیک فرصتونه لري، خو د بېلابېلو هېوادونو د ملي ګټو توپیر او د سترې پانګونې اړتیا ممکن د هغې د عملي کېدو بهیر ورو کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د فارس خلیج او هرمز تنګي له وروستیو پوځي نښتو وروسته، په عربي ژبه یو پیغام خپور کړی چې ګڼو شنونکو ګواښوونکی بللی دی.

بقایي په خپل پیغام کې لیکلي: «کله چې د زمري غاښونه ښکاره ووینې، دا فکر مه کوه چې زمری موسکی دی.»

دغه څرګندونې داسې مهال شوې چې په وروستیو کې د متحده عربي اماراتو د فجیرې بندر او ځینو نورو سیمو د بریدونو راپورونه خپاره شوي دي.

همداراز، د هرمز تنګي له نښتو وروسته د ایران د خاتم‌الانبیا قرارګاه پر امریکا او سیمه‌ییزو لورو تورونه پورې کړي دي.

راپورونه وایي، د اماراتو هوايي دفاعي سیستمونو د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو د مخنیوي هڅې هم کړې دي، چې له امله یې سیمه کې اندېښنې زیاتې شوې دي.

د ایران حکومت ویلي، امریکايي ځواکونو د ایران په ساحلي اوبو کې یوه ایراني نفت وړونکې بېړۍ او د متحده عربي اماراتو د فجیرې بندر ته نږدې بله کښتۍ په نښه کړې ده.

ایراني چارواکو ادعا کړې چې د امریکا هوايي بریدونو د ایران په جنوب کې د بندر خمیر، سیریک او قشم ټاپو ځینې ملکي سیمې هم هدف ګرځولې دي.

همداراز راپورونه وایي، د تهران په لوېدیځ کې د ایران هوايي دفاعي سیستمونه هم فعال شوي وو.

بل لور ته، د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ سنتکام ویلي، د هرمز تنګي په سیمه کې امریکايي سمندري ځواکونو د ایران له لوري د توغندیو، بې‌پیلوټه الوتکو او چټکو کښتیو له بریدونو سره مخ شوي، او امریکايي ځواکونو د راتلونکو ګواښونو د له منځه وړلو لپاره ځوابي بریدونه کړي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر ایراني اهدافو بریدونه سپک غبرګون بللی او امریکايي رسنیو ته یې ویلي، اوربند لا هم پر ځای دی.

هغه وروسته خبریالانو ته وویل:«هغوی له موږ سره لوبه وکړه، موږ یې سخت ځواب ورکړ.»

ټرمپ همداراز ویلي، د جګړې د پای ته رسولو لپاره خبرې اترې ډېرې ښې روانې دي.

راپور: د روغتیا نړیوال سازمان
ژباړه او راټولونه: ارمان افغان، حماسه میډیا

هانتا ویروس د ویروسونو یوه ډله ده چې په طبیعي ډول په موږکانو کې ژوند کوي او انسانانو ته انتقالېدای شي.
دا ویروسونه د انسانانو لپاره ډېر خطرناک کېدای شي او په ځینو مواردو کې د مرګ لامل ګرځي.
انفکشن اکثره وخت د هغو ځایونو له لارې رامنځته کېږي چې هلته د موږکانو ادرار، فاضله یا لعاب موجود وي.
دا ویروس په مختلفو سیمو کې بېلابېلې ناروغۍ هم رامنځته کوي، چې تر ټولو خطرناکې یې د تنفسي او د پښتورګو ناروغۍ دي.

د ناروغۍ ډولونه:
۱. په امریکا کې (د زړه او سږو سنډروم)

په امریکا کې هانتا ویروس د زړه او سږو د سنډروم سبب کېږي، چې د زړه او سږو سختې نښې رامنځته کوي. د مرګ کچه یې تر ۵۰ سلنې پورې رسېدای شي، ناروغي په چټکۍ سره د تنفسي ناکامۍ لامل کېږي

۲. په اروپا او آسیا کې (د وینې بهېدنې او د پښتورګو سنډروم)

په اروپا او آسیا کې دا ویروس د وینې بهېدنې او د پښتورګو سنډروم سبب کېږي.

د پښتورګو شدیدې ستونزې رامنځته کوي، د وینې جریان او فشار ګډوډوي، او د مرګ کچه یې له ۱٪ تر ۱۵٪ پورې اټکل شوې،

د خپرېدو لارې:
هانتا ویروس انسانانو ته په لاندې لارو انتقالېږي:
د موږکانو د فاضلې، ادرار او لعاب سره تماس، د ککړو ځایونو پاکول (په ځانګړي ډول بندې خونې)، د موږکانو چیچل (نادره پېښه) چې یواځې په ډېر محدود ډول د انسان څخه انسان ته انتقال ثبت شوی، چې هغه هم د اندس ویروس په ځانګړو مواردو کې لیدل شوی دی.

