د طالبانو حکومت د صنعت او سوداګرۍ وزیر، نورالدین عزیزی، د ترکیې د خپلواکه صنعتکارانو او سوداګرو ټولنې (MÜSİAD) له مشر او غړو سره کتلي.

په دې ناسته کې دواړو خواوو د افغانستان د پانګونې او سوداګرۍ فرصتونو په اررونې خبرې کړي.

نورالدین عزیزي ډاډ ورکړی چې «اسلامي امارات» به د کورني او بهرني خصوصي سکتور، په ځانګړې توګه د ترکیې پانګوالو، بشپړ ملاتړ وکړي.

د MÜSİAD غړو هم د افغانستان په بازار کې د پانګونې او سوداګرۍ علاقه ښودلې او افغانستان یې د ترکیې د خصوصي سکتور لپاره ستر اقتصادي هدف بللی.

لیکوال: احمد شاه ساحل
منظور پښتین د پاکستان پر ”بنیادونو“ برید کوي، یا په بله اصطلاح هغه د پاکستان بنسټیز روایتونه د پښتنو مخته راوړي، او د هغوی جعليت بربنډوي. مانا دا چي پاکستان خپل بنیاد د ”اسلام“ پر نوم جوړ کړی، خو منظور دغه بنیاد بیا بیا چلنجوي او له سختو پوښتنو سره یې مخ کوي.

څو ورځې وړاندې یې د پاکستان رویه د اسلام څخه وړاندې حالت او د واکمنو هغه یې د هغه وخت د فرعونیانو سره تشبیه کړې وه. دا ساده خبره نه ده. منظور د یو ستر قوم استازی دی، او استازي چې د مقابل طرف پر وړاندې کوم روایت جوړ کړي، هغه بیا د ټولو هغو وګړو د عامه ذهنیت برخه ګرځي، چې په ده پسې روان وي. یا که داسې ووایو، کله چې منظور د پاکستان روایتي بنیاد نړوي، په اتومات ډول پښتانه هم خپل ذهنیت ورسره بدلوي.

په همدې اساس پاکستان نن د خپل بنیاد له داسې جدي ګواښ سره مخ دی، چې تر دې وړاندې یې تجربه کړی نه و، او نور نه شي کولی هغه پښتانه، چې د ده تر حاکمیت لاندې یوه لویه کتله جوړوي، په دې نامه چې ګواکې د پاکستان مطلب ”لا اله الا الله“ ده، وغولوي. دا په دې هم مهمه ده چي پاکستان تر خپل حاکمیت لاندي د وګړو د راټولولو لپاره بل هیڅ کوم افشن او وسیله په لاس کې نه لري. یعنې هلته ټول شته قومونه ”یرغمل“ او د بېلابیلو بهرنیو ملتونو برخه دي چې د اسلام د وسیلې پرته، په حقوقي لحاظ هم د ”یوه ملت“ تر عنوان لاندې نه شي را يوځای کېدلی.
که دغه وسیله د ذهني تسلط له مخې تحلیل کړو، نو د پاکستان حالت زندان ته ورته کیږي. اوس که منظور د دوی دغه وسیله لمنځه وړي، اصلاً دا په دې مانا ده چې د پاکستان تر نامه لاندې دا ستر زندان ماتوي او هلته ټول قیدي قومونه ازادۍ ته رسوي، او بیرته هر یو د خپل اړوند ملت برخه ګرځي.

منظور د پاکستان د دیني روایتونو پر وړاندې مخکې هم څو ځلې ورته اشاره کړې. په یو ځای کې وايي: ”موږ د ځمکې خدایان نه منوو، نه مو باجوه منلی او نه اوس عاصم منیر منو.“ دا خبره د دې معنا لري چې منظور د پاکستان د پوځ مشران د مشرکینو په درجه کې معرفي کوي او هغوی د ”ځمکي د خدایانو“ په حیث خلکو ته ورښيي؛ هغو خلکو ته چې پاکستان تر دې مخکې ځان ورته د اسلام ”قبله“ معرفي کاوه. کله چې یو مسلمان پوه شي چې تا د الله ج سره شریک نیولی، بیا نه درسره دریږي. په همدې منطق که پښتانه د پاکستان په اړه وپوهېږي، هغوی نه بیا د کشمیر جنګ ته ورسره ځي، او نه یې د ”مدینې ریاست“ دروغ مني.

