د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان ویلي چې د ایران د حکومت اصلي هدف دا دی چې د انرژۍ د سپما او د مصرف د سم مدیریت فرهنګ په ټولنه کې اصلاح او پیاوړی شي.

هغه ویلي، حکومت غواړي دا تګلاره ورو ورو د جوماتونو، ښوونځیو، روغتیايي مرکزونو، سوداګریزو ټولنو او سیمه‌ییزو بنسټونو له لارې په ټولنه کې عامه او بنسټیزه کړي.

پزشکیان زیاته کړې چې د “جان‌فدا” په نوم د رضاکارو طرحې غړي هم کولی شي د انرژۍ د مصرف د ښه مدیریت او سپما په برخه کې فعاله ونډه واخلي.

هغه ټینګار کړی چې په اوسنیو شرایطو کې اړتیا ده څو خلک د عامه ګډون او د مصرف د مدیریت له لارې د هېواد د انرژۍ پر شبکې فشار کم کړي.

د ملي دفاع وزارت پخواني سرپرست شاه محمود میاخېل د پخواني ولسمشر حامد کرزي وروستۍ اندېښنې د غور وړ بللي او ویلي یې دي چې په هېواد کې د «مرموزې لوبې» د روانېدو په اړه باید د طالبانو حکومت ولس ته روښانه وضاحت وړاندې کړي.

شاه محمود میاخېل ویلي، د ولس سره د معلوماتو شریکول یوازې د خلکو حق نه دی، بلکې د ملي ملاتړ او ثبات د پیاوړتیا مهمه وسیله هم ګڼل کېږي.

هغه زیاته کړې، په اوسني حساس پړاو کې د ملي مسایلو په تړاو د ولس ملاتړ د افغانستان په ګټه تمامیږي او حکومت باید د روانو تحولاتو په اړه شفاف او واضح دریځ خپل کړي.

تر دې وړاندې، حامد کرزي د ډیورنډ کرښې ته څېرمه د پاکستاني پوځ او یو شمېر افغان قومي مشرانو ترمنځ د احتمالي هوکړو په اړه اندېښنه ښودلې وه او ویلي یې وو چې دا ډول تحرکات د افغانستان لپاره خطرناک تمامېدلی شي.

د افغانستان د ملي دفاع وزارت پخواني مرستیال تمیم عاصي خبرداری ورکړی چې پاکستان د ډیورنډ فرضي کرښې په اوږدو کې د «حایلې سیمې» د جوړولو هڅې روانې کړې دي.

نوموړي ویلي، په تېر یوه کال کې یې څو ځله خبرداری ورکړی چې اسلام‌اباد د یوې درې‌اړخیزې ستراتیژۍ له لارې غواړي د افغانستان سرحدي سیمو کې خپل de facto نفوذ پراخ کړي.

د هغه په وینا، دغه ستراتیژي په داخل د افغانستان کې د وطن پلورو ډلو رسنیزو روایتونو جوړول، د هوايي او توپچي بریدونو له لارې د سیمو تشول، او له ځايي کسانو سره د تړونونو لاسلیک کول شامل دي.

تمیم عاصي زیاته کړې چې دا پلان د طالبانو حکومت له بیا واکمنېدو وروسته، د افغانستان له سیاسي او اقتصادي انزوا څخه په استفادې عملي کېږي.

هغه ادعا کړې چې پاکستاني پوځي او امنیتي کړۍ اوسنی وضعیت د خپلو اهدافو لپاره «طلایي فرصت» ګڼي.

د ملي دفاع وزارت دغه پخواني مرستیال خبرداری ورکړی چې افغانستان د سیمې او نړۍ د بدلونونو له امله تر بل هر وخت ډېر زیان‌من شوی او هېواد له یوه خطرناک پړاو سره مخ دی.

هغه پر ټولو افغانانو غږ کړی چې د سیاسي او فکري اختلافاتو پر ځای د هېواد د دفاع لپاره متحد شي، او په خبره یې: «د افغانانو د یووالي وخت رارسېدلی» او هر څوک باید د قلم او وسلې له لارې د افغانستان پر ضد د توطیو پر وړاندې ودرېږي.

څو نړیوالو سمندري خیریه ادارو خبرداری ورکړی چې د فارس خلیج او د هرمز تنګي په سیمه کې زرګونه سمندري کارکوونکي د روان کړکېچ او جګړې له امله بند پاتې دي او له سختو رواني ستونزو سره مخامخ شوي دي.

د راپورونو له مخې، له بېړۍ چلوونکو او انجنیرانو نیولې تر اشپزانو او نورو کارکوونکو پورې ګڼ کسان له دوو میاشتو زیات وخت راهیسې په خطرناکو او ناامنه شرایطو کې بند پاتې دي.

