د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، د روسیې له خوا پر اوکرایني ښارونو وروستي بریدونو هغه ډېر حیران کړی دی.
ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې ویلي، داسې صحنې یې ولیدې چې ډېرې حیرانوونکې وې.
هغه زیاته کړې، چې په داسې وخت کې پر کییف بریدونه وشول، چې د سولې خبرو جریان درلود.
هغه زیاته کړې چې د مې له ۲۴مې تر ۲۶مې، روسیې پر ښارونو سخت بریدونه وکړل، چې پکې سلګونه ډرونونه او توغندي وکارول شول.
ټرمپ دا بریدونه د اندېښنې وړ بللي او ویلي چې دا ډول ناڅاپي پېښې سوله له ګواښ سره مخ کوي.
د چارو ادارې پخواني رییس فضل محمود فضلي د ۱۳۶۷ کال د جلال آباد د شپږ میاشتني محاصرې خونړۍ کیسه له نننۍ غزې سره پرتله کړې او وايي، د غزې فاجعه هغه څوک ښه درک کولای شي، چې د جلالآباد د جګړې تجربه یې لرلې وي.
فضلي وایي، چې د جلال آباد ښار د مجاهدینو، د پاکستان د آیاېسآی، عرب جنګیالیو او لوېدیځو ملاتړ لرونکو ځواکونو له خوا له څلورو خواوو محاصره شوی و، په ښار زرګونه راکټونه وورېدل، لوږه او قحطي خپره وه، درمل او طبي امکانات نه ول، او تبلیغاتي جګړه هم هممهاله روانه وه.
نوموړي لیکلي، چې د ښار دفاع یوازې د ۱۵۰۰۰ افغان ځواکونو له خوا کېده، او هغوی د شاوخوا ۱۸۰۰۰ بهرنۍ ملېشو یرغل شنډ کړ.
فضلي پر دې ټینګار کوي، چې د جګړې تر شا یوازې افراد نه، بلکې نړیوال سیاستونه ولاړ دي.
دی وايي، هماغه کسان چې د جګړو او محاصرو په تبلیغ کې بوخت وو، له ۲۰۰۰ کال وروسته د «بشر د حقوقو» او «دموکراسۍ» استازي وبلل شول.
هغه د خپلواک، ایډیالوژیک او اوږدمهال سیاسي حرکت اړتیا مهمه ګڼي او وايي، که افغانان ژور سیاسي تحلیل ته مخه نه کړي، تاریخي فاجعې به بیا تکرار شي.
د قزاقستان لومړي وزیر، اولژاس بکتنوف، اعلان کړی چې هېواد به یې ډېر ژر په کابل کې د سوداګرۍ مرکز پرانیزي، ترڅو له افغانستان سره اقتصادي او تجارتي اړیکې پراخې کړي.
نوموړي دا خبرې د آستانې په نړیواله ناسته کې د طالبانو حکومت د صنعت او سوداګرۍ له وزیر نورالدین عزیزي سره خبرو کې کړې دي.
په ناسته کې د ترانسپورت، کرنې، ډیجیټلي کېدو او روغتیا په برخو کې د همکاریو تر څنګ، د تورغونډي-هرات د اوسپنې پټلۍ پروژه هم یاده شوې.
د یادونې ده چې په ۲۰۲۴ کال کې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري ۵۴۵ میلیونه ډالرو ته رسېدلې، چې ډېری یې د قزاقستان صادرات وو.
د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي ویلي، چې د نجونو پر زده کړو بندیز نه یوازې د طالبانو د حکومت د نړیوال مشروعیت خنډ دی، بلکې د هېواد د هوساینې پر وړاندې هم ستر خنډ جوړ شوی دی.
کرزي دا څرګندونې له یوې روسي رسنۍ سره مرکې کې کړې او ټینګار یې کړی، چې د کډوالۍ د مخنیوي لپاره باید راتلونکي ته هیلې ژوندۍ وساتو او له نړیوالې ټولنې سره ښې اړیکې ټینګې کړو.
هغه زیاته کړې چې طالبان هم افغانان دي، او مخالفین یې هم افغانان دي؛ نو اړتیا ده چې ټول یو موټی شو او د هېواد د ښه راتلونکي لپاره ګډ کار وکړو.
کرزي همداراز ویلي، چې د طالبانو حکومت یې دا دریځ ستایلی چې د تېر حکومت تر سقوط وروسته یې له هېواده د تګ پر ځای پاتې کېدو ته لومړیتوب ورکړ.
د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د پاکستان رسمي بلنه منلې او ټاکل شوې ده چې ډېر ژر اسلاماباد ته سفر وکړي.
که څه هم د سفر دقیقه نېټه نهده څرګنده؛ خو سرچینې وایي دا سفر ښایي د جون په میاشت کې ترسره شي.