دا چي منظور ته د خپلو خلکو دیني احساسات ور معلوم دي، نو ځکه په همدې برخه کې خپل خلک چلینجوي او د پاکستان او اسلام ترمنځ ”یو“ پرې ټاکي. یا په بله مانا، د پاکستان او اسلام ترمنځ کرښه ورته راکاږي. مثلاً په یوه بل ځای کې پښتنو ته وايي: ”که تاسې دا منئ چې مرګ د خدای ج په لاس کې دی. بیا ولې د پاکستاني پوځیانو څخه ویرېږئ؟ ایمان مو پر خدای راوړی که پر جرنېلانو؟“ یعنې دلته پښتانه یوازې د دې پوځ له خوفه نه خلاصوي، بلکې ورښيي چې پاکستان او اسلام په ټکر کې واقع دي. که تاسې د خدای تر څنګ له پاکستانه هم وېرېږئ، نو دا معنا لري چې یا خو پاکستان خپله د خدايۍ دعوه کوي، یا تاسې دا مقام ورکوئ.

لنډه دا چې منظور له پاکستان سره ټوکې نه کوي؛ هغه په بشپړه هوښیارتیا او جديت سره پر هغه ورځي. دی پوهیږي چې د توپ، ټانګ او الوتکې په نه شتون کې، پاکستان څنګه ماتولی شي. منظور د ځان په څېر یوه ځانګړې لاره لري، او پرې روان دی. ځیني فکر کوي چې دا عدم تشدد ده. خو نه ده. په حقیقت کې دا لاره یوه ستراتېژیکه او خورا محاسبه شوې تکتیکي مبارزه ده چې منظور یې مخته وړي.

یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ  یې کټ مټ دلته خپروو.

د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزیر مولوي امیرخان متقي د اکو سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو په ۲۹مه آنلاین غونډه کې په لومړي ځل ګډون کړی چې کوربتوب یې د قزاقستان جمهوریت کاوه.

متقي د افغانستان د څلورو کلونو امنیتي، اقتصادي او سوداګریزو لاسته راوړنو، د نشه‌يي توکو پر وړاندې د پراخې مبارزې او د سیمې د اتصال په برخه کې د افغانستان د مهم جغرافیایي موقعیت په اړه خبرې وکړې او وې ویل، چې کابل چمتو دی له اکو او سیمه‌ییزو هېوادونو سره پراخې همکارۍ زیاتې کړي.

د دغې سازمان غړو هېوادونو د افغانستان د اړیکو پراختیا مهمه او د طالبانو حکومت اقتصادي ثبات، د نشه‌يي توکو ضد هڅې ستایلي او د سیمې هېوادونو ټینګار کړی چې د ترانسپورت، کرنې او سوداګرۍ لویې ګډې پروژې باید په ګډه پلې شي او د اقلیم بدلون پر ضد ګډ کار وشي.

د ازبکستان د بهرنیو چارو وزیر افغانستان د اکو «نه‌جلا کېدونکی غړی» بللی او هغه یې د جنوبي آسیا لپاره تر ټولو نږدې او اغېزمن د سوداګرۍ او ترانزیت لار ښودلې.

د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند رندهیر جیسوال اعلان کړی چې هند کابل ته ۷۳ ټنه د ژوند ژغورونکې درمل، واکسینونه او ضروري تغذیوي مواد لېږدولي دي، څو د افغانستان د بیړنیو روغتیايي اړتیاوو پوره کولو کې سمدستي مرسته وشي.

جیسوال ویلي، دغه مرستې د افغانستان د عامې روغتیا د پیاوړتیا په لور یو مهم ګام دی او ویلي یې دي: «هند د افغان ولس له ملاتړ څخه په کلکه ژمن دی او دا لړۍ به دوام لري.»

د رویټرز د راپور له مخې، د تاجیکستان په ختلان ولایت کې د پنجشنبې ورځې د برید پر مهال درې چینایي اتباع وژل شوي او یو بل ټپي شوی دی.

د چین سفارت په دوشنبې کې ویلي چې پر دغو کارکوونکو برید د یوې بې‌پیلوټې الوتکې له لوري شوی او ادعا یې کړې چې الوتکه د افغانستان له خاورې راپورته شوې وه.

وژل شوي کسان د «ام‌سي شاهین» کمپنۍ کارکوونکي یاد شوي دي.

بل لورته د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت دا تورونه نن رد کړل او ویلي چې په دې پېښه کې هغه کړۍ ښکېل دي چې غواړي په سیمه کې ګډوډي، بې‌باوري او بې‌ثباتي خپره کړي.

وزارت زیاته کړې چې لومړنۍ ارزونه یې بشپړه شوې او کابل چمتو دی چې د پېښې د دقیقو تحقیقاتو په برخه کې له تاجیکستاني چارواکو سره هر اړخیزه همکاري وکړي.

اسلام اباد کې د افغانستان پخواني سفیر عاطف مشعل ویلي، افغانستان اوس د پخواني بافر یا پروکسي نقش نه لري، بلکې د اوراسیا په اقتصادي او ترانزیتي نقشه کې د یوه طبيعي تړون مرکز په توګه راڅرګند شوی دی.

هغه ویلي چې کابل د خپلو ګاونډیانو سره په ګډه د دې نوې ستراتیژیکې ونډې د ټینګولو هڅه کوي.