ویل کېږي چې د جګړې او پوځي ګواښونو له امله د بېړیو تګ راتګ محدود شوی او ډېرې بېړۍ نه شي کولای په عادي ډول سفر وکړي.

د ملګرو ملتونو د سمندري چارو ادارې په وینا، لږ تر لږه ۱۱ سمندري کارکوونکي د وروستیو بریدونو او پېښو پر مهال وژل شوي دي.

د بریتانیا د یوې سمندري خیریه ادارې د بیړني غبرګون مشر ویلي، ځینې کارکوونکي داسې حالت ته رسېدلي چې فکر یې کاوه ژوندي به ونه وځي.

د هغه په خبره، سمندري کارکوونکي هره ورځ بې‌پیلوټه الوتکې، توغندي او بریدونه ویني او دا وضعیت د هغوی وېره او اضطراب زیاتوي.

یوې بلې خیریه ادارې ویلي چې شاوخوا ۲۰ زره سمندري کارکوونکي د هرمز تنګي د محدودیتونو او امنیتي ستونزو له امله اغېزمن شوي دي.

ادارې خبرداری ورکړی چې دغه کسان له ذهني فشار، ستړیا، بې‌خوبۍ، یوازیتوب، خپګان او شدیدې اندېښنې سره مخ دي.

د بدخشان د طالبانو حکومت د امنیې قوماندانۍ ویاند احسان الله کامګار وایي چې د ارګو ولسوالۍ کې د کوکنارو د کروندو د له منځه وړلو پر بهیر د اعتراضونو پر مهال دوه کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

نوموړي ویلي چې دغه اعتراض کوونکي د نشه‌يي توکو د قاچاق وړونکو او ځینو مغرضو کسانو له لوري هڅول شوي وو.

د هغه په وینا، د کشم–فیض‌آباد لویه لاره د لنډ وخت لپاره تړل شوې وه، خو اوس بېرته د تګ راتګ لپاره پرانیستل شوې او وضعیت د امنیتي ځواکونو تر کنټرول لاندې دی.

چارواکي وایي چې په سیمه کې حالت اوس باثباته دی، خو د پېښې په اړه پلټنې روانې دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي ویلي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورند فرضي کرښې ته څېرمه پر مېشتو کلیو او ولسونو د نظامي او اقتصادي فشارونو زیاتوالی د اندېښنې وړ دی.

نوموړي ویلي، د دغو فشارونو هدف دا ښکاري چې خلک اړ شي د خپلو ستونزو د حل لپاره د پاکستان اړوندو ادارو ته مراجعه وکړي، چې دا وضعیت د سیمې د خلکو پر ژوند منفي اغېز کوي.

کرزي همدارنګه د هغو راپورونو په اړه اندېښنه ښودلې چې پکې د کرښې دواړو غاړو ته د ځینو قومي مشرانو ترمنځ د “امن د هوکړې” په نوم اسناد لاسلیک شوي دي.

هغه ويلي چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت هم د دغو هوکړو هرکلی کړی دی.

نوموړي دا ډول پرمختګونه د ډیورند فرضي کرښې ته د رسمیت ورکولو هڅه بللې او ویلي یې دي چې دا کړنې د افغانستان د ملي حاکمیت سره په ټکر کې دي.

هغه له مسوولو چارواکو غوښتي چې د دې موضوع په اړه خلکو ته واضح او رسمي وضاحت ورکړي، څو د ناسم فهم او تشویش مخه ونیول شي.

د ایران د مذهبي مشر د دفتر یوه چارواکي د مجتبی خامنه‌يي د روغتیايي وضعیت په اړه تازه څرګندونې کړې دي.

د راپور له مخې، مظاهر حسيني چې د ایران د رهبر د دفتر د مراسمو عمومي مدیر بلل کېږي، ویلي چې د تېر فبرورۍ په ۲۸مه د امریکا او اسرائیلو د برید پر مهال دی هم د رهبر په دفتر کې موجود و.

هغه ویلي، برید د دوی له موقعیته شاوخوا ۳۰ متره لرې شوی و او هغه ځای چې مجتبی خامنه‌یي به پکې درس ورکاوه، په بریدونو کې سخت ویجاړ شوی دی.

د حسيني په وینا، مجتبی خامنه‌یي د خپل کور پر لور د تګ پر مهال د چاودنې د څپې له امله پر ځمکه لوېدلی و، چې له امله یې د زنګون او ملا سپک ټپونه اخیستي وو، خو اوس یې روغتیا ښه شوې او بشپړ روغ دی.

