آريانا افغان هوايي شرکت اعلان کړی چې د افغان مسافرو د اسانتیا او د سفرونو د زیاتېدونکې غوښتنې د پوره کولو لپاره یې د کابل او ډهلي ترمنځ ورځنۍ الوتنې پیل کړې دي.
د شرکت په وینا، د الوتنو د شمېر زیاتوالی به د سوداګرو، ناروغانو، محصلینو او نورو مسافرو لپاره د سفر اسانتیاوې برابرې کړي او د افغانستان او هند ترمنځ به اقتصادي او سوداګریزې اړیکې نورې هم پیاوړې کړي.
آریانا افغان ویلي، دا اقدام د دواړو هېوادونو ترمنځ د تګ راتګ د اسانتیا او د هوايي خدمتونو د پراختیا په موخه ترسره شوی دی.
د ښځو د راتلونکې نړیوال جام سیالیو ته د تیاري او چمتووالي په موخه د پاکستان د ښځو ملي لوبډله ایرلینډ هیواد ته وخوځیده.
یاده لوبډله به د کوربه هیواد په شمول د ویسټ انډیز هیواد سره درې اړخیزه لوبلړۍ ترسره کړي.
د دې لوبلړۍ له پای ته رسېدو وروسته پاکستانۍ لوبډله نړیوال جام کې د ګډون په موخه انګلستان ته سفر کوي چې د جام لومړۍ لوبه به د جون په ۱۴مه د هند سره ترسره کړي.
له بېلابېلو اسلامي هېوادونو څه باندې یو نیم میلیون حاجیان د حج د مناسکو د ادا کولو لپاره سعودي عربستان ته رسېدلي او د حج مراسم یې پیل کړي دي.
حاجیان د منا سیمې ته تر رسېدو وروسته د عرفات د ورځې لپاره چمتووالی نیسي، چې د حج تر ټولو مهم رکن ګڼل کېږي.
د سعودي چارواکو په وینا، د حاجیانو د اسانتیا او امنیت لپاره پراخ تدابیر نیول شوي او د ترانسپورټ، روغتیا او بیړنیو خدماتو ځانګړي پلانونه عملي شوي دي.
بل لور ته، د سعودي هوا پېژندنې ادارې د سختې ګرمۍ خبرداری ورکړی او ویلي یې دي چې د تودوخې درجه ښايي ۴۷ سانتي ګرادو ته لوړه شي.
چارواکو له حاجیانو غوښتي چې د لمر له مستقیمو وړانګو ځان وساتي، کافي اوبه وڅښي او روغتیايي سپارښتنې جدي تعقیب کړي.
د يادونې ده، چې سږکال ٣٠زره افغان حاجیان هم د اریانا افغان او کام ایر هوايي شرکتونو په ٩٧ الوتنو کې سعودي عربستان ته لېږدول شوي دي.
د افغانستان لپاره د روسیې ځانګړي استازي ضمیر کابلوف ویلي، مسکو چمتو دی چې د کابل د رسمي غوښتنې په صورت کې افغانستان ته بشري مرستې برابرې کړي.
هغه ویلي، که څه هم د افغانستان د کورنیو حاصلاتو راټولېدل به د خوړو اوسنی بحران تر یوه بریده کم کړي؛ خو امکان شته چې هېواد بیا هم د خوراکي توکو له کمښت سره مخ شي.
کابلوف ټینګار کړی چې افغانستان لا هم بشري مرستو او نړیوالې همکارۍ ته اړتیا لري، څو اقتصادي او بشري ستونزې راکمې شي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي چې د امریکا او ایران ترمنځ احتمالي هوکړه لا هم پر مخ روانه ده.
د رویټرز د راپور له مخې، روبیو ویلي د ایران د هرمز تنګي د پرانیستلو وړتیا او د اټومي مسایلو په اړه د حقیقي او مهمو مذاکراتو لپاره یو نسبتاً قوي وړاندیز پر مېز پروت دی.
هغه زیاته کړې، امریکا هیله لري چې دغه طرحه عملي شي او دا چې د خلیج هېوادونه او نړیواله ټولنه هم تر ډېره د دې ملاتړ کوي.
مارکو روبیو ویلي، ډېری هېوادونه پوهېږي چې دغه اقدام نه یوازې منطقي، بلکې د نړۍ لپاره سم کار هم دی.
روبیو، چې هند ته د سفر پر مهال یې خبریالانو سره خبرې کولې، ټینګار کړی چې ډونالډ ټرمپ د هوکړې لپاره بېړه نه لري او “بد تړون” به ونه مني.
هغه زیاته کړې، امریکا به مخکې له دې چې نورو انتخابونو ته مخه کړي، ډیپلوماسۍ ته د بریا فرصت ورکړي.
سياېناېن راپور ورکړی چې د امریکا او ایران ترمنځ د وړاندیز شوې هوکړې له مخې، دواړو لورو ته ۶۰ ورځې وخت ورکړل شوی څو وروستۍ موافقه نهايي کړي.
د راپور له مخې، د ایران پر ضد د بندیزونو کمېدل به د تهران له لوري د لوړې کچې غني شویو یورانیمو زېرمو سپارلو پورې تړلي وي.
