د افغان سولې لپاره د امریکا پخوانی ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد وايي، چې د ایران د اوبو ستونزه بحراني حالت ته رسېدلې او رژیم باید د اټومي وسلو پر ځای د خلکو ژوند ته لومړیتوب ورکړي.

د سوییسي ورځپاڼې NZZ د راپور له مخې، د خوزستان په ولایت کې امنیتي ځواکونو هغه سوله‌ ییز مظاهره‌چیان وژلي چې د “موږ تږې یو” شعارونه یې پورته کړي وو.

ورته مهال بیا Asr-Iran ویلي، د پلازمېنې تهران وضعیت هم د اندېښنې وړ دی او چارواکي د مرکز د انتقال موضوع ارزوي.

همداراز، د ایرنا (IRNA) خبري آژانس راپور ورکوي چې د هیواد بندونه نږدې وچ شوي دي او خلکو له ځینو سیمو کډه کړې ده.

دې ټولو اندېښنو ته په پام؛ خلیلزاد ټینګار کوي، چې ایران باید پر یو ټریلیون ډالرو ارزښت لرونکي او جنجالي اټومي پروګرام د تمرکز پر ځای، د اوبو او نورو بنسټیزو اړتیاوو برابرولو ته لومړیتوب ورکړي.

اروپايي اتحادیې او جاپان په یوه ګډه اعلامیه کې په افغانستان کې د بشري وضعیت د خرابوالي او د بشر حقونو د وضعې په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

په اعلامیه کې ویل شوي چې د طالبانو حکومت باید د بشري حقونو په برخه کې نړیوالو حقوقي ژمنو ته پوره درناوی وکړي.

اعلامیه کې وړاندې ویل شوي چې افغانستان باید د ترهګرۍ لپاره په امن پناه‌ځای بدل نه شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو سرپرست وزیر، امیرخان متقي، به په نږدې راتلونکې کې اسلام‌اباد ته سفر وکړي.

د دغه وزارت ویاند په یوه خبري ناسته کې وویل چې د دواړو هېوادونو ترمنځ خبرې روانې دي او د سفر نېټه تر اوسه نه ده وروستۍ شوې.

هغه د دې پوښتنې په ځواب کې چې پاکستان به د طالبانو حکومت په رسميت وپېژني که نه، وویل چې دا موضوع دا مهال یوازې اټکل دی او کوم رسمي تصمیم نه‌دی نیول شوی.

د فرانسې ولسمشر امانوئل مکرون اعلان کړی چې هېواد به یې د ۲۰۲۵م کال د سپتمبر په میاشت کې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ کې د فلسطین دولت په رسميت وپېژني.

نوموړي دا پرېکړه د خپل ایکس حساب کې خپره کړې او یو لیک یې هم د فلسطین مشر محمود عباس ته استولی دی.

فرانسه به لومړنی لوی لوېدیځ هېواد وي چې د اسراییلو له مخالفت سره سره فلسطین په رسمیت پېژني.

د فلسطین مرستیال مشر د دې پرېکړې هرکلی کړی دی.

خو د اسراییلو پخواني لومړي وزیر نفتالي بېنت او د دې هېواد د عدلیې وزیر دا اقدام “اخلاقي سقوط” او “د فرانسې د تاریخ توره ورځ” بللې ده.

تر اوسه ۱۴۷ هېوادونو، چې د ملګرو ملتونو ۷۵ سلنه غړي جوړوي، فلسطین د یوه خپلواک هېواد په توګه پېژندلی دی.

وروستیو کې ۱۰ نورو هېوادونو هم فلسطین په رسمیت پېژندلی دی.

د آلمان د زاکسن ایالت د کورنیو چارو وزیر ارمین شوستر ویلي، درې افغان پناه‌ غوښتونکي چې تېر جمعه د ۸۱ نورو افغانانو سره یو ځای له دې هېواده ایستل کېدل، له پروازه څو ساعته مخکې تښتېدلي دي.

نوموړي له فدرالي حکومت غوښتي چې افغانستان ته د ایستنو پروسه چټکه او منظمه کړي.

تېر جمعه آلمان ۸۱ افغان پناه‌ غوښتونکي چې جرمونه یې کړي وو، افغانستان ته وایستل.

د یادونې ده چې واک ته د طالبانو حکومت له رسېدو وروسته دا دویم ځل دی چې آلمان په جرمونو تورن افغان کډوال افغانستان ته انتقالوي.

کابل کې د ایران سفیر علي‌رضا بیکدلي د طالبانو حکومت د معارف له وزیر حبیب‌الله آقا سره لیدلي او د ښوونیزو، تخنیکي او روزنیزو همکاریو د پراختیا پر لارو چارو یې خبرې کړې دي.

