د طالبانو حکومت د ترانسپورت او هوایي چلند وزارت ویاند حکمت‌الله اصفي ویلي چې د افغانستان له هوايي حریمه د تېرېدونکو الوتنو شمېر په وروستیو ورځو کې زیات شوی دی.

د نوموړي په وینا، که څه هم د زیاتوالي دقیق ارقام او له دې درکه ترلاسه کېدونکې عواید نه دي اعلان شوي؛ خو د ایران د هوايي حریم له تړل کېدو وروسته ډېری نړیوالې الوتنې د بدیلې لارې په توګه د افغانستان فضا کاروي.

د فلایټ رادار ۲۴ ویب‌پاڼې د معلوماتو له مخې، پر ایران د امریکا او اسراییلو له بریدونو وروسته ګڼې الوتکې د ایران له فضايي حریم څخه مخ اړولی او د سیمې په نورو لارو، په ځانګړي ډول د افغانستان پر فضا، تېرېږي چې له امله یې د عبوري الوتنو ګڼه ګوڼه زیاته شوې ده.

چارواکي وایي، دا بدلون کولای شي د ترانزیټي عوایدو په زیاتېدو کې اغېز ولري.

د برېتانیا د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی چې د څلورو هېوادونو پر اتباعو به د ویزو محدودیتونه ولګول شي.

په دغو هېوادونو کې افغانستان، میانمار، سوډان او کامېرون شامل دي.

د یاد وزارت په وینا، د دغو هېوادونو د محصلینو ویزې به وځنډول شي او افغان وګړو ته به د کار ویزې هم پای ته ورسول شي.

برېټانیا ویلي چې دا پرېکړه د پناه غوښتنې د دوسیو د زیاتوالي له امله شوې او د لومړي ځل لپاره یې د بندیدو تګلاره عملي کړې ده.

چارواکو ټینګار کړی چې د ویزو په پالیسۍ کې دا بدلون د مهاجرت د بهیر د کنټرول لپاره ترسره کېږي.

د افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد د ملګرو ملتونو له لوري د افغان ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې په اړه خپاره شوي راپور ته په غبرګون کې ویلي چې د پاکستان عام خلک د هغو تګلارو ملاتړي نه دي چې له امله یې افغان ملکي وګړي زیانمن کېږي.

نوموړي ټینګار کړی چې د پاکستان د ولس او د دغه هېواد د واکمنو بنسټونو ترمنځ واټن ورځ تر بلې پراخېږي.

خلیلزاد زیاته کړې چې د سیمې ثبات هغه مهال شونی دی چې ملکي وګړي خوندي وي او د تاوتریخوالي سیاستونه پای ته ورسېږي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو خبرداری ورکړی چې پر ایران د فشار او پوځي اقداماتو بهیر لا پای ته نه دی رسېدلی او په راتلونکو ورځو کې به نور سخت ګامونه هم واخیستل شي.

هغه ټینګار کړی چې د تهران پر وړاندې به راتلونکي اقدامات لا پراخ او اغېزناک وي.

روبیو همداراز په دوبۍ کې د امریکا د قونسلګرۍ اړوند د یوې پېښې په اړه ویلي چې د پارکینګ په ساحه کې د ډرون د لګېدو راپورونه ترلاسه شوي، خو ټول کارکوونکي شمېرل شوي او خوندي دي.

د نوموړي په وینا، امنیتي ارزونې روانې دي او د سیمې وضعیت له نږدې څارل کېږي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر او د لومړي وزیر مرستیال اسحاق ډار ویلي چې خپل ایراني سیال عباس عراقچي ته یې خبرداری ورکړی چې پر سعودي عربستان دې برید نه کوي، ځکه اسلام‌اباد له ریاض سره ګډ دفاعي تړون لري.

د فایننشل ټایمز د راپور له مخې، اسحاق ډار ویلي چې دغه تړون پاکستان اړ باسي څو د بهرني پوځي برید په صورت کې د سعودي ملاتړ وکړي.

دا تړون تېر کال د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان او د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف له خوا لاسلیک شوی و.

په ورته مهال، ایراني ډرونونو په ریاض کې د امریکا سفارت او د راس تنوره د تېلو ستر تاسیسات په نښه کړي دي.

ایران خبرداری ورکړی چې که بریدونه دوام وکړي، د سیمې اقتصادي مرکزونه به هم هدف وګرځوي.

پخواني دیپلومات او د چارو شنونکي نجیب ننګیال پر خپله فېسبوک پاڼه لیکلي چې هغه طرحه چې د کورنۍ جګړې د رامنځته کولو لپاره جوړه شوې وه، د پخواني ولسمشر اشرف غني له لوري ناکامه شوه او هېواد یې له یوه بل خونړي پړاو څخه وژغوره.

ننګیال ادعا کړې چې د «تور بېرغونو» تر نوم لاندې طرحه هم د «سپینو بېرغونو» له لوري شنډه شوه او خپلو موخو ته ونه رسېده.