سياېناېن د ټرمپ ادارې د یوه لوړپوړي چارواکي له قوله لیکلي:« تر هغه چې یورانیم ونه سپارل شي، تهران ته به هېڅ پیسې ورنه کړل شي.»
راپور زیاتوي چې دغه احتمالي تفاهم لا هم د خبرو په پړاو کې دی او تر اوسه د دواړو هېوادونو له خوا په رسمي ډول نهايي شوی نه دی.
افغان رزمي لوبغاړو د آسیايي سیالیو د لارموندنې په لوبو کې د پام وړ بریاوې خپلې کړې او هېواد ته یې پنځه مډالونه وګټل.
په دغو سیالیو کې سمیع الله حمیدي، پرویز کاپیساوال، نصرت جلالي، واصل مردان او احمد رضا ایماق د خپلو غوره لوبو په مټ د افغانستان لپاره پنځه مډالونه ترلاسه کړل.
افغانستان په دې سیالیو کې د ۱۳ لوبغاړو او ۴ روزونکو په ګډون برخه اخیستې وه.
یادې سیالۍ د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې د مې میاشتې له ۲۲مې تر ۲۴مې نېټې پورې ترسره شوې.
اکونومیست نشریې په يو راپور کې ويلي، چې ریاض له ډونالډ ټرمپ غوښتي، پر ایران هر ډول احتمالي نوی برید دې د حج تر مراسمو وروسته وځنډوي.
د راپور له مخې، سعودي عربستان اندېښنه لري چې که جګړه بیا پیل او د سیمې هوايي حریم وتړل شي؛ نو زرګونه حاجیان به په دغه هېواد کې بند پاتې شي.
اکونومیست لیکلي چې د سیمې د امنیتي وضعیت خرابېدو احتمال د حج د مراسمو پر تنظیم او د حاجيانو پر تګ راتګ هم مستقیم اغېز کولی شي.
د بشري حقونو سازمان حالوش راپور ورکړی چې د ایران سرحدي ځواکونو د شنبې په ورځ د سیستان او بلوچستان په “بچهراهي” سیمه کې پر هغو افغان کډوالو ډزې کړې چې غوښتل یې ایران ته داخل شي.
د راپور له مخې، په دې ډزو کې لږ تر لږه درې افغانان وژل شوي او څلور نور ټپیان شوي دي.
حالوش د ځايي سرچینو له قوله ویلي، وروسته له هغې چې یو شمېر افغانانو خپل لاسونه پورته کړل او تسلیم شول، بیا هم پرې ډزې وشوې.
د راپور له مخې، په دغه ډله کې ښځې او ماشومان هم موجود وو.
دغه سازمان ویلي، عیني شاهدانو ویډیوګانې او معلومات ورکړي چې ښيي له پېښې ژوندي پاتې شوي ښځې او ماشومان د ایران د سرحدي ځواکونو له تاوتریخوالي او وهلو ټکولو سره هم مخ شوي دي.
سرچینو همداراز ویلي چې ایراني ځواکونو د دغو افغانانو موبایلونه او ځینې شخصي وسایل ضبط کړي دي.
د قربانیانو هویت لا نه دی معلوم شوی او ایراني چارواکو تر اوسه په رسمي ډول د پېښې په اړه څه نه دي ویلي.
حالوش زیاته کړې چې د ایران د سرحدي ځواکونو له لوري پر افغان کډوالو ډزې نوې خبره نه ده او تر دې وړاندې هم د سراوان په کلګان سیمه کې ورته خونړۍ پېښې شوې وې. دغه بنسټ ټینګار کړی چې پر بېوسلو کډوالو د وسلو کارول د بشري او نړیوالو اصولو خلاف عمل دی.
د امریکا جمهوريپال سناتور لیندسي ګراهام ویلي، که د ایران د کړکېچ د پای ته رسېدو لپاره روان مذاکرات بریالي شي او سعودي عربستان، قطر او پاکستان د «ابراهیم تړونونو» سره یوځای شي؛ نو دا به د منځني ختیځ او اسلامي نړۍ په تاریخ کې یو بنسټیز او تاریخي بدلون وي.
ګراهام په خپله ایکسپاڼه، د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د طرحې ستاینه کړې او ویلي یې دي چې د پاکستان په ګډون د عربي او اسلامي هېوادونو د ابراهیم تړونونو منل به د عرب، اسرائیل شخړې د پای ته رسېدو لار هواره کړي.
هغه ټینګار کړی، که سعودي عربستان، قطر او پاکستان د ټرمپ له وړاندیز شوي مسیر څخه انکار وکړي؛ نو دا به د امریکا او دغو هېوادونو پر راتلونکو اړیکو سختې او اوږدمهالې اغېزې ولري او تاریخ به یې لویه ستراتیژیکه تېروتنه ثبت کړي.
سناتور ګراهام له ټرمپ غوښتي چې د ایران سره د احتمالي هوکړې ترڅنګ دې پر سعودي عربستان، قطر او پاکستان فشار وساتي، څو د ابراهیم تړونونو برخه شي.
هغه د ټرمپ دا طرحه «ځیرکه، تاریخي او د نوي منځني ختیځ لپاره بدلوونکې نقشه» بللې ده.