مشعل د پاکستان وروستۍ کړنې، چې پکې د هوايي بریدونو له امله ملکي تلفات، اقتصادي فشارونه او د تاجکستان د چینايي اتباعو پر حمله تور لګول شامل دي، د سیاسي ناارامۍ څرګندونه بللې او ټینګار یې کړی چې افغانستان په دې اړه تورونه ردوي.

هغه ویلي: «د هر ګاونډي بې ثباته کول زموږ د ستراتیژیکو ګټو او د سیمې ثبات پر ضد دي.»

مشعل زیاته کړې چې د سیمې اقتصادي راتلونکی د یوې باثباته افغانستان سره تړلی دی، او افغانستان هم په دې ګډ چوکاټ کې خپل مسوولیت پېژني.

هغه پاکستان ته خبرداری ورکړی چې د زړو امنیتي تګلارو تکرار یې خطرناک دی.

د هغه په وینا، یوازینۍ عملي لار د پاکستان لپاره دا ده چې د علاقایي همکاریو او ارتباطاتو له لارې د خپلو داخلي ستونزو د حل لاره ومومي او د نوي اوراسیايي اقتصادي نظم سره ځان عیار کړي.

د پاکستان د پخواني لومړي وزیر عمران خان زوی، قسیم خان، ادعا کوي چې پلار یې له تېرو شپږو اونیو راهیسې په انفرادي توقیف کې او د اعدام محکومانو په ځای کې ساتل کېږي.

قسیم خان په ایکس کې لیکلي، چې له ډېرو ورځو راهیسې د عمران خان د ژوند او روغ وضعیت هېڅ ډول نښه نه شته او نه هم کورنۍ ته د ملاقات یا تلیفوني اړیکې اجازه ورکول کېږي.

هغه ټینګار کړی چې د پاکستان حکومت په قانوني، اخلاقي او نړیواله کچه د عمران خان د امنیت بشپړ مسوولیت لري.

قسیم خان له نړیوالې ټولنې او د بشري حقونو له بنسټونو غوښتنه کړې چې ژر تر ژره دې د عمران خان د وضعیت په اړه مداخله وکړي او د نوموړي د خونديتوب لپاره دې جدي اقدامونه ترسره کړي.

وړمه شپه د خیبر پښتونخوا د بنو احمدزۍ سیمه کې د پولیسو پر یوه مرکز څلور اړخیز برید شوی.

سرچینې وايي، دا حمله شاوخوا درې ساعته روانه وه چې پراخه مرګ ژوبله یې هم درلوده.

چارواکي زیاتوي، په سیمه کې د وینې نښې لیدل شوي چې ښيي بریدګرو ته هم تلفات اوښتي، خو تر دې دمه یې دقیق شمېر نه دی څرګند شوی.

د برید مسؤلیت لا کومې ډلې نه دی منلی، خو امنیتي ځواکونه وايي په سیمه کې د لټون عملیات روان دي.

پاکستان کې د طالبانو حکومت پخواني سفیر مولوي عبدالسلام ضعیف ادعا کړې چې په تاجکستان کې د چینایي شرکت کارکوونکي د پاکستاني ډرون الوتکو لخوا په نښه شوي دي.

هغه ویلي، اسلام‌اباد غواړي د چین، تاجکستان او افغانستان ترمنځ بې‌باوري رامنځته کړي؛ خو زیاتوي چې دا ډول کړنې به رسوا شي او د پاکستان لپاره به درنه ضربه وي.

ضعیف د پاکستان پوځ «نااهل رژیم» بللی او وایي، د دوی دروغ اوس نه پټېږي.

دا څرګندونې په داسې حال کې شوي چې څو ورځې وړاندې پاکستاني الوتکو په خوست او یو شمېر نورو ولایتونو بریدونه وکړل چې د طالبانو حکومت د لسو ملکي کسانو د وژل کېدو ادعا کړې.

د طالبانو حکومت د سوداګرۍ وزارت وايي چې د روفي نړیوال ګروپ په نوم افغان شرکت د هند له «زایدوس لایف ساینسز» کمپنۍ سره د ۱۰۰ میلیونو ډالرو په ارزښت د درملو د وارداتو تړون لاسلیک کړی دی.

دغه تړون نن په متحده عربي اماراتو کې د دواړو هېوادونو د شرکتونو ترمنځ شوی.

د وزارت په وینا، هندۍ کمپنۍ به لومړی خپل درمل افغانستان ته صادروي او وروسته به په افغانستان کې د خپلې څانګې د پرانیستو له لارې د درملو تولید هم پيل کړي.

دا تړون په داسې مهال کېږي چې څو ورځې وړاندې د طالبانو حکومت د سوداګرۍ وزیر د هند د سفر پر مهال ویلي و، چې هند له افغانستان سره د سوداګریزو اړیکو د پراخېدو لپاره چمتو دی.