هغه دا هم ویلي چې د مجتبی خامنه‌یي د تندي د سخت ټپ په اړه خپاره شوي راپورونه ناسم دي او زیاته کړې یې ده چې یوازې د غوږ شا ته یو کوچنی زخم و، چې درملنه یې شوې ده.

دغه ایراني چارواکي ویلي، مخالف لوري هڅه کوي د مجتبی خامنه‌یي غږ، انځور یا کوم بل سند ترلاسه کړي، خو د ده په وینا هغه به “په مناسب وخت” کې خلکو ته څرګند شي.

دا په داسې حال کې ده چې نن سي‌اېن‌اېن په يو راپور کې ویلي وه چې د مجتبی خامنه‌یي ټپونه ژور دي او تر درملنې لاندې دی.

د امریکا حکومت اعلان کړی چې د وینزویلا له یوې زړې اټومي څېړنیزې بټۍ څخه یې ۱۳.۵ کیلوګرامه لوړ غني شوي یورانیم ایستلي او امریکا ته یې انتقال کړي دي.

د امریکا د انرژۍ وزارت ویلي، دا عملیات د امریکا، بریتانیا او وینزویلا په ګډون ترسره شوي او دغه یورانیم د جنوبي کارولینا ایالت یوه اټومي مرکز ته لېږدول شوي دي.

د امریکا د ملي اټومي امنیت ادارې (NNSA) مشر برانډن ویلیامز ویلي، د دې موادو خوندي انتقال “د امریکا، وینزویلا او نړۍ لپاره مهمه بریا” ده او دا ښيي چې وینزویلا د نړیوالو اړیکو د بیا رغېدو په لور روانه ده.

د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې (IAEA) هم ویلي چې دغه حساس مواد د “یو پېچلي او حساس عملیات” له لارې د ځمکې او سمندر له لارې په خوندي ډول شمالي امریکا ته انتقال شوي دي.

راپورونه وایي، دا یورانیم د وینزویلا پلازمېنې کاراکاس ته نږدې له یوه څېړنیز مرکز څخه ایستل شوي و؛ هغه مرکز چې له ۱۹۹۱ کال راهیسې غیر فعال بلل کېږي.

دغه اقدام داسې مهال ترسره کېږي چې د ډونالډ ټرمپ اداره له ایران څخه د لوړ غني شوي یورانیمو د ترلاسه کولو هڅې هم کوي، خو تر اوسه په دې برخه کې کومه پایله نه ده ترلاسه شوې.

له بلې خوا، د ټرمپ ادارې او وینزویلا ترمنځ اړیکې هم په وروستیو میاشتو کې بدلې شوې دي چې واشنګټن د وینزویلا له چارواکو سره اړیکې بېرته فعالې کړي او امریکايي چارواکو کاراکاس ته سفرونه کړي او د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریز او دیپلوماتیک تماسونه هم پراخ شوي دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار ویلي، اسلام‌اباد غواړي له افغانستان، چین، بنګله‌دېش او نورو هېوادونو سره سیمه‌ییزې او درې‌اړخیزې همکارۍ پراخې کړي.

نوموړي په لاهور کې یوې غونډې ته د وینا پر مهال ویلي، پاکستان نور نه شي کولی په انزوا کې پاتې شي او د سیمې هېوادونه باید د ګډو اقتصادي همکاریو له لارې خپلې اړیکې پیاوړې کړي.

اسحاق ډار ټینګار کړی چې د جنوبي اسیا د هېوادونو ترمنځ ثبات، سوداګري او همکاري د ټولو لپاره ګټوره ده او کولی شي د سیمې اقتصادي پرمختګ ته لاره هواره کړي.

د روسیې او سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیرانو د هرمز تنګي د وضعیت په اړه خبرې کړي دي.

د راپورونو له مخې، د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف او د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر فیصل بن فرحان آل سعود د ټیلیفوني خبرو پر مهال د د هرمز تنګي او شاوخوا سیمو د وضعیت په اړه بحث کړی دی.

دواړو لورو د تاوتریخوالي د زیاتېدو د مخنیوي او د ډیپلوماتیکو هڅو د دوام ملاتړ کړی، څو د روان کړکېچ لپاره یوه دوامداره او اوږدمهاله حل لاره پیدا شي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي چې دواړو خواوو ټینګار کړی د ایران او عربي هېوادونو ترمنځ د اړیکو د عادي کېدو هڅې باید بیا پیل شي.

روسیې هم ویلي چې د ټولو اړخونو د ګټو په پام کې نیولو سره د سیمه‌ییزو ثباتي هڅو ملاتړ او همکارۍ ته چمتو ده.