نوموړي ویلي چې که اوس د مستقیم تېري او د افغانستان د خاورې لاندې کولو هڅې مطرح کېږي، نو افغان ملت به یې مخه ونیسي او اجازه به ورنه کړي چې د هېواد پر ضد هر ډول تیري کوونکې طرحه عملي شي.

د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي چې د خواف ـ هرات د اوسپنې پټلۍ له لارې د سوداګریزو توکو لېږد په عادي ډول روان دی او هېڅ ډول ځنډ پکې نه دی رامنځته شوی.

نوموړي ویلي چې د یادې پټلۍ کمېساري او اړوند ادارې پر خپلو ورځنیو چارو بوختې دي.

د هغه په وینا، همدا اوس د سوداګریزو توکو یو بار رېل ګاډی د هرات ولایت روزنک تم ځای ته رسېدلی چې ۴۲ واګونه سمنټ او دوه واګونه د لرګیو تختې پکې بار دي.

هغه وایي، چې تمه ده چې د شپې په اوږدو کې به یو بل بار رېل ګاډی چې خوراکي او سون توکي لېږدوي هم روزنک ته ورسېږي.

مجاهد زیاته کړې چې د ایران د اوسپنې پټلۍ د مسوولینو د معلوماتو له مخې، شاوخوا ۹۰۰ واګونه نور هم د ایران له خاورې افغانستان ته پر لاره دي او په عادي ډول به وارد شي.

هغه له ملي سوداګرو غوښتي چې بې له کوم موجه دلیل څخه د توکو بیې لوړې نه کړي او د بازار ثبات ته پام وکړي.

د افغانستان د ستراتیژیکو مطالعاتو د انسټیټیوټ مشر داود مرادیان د ایران د وژل شوي مذهبي مشر علي خامنه‌یي له ابو مسلم خراساني سره د تشبیه ورکولو وروسته خپل اېکس محدود کړی او د پیغامونو کړکۍ یې تړلې ده.

مرادیان پر خپل اېکس لیکلي وو چې «خراسان یو بل ابو مسلم له لاسه ورکړ؛ خو د تل په څېر به یو ځل بیا د لمر هرکلي ته ولاړ شي» چې د دغه پوسټ له خپرېدو څو ساعته وروسته نوموړي خپل اېکس حساب شخصي حالت ته واړاوه.

په ټولنیزو شبکو کې ځینو کاروونکو هغه د یوه «سخت دریځه مشرتابه» لپاره د خواخوږۍ څرګندولو له امله نقد کړی او ویلي یې دي چې د میلیونونو ایرانیانو د ډیموکراتیکو هیلو د ځپلو تور پرې لګېدلی دی.

ځینې نورو بیا نیوکه کړې چې یو شمېر افغانان په هېواد دننه د طالبانو حکومت مخالف دي، خو د ایران د نظام ملاتړ کوي او دا کار د هغوی د جغرافیایي، ژبني او قومي تړاوونو پر بنسټ قضاوت ښيي.

د یادونې ده چې یو شمېر افغان سیاسي څېرو او د طالبانو حکومت مخالفو خوځښتونو هم د علي خامنه‌يي د وژل کېدو د غندنې ترڅنګ د هغه مړینه «شهادت» بللی دی.

یوې باوري سرچینې حماسه میډیا ته وویل چې یو شمیر طالب مشرانو د پاکستان په ضد د جهاد پر فتوا سلامشورې پیل کړي دي.

یادې سرچینې ویلې چې ډیری طالب مشران د پاکستان ضد په فتوا موافق دي خو یوشمیر نور بیا د مصلحت له مخې د اوس لپاره د جهاد د فتوا د ورکړې مخالف دي.

دغې سرچینې چې د طالب مشرانو په غونډه کې برخه درلوده وویل که د پاکستان سره جګړه اوږده شي ښایي د پاکستان پر وړاندې د جهاد فتوا ورکړل شي.

پاکستاني ځواکونو د تیرو څو ورځو راهیسې په افغان خاورې تېری پیل کړی او په ړندو بمباریو یې ګڼ ملکي خلک په نښه کړي دي.

د ډونالډ ټرمپ د ملي امنیت پخواني سلاکار، جان بولټن ویلي چې ټرمپ په ښکاره توګه ویلي د اوسني ماموریت هدف په ایران کې د واکمن نظام بدلون دی.

هغه زیاته کړې چې یوازې د علي خامنه‌يي پر ځای د بل روحاني مشر راوستل د نظام بدلون نه بلل کېږي.

بولټن ټینګار کړی چې که رښتینی بدلون غواړي رامنځته شي، نو باید د روحاني مشرانو ټول حاکم جوړښت او سپاه پاسداران په بشپړه توګه منحل شي.

دغه څرګندونې په داسې حال کې شوې چې د ایران او لوېدیځ ترمنځ کړکېچ لا هم روان دی.