د بشري حقونو فعالې او د نوبل د سولې جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ په ټولنیزه رسنۍ «ایکس» کې په یوه پیغام کې ویلي، چې د ایران خلک له کلونو راهیسې د سختو خطرونو په منلو سره د ځپنې پر ضد غږ پورته کوي، خو د هغوی غږ له لسیزو راهیسې چوپ ساتل شوی دی.
ملالې زیاته کړې: «دوی غواړي چې غږ یې واورېدل شي او دا حق ولري چې خپل سیاسي راتلونکی پخپله وټاکي. دا راتلونکی باید د ایران د خلکو له لوري جوړ شي او د ایراني ښځو او نجونو د مشرتابه رول پکې شامل وي، نه د بهرنیو ځواکونو او نه هم د ځپونکو حکومتونو.»
هغې ټینګار کړی چې د ازادۍ او انساني کرامت د غوښتنې په لاره کې د ایران د خلکو، ښځو او نجونو تر څنګ ولاړه ده.
په نوي ډیلي کې د طالبانو حکومت د سفارت سرپرست مفتي نور احمد نور د هند د بهرنیو چارو وزارت د افغانستان، ایران او پاکستان د څانګې له عمومي مسئول آنند پرکاش سره لیدنه کړې ده.
په هند کې د طالبانو حکومت د سفارت لهخوا خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، په دې ناسته کې د دواړو لورو ترمنځ پر سیاسي او اقتصادي اړیکو، د سوداګرۍ د پراختیا، د ویزو د اسانتیاوو، او په هند کې د مېشتو افغان سوداګرو، محصلینو او نورو افغان اتباعو پر ستونزو بحث شوی.
خبرپاڼه زیاتوي چې دواړو خواوو د افغانستان او هند ترمنځ د اړیکو پر ټینګښت، د دوهاړخیزو همکاریو پر پراخولو او د دوامدار تعامل پر اړتیا ټینګار کړی دی.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي له الجزیرې سره په مرکه کې ویلي، چې تهران باور نه لري امریکا دې دا مهال د منصفانه او عادلانه مذاکراتو لپاره چمتو وي؛ خو که واشنګټن چمتووالی وښيي، نو ایران به دا موضوع په جدي ډول وڅېړي.
عراقچي د امریکا له استازي ویتکاف سره د احتمالي لیدنې په اړه ویلي، چې ځینې نظریې پر مېز پرتې دي او دا مهال تر ارزونې لاندې دي.
هغه ټینګار کړی چې ایران له ګواښ پرته د اټومي مذاکراتو مېز ته د کېناستو لپاره چمتو دی.
د ده په وینا، له ویتکاف سره یې اړیکې د اعتراضونو تر مخه او وروسته هم روانې پاتې شوې او لا هم دوام لري.
اروپایي پارلمان کې د آلمان استازې هانا نویمان ویلي، چې د ایران ټول سفیران او استازي دې له اروپایي اتحادیې څخه وباسي او په دې یې تاکید کړی چې د ایران له حکومت سره د هېڅ ډول دیپلوماتیکو اړیکو عادي کول باید ونه وشي.
په ایران کې زرګونه مظاهرهچیان ورځ تر بلې په زیاتیدونکي شکل د اقتصادي ستونزو او د حکومت ضد غوښتنو په خاطر سړکونو ته د اعتراض په موخه راوځي، چې دا لړۍ ان د درېیمې اوونۍ لپاره هم دوام لري.
د ایران امنیتي ځواکونو زرګونه کسان نیولي او سلګونه یې وژلي دي، همدارنګه د انټرنټ او تلیفون خدمات محدود شوي، څو د اعتراضونو لیدنه او رپوټونه محدود شي.
بل خوا د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران حکومت ته خبرداری ورکړی او د امکان تر حده یې د نظامي مداخلې نښې څرګندې کړي، خو شنونکي وايي چې د ایران قوي امنیتي ځواکونه او د رژیم ټینګ ملاتړ د هر بهرني اقدام اغیز لا هم محدودولای شي.
همدا رنګه د ټیلیګراف د معلوماتو له مخې، امریکايي پوځ سپینې ماڼۍ ته ویلي چې اوسنی پوځي حضور د داسې جګړې لپاره بسنه نه کوي او که واشنګټن بې له بشپړ چمتووالي برید وکړي، ایران به وکولای شي په چټکۍ سره د امریکا او د هغې د متحدینو پر اډو، بېړیو او ځواکونو په سیمه کې سخت غچ واخلي.
تر دې د مخه رویټرز خبري اژانس د اسرائیلو د درېیو سرچینو په حواله راپور ورکړی و چې په ایران کې د وروستیو کلونو د حکومتضدو تر ټولو لویو اعتراضونو د دوام او د امریکا د احتمالي مداخلې له امله، اسرائیل د لوړ تیارسۍ حالت ته داخل شوی دی.
بل خوا د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچی د تهران په غونډه کې د مقیمو بهرنیو سفیرانو پر وړاندې د هیواد د پراخو اعتراضونو په اړه وویل چې دا مظاهرې د «ترهګرو ډلو او داعش» فعالیتونه دي او «هغه څه چې اوس پیښیږي، مظاهره نه ده، بلکې د هیواد پر وړاندې ترهګریز جګړه ده.» هغه همدارنګه وویل چې د ایران چارواکي د هغو غږیزو پیغامونو ثبتونه لري چې ترهګرو ته د ملکي وګړو او امنیتي ځواکونو پر وړاندې د ډزو امرونه پکې ورکړل شوي دي. عراقچی د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د مظاهرهچیانو ملاتړ څرګندونې د ایران په کورنیو چارو کې مداخله وبللې او خبرداری یې ورکړ چې هیڅ هیواد حق نلري د بشري حقونو یا اعتراضونو په بهانه پوځي ګواښ وکړي.
دا مهال ایراني حکومت هڅه کوي د ولس ملاتړ بیرته تر لاسه کړي چې ولسمشر مسعود پزشکیان هم خلکو ته د مظاهرو د نه ګډون او د “ترهګرو” په توګه د بهرنیو اغیزو یادونه کړې، خو په ورته وخت کې یې د اقتصادي اصلاحاتو ژمنې کړي.
خو د ایران د پارلمان رییس محمدباقر قالیباف امریکا ته خبرداری ورکړی چې هر ډول پوځي اقدام به یوازې د ایران په ځواب پورې محدود نه پاتې کېږي، بلکې د امریکا او اسراییلو ستراتیژیکې پوځي اډې به هم د تهران د هدف په لېست کې شاملې شي.
شنونکي په دې ټینګار کوي چې ایران اوس له دوه اړخیز فشار سره مخ دی: له یوې خوا پراخ داخلي مخالفت، او له بلې خوا نړیوال فشار او د امریکا ګواښونه.
د اخوندي نظام اوږدمهاله بقا اوس نه یوازې په امنیتي ځواک پورې تړلې، بلکې په دې هم تړلې چې خلک د اقتصادي ستونزو او سیاسي محدودیتونو پر وړاندې څه اندازه زغم لري.
که حکومت د خلکو غوښتنو ته ځواب ورنه کړي، ممکن د سیاسي بې ثباتۍ او داخلي بحران خطر خورا زیات شي، او د اسلامي جمهوریت بنسټونه به په جدي توګه وازمایل شي.