نښې نښانې:
ناروغي معمولاً له یوې تر ۸ اوونیو وروسته څرګندیږي لکه:
تبه، سر درد، عضلاتي درد، کانګې او د معدې درد

په سختو حالاتو کې:
د سږو اوبه کېدل، ساه لنډي، د وینې فشار سقوط او د پښتورګو ناروغي.

تشخیص:
د دې ناروغۍ تشخیص ستونزمن دی، ځکه نښې یې د نورو ناروغیو سره ورته دي لکه:
انفلونزا، کرونا ویروس ناروغي، ډینګي تبه، سینه بغل او همدا رنګه تشخیص یې د وینې ازموینو له لارې کېږي، لکه د ځانګړو انټي باډي ازموینې او د ویروس د جنیټیکي موادو معلومولو (PCR ټېسټ).

درملنه:
تر اوسه د هانتا ویروس لپاره ځانګړي درمل یا واکسین نشته.

درملنه یوازې حمایوي ده لکه :
د ناروغ تنفسي ملاتړ، د زړه او پښتورګو څارنه، د جدي پاملرنې څانګه کې عاجله طبي پاملرنه.

مخنیوی د کنټرول تر ټولو مهمه برخه ده:
د کورونو پاکوالی، د موږکانو مخنیوی، د خوړو خوندي ساتل، د ککړو ځایونو لمنده پاکونه (نه وچ پاکول)، لاسونه دوامداره مینځل

د نړیوال روغتیا سازمان معلومات ښيي چې هر کال په نړۍ کې لسګونه زره کسان پرې اخته کېږي، خو زیات تمرکز په هغو سیمو کې دی چې هلته د موږکانو نفوس لوړ وي.

مهمې خبرې:
د دې ناروغۍ تر ټولو لویه خطره دا ده چې، لومړنۍ نښې عامې دي، تشخیص ناوخته کېږي او ناروغي ناڅاپه شدید حالت ته ځي.

پایله:
هانتا ویروس د زونوټیک ناروغیو له ډلې څخه یو خاموش؛ خو خطرناک ویروس دی.

د عامه پوهاوي، پاک چاپېریال، او وختي تشخیص له لارې یې د خپرېدو مخه نیول کېدای شي. نړیوال روغتیایي سازمانونه ټینګار کوي چې د انسان، چاپېریال او حیوان ترمنځ اړیکه باید په ګډه وڅارل شي.

د راپورونو له مخې، نږدې ۴۰ مسافرین چې د MV Hondius کروز کښتۍ څخه ښکته شوي، د هانتا ویروس له خطر سره مخ شوي، او اوس د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې تیت و پرک شوي دي.

راپورونه وایي، روغتیایي چارواکي دا مهال هڅه کوي تر څو هغوی پیدا او تر څارنې لاندې راولي.

د معلوماتو له مخې، د دې کښتۍ له مسافرو څخه ځینې د تماس نیولو او طبي څارنې له بشپړې پروسې پرته له کښتۍ وتلي.

تر دې دمه، د هانتا ویروس د خپرېدو پېښې د ثبتیدو راهیسې لږ تر لږه درې کسان وژلي دي.

همدا رنګه، د روغتیا نړیوال سازمان خبرداری ورکړی چې که څه هم له انسانه انسان ته د دې ویروس انتقال نادره پېښه ده، خو په بشپړ ډول رد نه شي کېدای.

اوس مهال د بېلابېلو هېوادونو روغتیایي ادارې په بیړنیو هڅو بوخت دي څو دغه مسافرین ومومي، د هغوی روغتیایي وضعیت وڅاري او د احتمالي نوو پېښو مخه ونیسي.

نړیوال روغتیايي سازمان وایي چې د کروز بېړۍ MV Hondius له لارې د هانټا ویروس پېښې په څو هېوادونو کې خپرې شوې دي، او اوس د لسګونو مسافرو روغتیایي حالت څارل کېږي.

د یاد سازمان په وینا، تر اوسه لږ تر لږه پنځه تایید شوې پېښې ثبت شوې دي، او درې کسان یو هالنډي جوړه او یو جرمنی وګړی د بېړۍ له سفر وروسته مړه شوي دي.

لومړی شکمن ناروغ یو ۷۰ کلن هالنډی سړی و، چې د تودوخې، سر درد او د معدې درد له نښو سره ناڅاپه ناروغ شو او وروسته مړ شو.

چارواکي وایي چې د بېړۍ شاوخوا ۱۴۶ مسافر د ۲۳ هېوادونو اوس هم تر سختو احتیاطي تدابیرو لاندې دي، څو د ناروغۍ د خپرېدو مخه ونیول شي.

د خېبر پښتونخوا اعلي وزير سهيل اپرېدي ويلي، چې د پخواني بندي لومړي وزير عمران خان د خوشې کېدو لپاره د پاکستان تحريک انصاف له سياسي ګوندونو او مشرانو سره د ګډ احتجاجي لاريون پر تګلارې خبرې پيل کړې دي.

