د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي پرته له دې چې د پاکستان نوم واخلي خبرداری ورکړی چې په هر ډول شرایطو د خپل حریم د دفاع لپاره هرې قربانۍ ته چمتو دي.

ښاغلی متقي وایي، د مذاکراتو په میز یې له خپلو ارزښتونو دفاع کړې، او بهترین استدلال وړاندې کړی.

امیرخان متقي ویلي، «اسلامي امارت» هېڅ هېواد ته د ستونزو د جوړولو نیت نه لري؛ خو له بلې خوا به د نورو له لوري هم هر ډول فشار او ستونزې ونه مني.

نوموړي دا څرګندونې د جدي د شپږمې په مناسبت غونډې ته د وینا پر مهال وکړې او ویې ویل، افغانستان نه غواړي یو ځل بیا د لویو هېوادونو د منفي سیالیو په ډګر بدل شي، بلکې د «اسلامي امارت» هڅه دا ده چې هېواد د اقتصادي سیالیو، سیمه‌ییز اتصال او ګډو ګټو په مرکز واوړي.

د نړیوالو بازارونو د معلوماتو له مخې، د طلا بیه د هر اونس په حواله شاوخوا ۴۵۰۰ ډالرو ته لوړه شوې ده.

د بیې د لوړوالي عوامل پکې سیاسي او اقتصادي بې‌ثباتي، د سود کچې کمېدو تمې، د مرکزي بانکونو پراخه پیرودنه او د پانګې راتګ شامل دي.

د راپورونو له مخې، د چین، هند او پولنډ مرکزي بانکونه درېیم کال په پرله‌پسې توګه د خپلو زېرمو د تنوع لپاره ۱۰۰۰ ټنه یا زیاته طلا اخیستې ده.

د طلا بیه سږ کال تر ۶۸٪ زیاتوالی ښيي چې له ۱۹۷۹ کال راهیسې تر ټولو لوړه بیه ده.

همدارنګه، د نقرې بیه هم په زیاتېدو ده او اوس د هر اونس په حواله ۷۱.۹۴ ډالر ته رسېدلې ده.

د خیبر پښتونخوا د خیبر ضلعې په شالوبار سیمه کې د پاکستاني امنیتي ځواکونو موټر ته نږدې پر موټرسایکل پورې تړلو بمونو چاودنه کړې ده.

د رسمي سرچینو د معلوماتو له مخې، چاودنه په یو څه واټن کې شوې او تر دې دمه د کومې مرګ‌ژوبلې راپور نه دی ورکړل شوی.

د طالبانو حکومت د جدې شپږمه، پر افغانستان د پخواني شوروي اتحاد د یرغل د ۴۶مې کلیزې په مناسبت یوه اعلامیه خپره کړې او دغه یرغل یې په کلکو ټکو غندلی دی.

په اعلامیه کې ویل شوي چې د ۱۳۵۸ هـ ش کال د جدې په شپږمه شوروي اتحاد پر افغانستان پوځي یرغل وکړ او زرګونه اشغالګر پوځونه یې د هېواد خاورې ته داخل کړل چې د دې لس کلن اشغال پر مهال افغانستان له پراخو ویجاړیو سره مخ شو، میلیونونه افغانان هجرت ته اړ شول او زرګونه کسان شهیدان او معیوب شول.

اعلامیه زیاتوي چې افغانانو د دغه اشغال پر وړاندې په مېړانه جهاد وکړ او بالاخره شوروي ځواکونه د لسو کلونو وروسته له ماتې سره مخ او له افغانستان څخه ووتل.

د طالبانو حکومت دغه تاریخي پېښه د دې ثبوت بللی چې د افغانستان پر خلکو باید هېڅ بهرنی ځواک د هغوی په ایمان، غیرت او اراده شک ونه کړي.

د اعلامیې له مخې، افغانانو په نږدې یوه پېړۍ کې درې ستر ځواکونه مات کړي او خپل هېواد یې له اشغال څخه خلاص کړی دی.

د طالبانو حکومت له خلکو غوښتي چې د خپل هېواد د ازادۍ او استقلال د ساتنې لپاره چمتو واوسي او هیچاته اجازه ورنه کړي چې د اسلامي نظام، دیني ارزښتونو او ملي حاکمیت پر وړاندې شومې موخې عملي کړي.

اعلامیه کې دغه راز ویل شوي، چې «اسلامي امارت» به د خپلو دیني ارزښتونو، اسلامي نظام، وطن او ولس د دفاع لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

د ترکیې د کډوالو ادارې د وروستیو شمېرو له مخې، سږ کال د غیرقانوني کډوالو پر وړاندې عملیاتو کې زیاتوالی راغلی دی چې په دې موده کې ټولټال ۱۵۲ زره ۶۰۰ غیرقانوني کډوال نیول شوي دي.

د نیول شویو کسانو په منځ کې ۴۲ زره افغانان شامل دي چې تر ټولو زیات نیول شوي دي.

د افغانانو تر څنګ تر ټولو زیات نیول شوي سوریایان وو، او د ازبکستان، ترکمنستان او ایران اتباع هم په لوی شمېر کې شامل دي.