سرچینو رسنیو ته ویلي، چې د سفر پر مهال به د ټيټيپي فعالیتونه او دغه ډله کې د افغان جنګیالیو مخنیوی د خبرو مهم ټکي وي.
دا په داسې حال کې ده، چې هند هم له طالبانو سره اړیکې پیاوړې کړې دي او اسلاماباد د دې پرمختګونو له امله له نوو سیمهییزو تحولاتو اندېښنه لري.
د طالبانو د حکومت ریاستالوزرا په غزه کې د اسرائیلو لهخوا روانه نسلوژنه په کلکو ټکو غندلې او دا یې یو ستر بشري ناورین بللی دی.
ریاست الوزرا په یوه اعلامیه کې ویلي چې سلګونه ملکي وګړي، په ځانګړي ډول ښځې او ماشومان وژل کېږي، د بشري مرستو لارې بندې دي او نړیواله ټولنه یا خو چوپه ده یا یې کم اقدامات کړي دي.
اعلامیه کې له ټولو هېوادونو غوښتل شوي، چې د دغه ناورین د پای ته رسولو لپاره بېړني ګامونه پورته کړي.
اعلامیه کې له خلکو غوښتنه شوې چې نن د جمعې تر لمانځه وروسته دې په جوماتونو کې د فلسطین له خلکو سره د خواخوږۍ په موخه د قرآن ختمونه وکړي او دعاوې دې وکړي.
د افغان فلم پخوانۍ رییسې صحرا کریمي ویلي، حامد کرزی چې د جمهوري دورې پر مهال یې مېرمن زینت کرزي یوازې یو یا دوه ځله په رسمي بڼه خلکو ته ښکاره کړې وه، اوس هڅه کوي له خپلې کورنۍ د نرم تصویر د وړاندې کولو لپاره استفاده وکړي.
میرمن کریمي په خپله ایکسپاڼه لیکلي:«کرزی یو ځیرک سیاستوال دی او د خپلې کورنۍ د انځورونو له لارې هڅه کوي له یوه اقدام سره څو سیاسي موخې ترلاسه کړي.
دا یوازې د کورنۍ ننداره نه ده، بلکې یو سیاسي عمل دی.»
نوموړې زیاتوي، کرزي په تېرو کلونو کې څو ځله آلمان ته د درملنې په نوم سفرونه کړي؛ خو د هغې په وینا، دغه سفرونه اکثراً د سیاسي لیدنو او غیر رسمي مذاکراتو لامل شوي دي.
نوموړې دغه راز ویلي، سیاستوال که د خپلو ښځو او اولادونو له عکسونو هم استفاده کوي، باید لږ تر لږه وجداني سیاست وکړي، نه دا چې د طالبانو د مشروعیت لپاره زمینه برابره کړي.
هند وایي، افغانانو ته یې د بېړنیو ویزو سیستم لغوه کړی او پرځای یې بل جلا سیستم رامنځته کړی.
د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند، رندهر جیسوال ویلي، دا سیستم د تېرې اپریل میاشتې پر ۲۹مه فعال شوی.
د دغه سیستم پر اساس، ناروغانو، محصلینو او د ملګرو ملتونو دیپلوماتانو ته ویزې ورکول کېږي.
جیسوال ویلي، هند کې میشت افغانان باید خپلې ویزې نوې کړي.
د پاکستان پوځ ويلي، چې په شمالي وزيرستان کې د وسلهوالو سره نښته کې یې څلور پوځيان وژل شوي دي.
د پوځ له خوا په يوه خپره شوې خبرپاڼه کې ويل شوي، چې دا نښته وروسته له هغه رامنځته شوه، چې د تحريک طالبان پاکستان ټي ټي پي وسلهوالو پر يوې امنيتي پوستې بريد وکړ.
په نښته کې د ټيټيپي شپږ غړي هم وژل شوي دي.
تر اوسه ټيټيپي د پوځ د دې ادعا په اړه څه نه دي ويلي.
د طالبانو حکومت مشر شیخ هبتالله اخندزاده د پکتیکا ولایت د مسؤولینو د ښوونیز سمینار په غونډه کې چې په کندهار کې جوړه شوې وه، ګډون وکړ او د ګډونوالو هڅې یې وستایلې.
د طالبانو حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپل ایکس لیکلي، چې شیخ هبتالله په خپلو خبرو کې ټینګار وکړ چې باید له فردګرايۍ، اختلاف، قومپالنې او جاهطلبۍ څخه ډډه وشي.
نوموړي د اسلامي اصولو پر بنسټ د اتحاد، همغږۍ، شریعت ته د ژمنتیا، د مشرانو د اطاعت، د جهاد د اهدافو د تحقق او عدالت او اصلاح لپاره د ګډو هڅو غوښتنه کړې.
نوموړي له طالب مسؤولینو غوښتي چې له علماوو سره ناستې او مشورې وکړي، تقوا خپله کړي او له خلکو سره په نرمه او اسلامي رویه چلند ولري.