تر دې وړاندې د ایران د معارف وزیر ویلي و چې هېواد یې چمتو دی افغان زده‌کوونکو ته مجازي زده کړې برابرې کړې دي.

علي‌رضا کاظمي د ملګرو ملتونو د کډوالو له کمیشنر فیلیپو ګراندي سره په لیدنه کې ویلي، د افغان مهاجرو زده‌کوونکي د ایران په ښوونیز نظام فشار راوړی او د ټولګیو ګڼوالی یې زیات کړی دی.

نوموړي ټینګار کړی چې ایران چمتو دی د درې اړخیز تفاهم‌لیک له مخې، افغان زده‌کوونکو ته زده‌کړې ورکړي او د مجازي مکاتبو له مخې رسمي اسناد ورکړي.

ایران وایي، هر کال شاوخوا ۱۰۰ میلیون ډالره د افغان کډوالو د زده کړو او هوساینې لپاره لګوي؛ خو د ملګرو ملتونو ونډه په دې برخه کې تر یوه سلنه کمه ده.

د طالبانو حکومت د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د یوناما هغه راپور رد کړی چې ګواکي ځینې راستنېدونکي افغانان په هېواد کې له ګواښ او ځورونې سره مخ دي.

فطرت وايي، ټول راستنېدونکي د عمومي عفوې له فرمانه برخمن دي او یوناما باید د خلکو په منځ کې اندېښنې خپرې نه کړي.

یوناما په خپل تازه راپور کې ادعا کړې چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې له ایران او پاکستانه ډېر کډوال په زور راستانه شوي او ځینې یې د بشري حقونو له سرغړونو سره مخ شوي دي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندوی دفتر (یوناما) په یوه تازه راپور کې ويلي، چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د ښځو او نجونو پر حقونو او د هېواد پر بشري وضعیت ژور منفي اغېز شوی دی.

راپور زياتوي، طالبانو د ښځو او نجونو پر زده‌کړو، کار، تګ راتګ، تفريح، او روغتيايي خدماتو پراخ بنديزونه لګولي، او حجاب جبري تطبيق شوی دی.

د راپور له مخې، له ۷۸ کیلومتره زیات سفر لپاره د محرم شرط، د ښځينه کارکوونکو لرې کول، او د لوړو زده‌کړو بنديزونه، له هغو جدي محدوديتونو څخه دي چې د ښځو عام ژوند یې له ستونزو سره مخ کړی.

يوناما وايي، خلک له بې‌وزلۍ، کاري نشتون، د سرپناه او خوړو له کمښت سره مخ دي، او بشري حقونه، په ځانګړي ډول تازه راستانه شوي کډوال له جدي ګواښونو سره مخامخ دي.

حماس ويلي، د غزې د اوربند په اړه د منځګړو له لارې خپل ځواب او وړانديزونه یې وړاندې کړي دي.

د فلسطيني سرچينو په وينا، دغه وړانديزونه د اسرائيلو له وتلو، د جګړې له دايمي پای، او د بشري مرستو د ازاد تګ راتګ غوښتنې لري.

شاوخوا دوه اونۍ کېږي چې د اسرائيلو او حماس ترمنځ د دوحې په منځګړيتوب غيرمستقيمې خبرې روانې دي؛ خو لا هم پايلو ته نه‌دي رسېدلي.

په ورته وخت کې، د روغتيا نړيوال سازمان او فرانسې د غزې د پراخې لوږې او قحطۍ په اړه سخت خبرداری ورکړی، او دا وضعيت يې د اسرائيلو د محاصرې پايله بللې.

د غزې د صحت وزارت د معلوماتو له مخې، تر اوسه د اسرائيلو په بريدونو کې ۵۹ زره او ۲۱۹ تنه وژل شوي دي.

د نړيوالو رسنيو د راپورونو له مخې، د روسيې په ختيځ کې يوه مسافر وړونکې الوتکه غورځېدلې چې له امله یې شاوخوا ۵۰ کسان وژل شوي دي.

راپورونه وايي، دغه الوتکه د چين پولې ته نږدې له رادار څخه ورکه شوه او وروسته په يوه ليرې، ځنګلي سیمه کې ولوېده.

لومړني معلومات ښيي چې په وژل شويو کې پنځه ماشومان هم شامل دي، او هېڅ مسافر ژوندی نه دی پاتې شوی.

دا الوتکه د انګارا هوايي شرکت اړوند وه او شاوخوا ۴۰ مسافر يې لرل.

په ورته وخت کې، پرون د بنګله‌دېش يوه جنګي الوتکه هم راغورځېدلې چې له امله يې ۲۵ ماشومان مړه شوي دي.