د ترکیې د کډوالو ادارې ویلي، د مهاجرینو د کنټرول او قانوني جریانونو د منظمولو لپاره خپلې هڅې جاري ساتي او په ځانګړي ډول د هغو کډوالو پر وړاندې چې له اسنادو او د سفر قانوني شرایطو پرته یې هیواد ته داخل شوي دي.

د پخواني ولسمشر حامد کرزي د دفتر رئیس کریم خرم وایي، د نړۍ روانو جګړو، ژیوپولیتیکي ترینګلتیاوو، د نړیوال نظم کمزورۍ، د لوېدیځ بندیزونو، سوداګریزو جګړو او د ډالر د انحصار د کمولو هڅو د سرو زرو ارزښت په نړیواله کچه بې‌ساري لوړ کړی دی.

نوموړی زیاتوي چې په داسې ناڅرګندو شرایطو کې هېوادونه د سرو زرو زېرمه کولو ته مخه کوي.

کریم خرم اندېښنه څرګنده کړې چې د افغانستان په شمال کې استخراج کېدونکی سره زر په ټیټه بیه بهرنیو سوداګرو ته پلورل کېږي او له هېواده ایستل کېږي.

د هغه په وینا، ښه به دا وه چې دغه سره زر د هېواد له پولي زېرمو سره یوځای شي، ځکه د سرو زرو کانونه د نورو عادي کانونو په څېر نه دي او باید ځانګړی چلند ورسره وشي.

د ایران د بشري حقونو بنسټ «هرانا» په خپل نوي کلني راپور کې اعلان کړی چې په ۲۰۲۵ کال کې د ایران په زندانونو کې لږ تر لږه ۱٬۹۲۲ کسان اعدام شوي دي، چې دا د تېر کال په پرتله ۱۰۶ سلنه زیاتوالی ښيي.

د راپور له مخې، له دې شمېرې څخه ۱۰ کسان په عام محضر کې اعدام شوي دي.

هرانا ویلي، ۹۵ سلنه اعدامونه په پټه ترسره شوي او یوازې ۵ سلنه یې د رسمي رسنیو له لوري اعلان شوي دي.

د راپور له مخې، د اعدام شویو کسانو له ډلې ۸۷ سلنه نارینه او ۳ سلنه ښځې وې، خو د ۱۰ سلنه کسانو جنسیت نه دی څرګند شوی.

همدارنګه، هرانا ټینګار کړی چې د اعدام شویو کسانو په منځ کې دوه تنه داسې کسان هم شامل دي چې د منسوب جرم د ترسره کولو پر مهال یې عمر له ۱۸ کلونو کم و، چې دا د ماشومانو د حقونو ښکاره سرغړونه بلل کېږي.

ایران کې د افغتانستان پخوانی سفیر عبدالغفور لېوال وایي، افغانستان تر ۲۰۲۱ کال پورې د علمي کادرونو له پلوه پر ځان بسیا هېواد و او په پوهنتونونو او علمي بنسټونو کې د تجربې او پوهې لېږد په منظم او طبیعي ډول روان و.

نوموړي ویلي چې هېواد د پي‌اېچ‌ډي ډاکترانو، ماسترانو او ځوانو لېسانسه کادرونو له پلوه بډای و او ډېری افغان متخصصان له زده کړو وروسته بېرته خپل وطن ته ستنېدل.

لېوال ټینګار کړی چې د تاریخ تجربې ښيي، ځواکمن دولتونه د علم او متخصصانو د راجلبولو له لارې جوړېږي، لکه د غزنوي دور او د معاصرې نړۍ د امریکا بېلګه.

د هغه په وینا، هغه ټولنې چې علمي تخصص ته لومړیتوب نه ورکوي او پر تعصب او انحصار ولاړې وي، په پای کې د پردیو متخصصانو محتاجې کېږي، چې دا کار د زبېښاک او فکري انحصار لامل ګرځي.

نن ورځ سهار وخته روسیې د اوکراین پر پلازمینه کییف توغندیز بریدونه کړي دي.

راپورونه ښيي چې د ښار هوايي دفاعي سیستمونه فعال شوي او د اوکراین پوځ د میزایلو د توغولو پخلی کړی دی.

تر دې دمه د مرګ ژوبلې په اړه څه نه دي ویل شوي؛ خو چارواکي وايي د ښار د ساتنې لپاره دفاعي هڅې روانې دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې (UN Women) اعلان کړی چې سږکال په نړیواله کچه پارلمانونو کې د ښځو ونډه ۲۷ سلنې ته رسېدلې ده چې تر اوسه تر ټولو لوړه کچه بلل کېږي.

دغه بنسټ وایي، سره له دې پرمختګ، لا هم د ښځو حضور د برابر او ټول‌شموله سیاسي ګډون لپاره بسنه نه کوي.

یادې ادارې ویلي، اړتیا ده چې ښځو ته په پرېکړه‌کوونکو ادارو، په ځانګړي ډول پارلمانونو کې، لا ډېر فرصتونه برابر شي.