نوموړي د مانسهرې یوې ولسي غونډې ته د وينا پر مهال وويل، چې د عمران خان د خلاصون لپاره تر اوسه سياسي او قانوني لارې کارول شوي، خو اوس ګوند غواړي اسلام‌اباد ته د پراخ احتجاجي لاريون له لارې فشار زيات کړي.

سهيل اپرېدي ویلي، چې دی د عمران خان د فکر او سياسي مبارزې ملاتړ کوي او په دې لار کې هر ډول قربانۍ ته چمتو دی.

نوموړي ویلي، د ده پر ضد د هر ډول سیاسي دسیسو سربیره به خپلې مبارزې ته دوام ورکوي.

هغه د خېبر پښتونخوا د امنيتي وضعيت په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې او په فدرالي حکومت يې غږ کړی، چې د صوبې امنيتي ستونزو او اندېښنو ته جدي پاملرنه وکړي.

په ورته مهال، د پاکستان تحريک انصاف ځينو مشرانو هم ويلي، چې د عمران خان د خوشې کېدو تر وخته به خپلې سياسي هلې ځلې او احتجاجي فعاليتونه جاري وساتي.

چین د خپل پوځ په تاریخ کې یو له تر ټولو سختو انضباطي اقدامونو په لړ کې د دفاع وزارت دوه پخواني وزیران د فساد په تور د تعلیقي اعدام په سزا محکوم کړي دي.

وې فېنګه او لي شانګفو د چین د پوځي محکمې له خوا د رشوت اخیستو په قضیو کې مجرم پېژندل شوي او ورته د مرګ سزا اعلان شوې، خو دا حکم د دوو کلونو لپاره ځنډول شوی دی.

د چین د دولتي رسنیو په وینا، د دې مودې وروسته به دواړه په عمري بند، له خوشې کېدو پرته، محکوم پاتې شي.

وې فېنګه له ۲۰۱۸ تر ۲۰۲۳ پورې د چین د دفاع وزیر و، په داسې حال کې چې لي شانګفو د هغه ځایناستی شو خو یوازې څو میاشتې په دې څوکۍ پاتې شو.

دا قضیې د هغه پراخ کمپاین برخه ګڼل کېږي چې د چین د ولسمشر شي جین پینګ له لوري د پوځ په داخل کې د فساد د له منځه وړلو او د واک د لا زیات تمرکز لپاره روان دی.

د راپورونو له مخې، په.چین کې له ۲۰۲۲ کال راهیسې تر ۱۰۰ زیات لوړپوړي پوځي افسران له دندو لرې شوي، چې په کې لسګونه جنرالان شامل دي.

د چین د پوځ رسمي ورځپاڼې ویلي چې دا اقدامات به “په پوځ کې د فاسدو عناصرو نفوذ ختم کړي” او د یو قوي او منظم نظامي ځواک د جوړېدو لپاره به زمینه برابره کړي.

په هالنډ کې د زوترمیر ښاروالۍ شورا غړې څانګه صدیقي، د پاکستان د «سویلي اسیا ستراتیژیک ثبات» انسټیټیوټ مشرې، ماریا سلطان، هغو څرګندونو ته غبرګون ښودلی چې د افغانستان د راتلونکي جغرافیایي وضعیت په اړه یې د تجزیې څرګندونې کړي.

څانګه صدیقي ویلي، اسلام‌اباد باید د افغانستان د تجزیې په اړه د اټکلونو پر ځای د خیبر پښتونخوا او بلوچستان خراب امنیتي او سیاسي وضعیت ته متوجه شي.

صدیقي په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې یاد دوه ایالتونه له اوږدې مودې راهیسې له ناامنۍ، سیاسي کړکېچ او بې‌ثباتۍ سره مخ دي او امکان شته چې په راتلونکې کې د بنګله دېش په څېر د بېلتون غوښتنې له جدي وضعیت سره مخامخ شي.

اسلام‌اباد کې د افغانستان سفارت پخواني مرستیال زردشت شمس ویلي، پاکستان د هند له وېش یوازې ۲۴ کاله وروسته په دوو برخو ووېشل شو او اوس هم د پنجاب پرته ګڼ قومونه د دغه هېواد له اوسني جوړښت ناخوښ دي.

هغه ادعا کړې چې په پاکستان کې به د بدلون او بېلتون بهیر لومړی له بلوڅانو، وروسته له پښتنو او بیا له نورو قومونو پیل شي.

زردشت شمس زیاته کړې، افغانستان د تېرو پنځوسو کلونو پر مهال د دوو سترو قدرتونو یرغلونه او کورنۍ جګړې وزغملې، خو بیا هم یو موټی پاتې شوی دی.

د نوموړي په وینا، افغانستان د استعماري نقشو زېږنده نه دی، بلکې د تاریخي او طبیعي بهیر له لارې د نړۍ د نورو ملتونو په څېر رامنځته شوی هېواد دی.

هغه ټینګار کړی چې که څه هم په افغانستان کې د نظرونو، ایډیالوژیو او قومي مسایلو اختلافات شته، خو هېڅ افغان د هېواد د تجزیې غوښتونکی نه دی.