د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، د امریکا او اسرائیل ترمنځ د ایران پر ضد د احتمالي نویو پوځي عملیاتو لپاره چټک چمتووالی روان دی.

دغه راپور چې د منځني ختیځ د دوو چارواکو له قوله خپور شوی، وایي چې د راتلونکې اونۍ په پیل کې د ایران پر هدفونو د بیا برید احتمال تر غور لاندې دی.

په دغو پلانونو کې د نظامي او زیربنایي اهدافو پر ضد پراخ هوایي بریدونه او همداراز د ځانګړو ځواکونو ځمکني عملیات شامل دي، څو د ایران د اټومي موادو په اړه معلومات ترلاسه شي.

راپور زیاتوي چې د ځانګړو عملیاتو ځواکونه چې سیمې ته استول شوي، ښایي په دې ماموریت کې وکارول شي، خو دا ډول عملیات د زرګونو ملاتړ کوونکو سرتېرو اړتیا لري.

نیویارک ټایمز د امریکایي چارواکو له قوله لیکي چې د امریکا د سمندري ځواکونو شاوخوا ۵ زره‌ په وسلو سمبال او نږدې ۲ زره ځانګړي چتربازان (له ۸۲م هوایي فرقې) په سیمه کې د امر په انتظار دي.

همداراز نظامي چارواکو ویلي چې دغه ځواکونه ښایي د ایران د اټومي تاسیساتو، په ځانګړي ډول د اصفهان د اټومي سایټ په څېر ځایونو ته د لاسرسي او امنیت لپاره وکارول شي، څو ځانګړي عملیات کوونکي هلته دننه شي او د اړتیا وړ مواد ترلاسه کړي.

په راپور کې دا هم ویل شوي چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ سلاکارانو تر اوسه د راتلونکو ګامونو په اړه وروستۍ پرېکړه نه ده کړې.

‏هند او متحده عربي اماراتو د دفاع، انرژۍ او پرمختللې ټکنالوژۍ په برخو کې څو مهمې هوکړې لاسلیک کړې دي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ ستراتیژیک مشارکت نور هم پیاوړی کوي.

د راپورونو له مخې، دواړو لورو د پوځي همکاریو د پراختیا، سمندري امنیت، سایبري دفاع او نوښتونو په برخو کې د ګډ کار هوکړه کړې ده.

دغه هوکړې د دې لپاره مهمې بلل کېږي چې د هند او اماراتو امنیتي او اقتصادي اړیکې له نوې مرحلې سره مخ کوي.

په انرژۍ برخه کې، متحده عربي اماراتو اعلان کړی چې په هند کې به د خپلو خامو تېلو زېرمه لوړه کړي او همداراز به د هند لپاره په فجیره کې د ستراتیژیکو تېلو زېرمو د کارولو اسانتیاوې برابرې کړي.

دا اقدام د انرژۍ د اوږدمهاله امنیت د ټینګښت په لور یو مهم ګام ګڼل کېږي.

د هند حکومت ویلي چې امارات به په دغه هېواد کې د میلیاردونو ډالرو نوې پانګونه هم وکړي، چې د زیربناوو، ټکنالوژۍ او اقتصادي پراختیا په برخو کې به مهم رول ولري.

دواړو هېوادونو ټینګار کړی چې دا مشارکت به نه یوازې د دوی دوه اړخیزې اړیکې پیاوړې کړي، بلکې د سیمې د ثبات او اقتصادي ودې لپاره به هم مهم رول ادا کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د امریکا د انرژۍ د بیو د لوړېدو په غبرګون کې ویلي، چې اصلي اقتصادي ستونزې لا نه دي پیل شوې.

نوموړي په خپله ایکس‌پاڼه په یوه پیغام کې لیکلي: «اوس مهال د پټرولو د بیو لوړېدل او د ونډو بازار مصنوعي لوړوالی هېر کړئ، اصلي درد هغه وخت پیلېږي چې د امریکا پورونه او د کورونو د پورونو سودونه لوړ شي.»

عراقچي زیاته کړې چې همدا اوس هم په امریکا کې د موټرو د پورونو د نه ورکړې کچه د تېرو څه باندې ۳۰ کلونو تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلې ده.

د هغه په وینا، دا ټول وضعیت د مخنیوي وړ و؛ خو لازم اقدامات ونه شول.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر دغه څرګندونې داسې مهال کړي چې د منځني ختیځ کړکېچ او د انرژۍ بازار بې‌ثباتۍ د نړیوال اقتصاد په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو د نړیوال پروګرام د تازه راپور له مخې، په افغانستان کې د خوارځواکۍ وضعیت خطرناک حد ته رسېدلی.

یاد سازمان وایي چې له پاکستان سره د لارو تړل کېدل، وروستیو سېلابونو او زلزلو، او د بشري مرستو کمښت د میلیونونو افغانانو د خوړو خوندیتوب له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

د پروګرام په وینا، د منځني ختیځ روان کړکېچ د سون توکو بیې لوړې کړې او د اکمالاتي لارو په ګډوډېدو سره یې افغانستان ته د مرستو رسولو بهیر هم اغېزمن کړی دی.

د دې ادارې په خبره، د مرستو د بودجې د کمښت له امله ګڼې کورنۍ د خوړو له شدید کمښت سره مخ دي، په ځانګړي ډول ماشومان او ښځې د خوارځواکۍ تر ټولو ستر قربانیان بلل کېږي.

د خوړو نړیوال پروګرام خبرداری ورکړی چې که بېړنۍ مالي مرسته ور ونه رسېږي، راتلونکو میاشتو کې به بشري بحران لا ژور شي.

د همدې موخې لپاره یاد سازمان د خپلو راتلونکو شپږو میاشتو مرستندویه عملیاتو د دوام لپاره د ۳۵۰ میلیونه ډالرو عاجلو مرستو غوښتنه کړې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، امریکا د هغو چینایي شرکتونو پر ضد د بندیزونو د لرې کولو امکان ارزوي چې د ایران نفت اخلي، او په دې اړه به په راتلونکو څو ورځو کې پرېکړه وکړي.

ټرمپ د چین له رسمي سفر وروسته د ولسمشرۍ الوتکې کې خبریالانو ته وویل، له هغې طرحې سره موافق دی چې د ایران اټومي پروګرام د شلو کلونو لپاره وځنډول شي، خو ټینګار یې وکړ چې تهران باید ریښتینی تعهد وړاندې کړي.

هغه ویلي، یوازې لنډمهاله محدودیت یا د تولید درول بسنه نه کوي، بلکې ایران باید په بشپړه توګه ډاډ ورکړي چې اټومي وسلې به نه لري.

د ټرمپ په وینا، که ایران هر ډول اټومي وسلې ته د رسېدو هڅه وکړي، امریکا به دغه وړاندیز ونه مني.

یو لوړپوړي اماراتي چارواکي ویلي، د بنیامین نتانیاهو د پټ سفر د خبر خپرېدل د دواړو لورو ترمنځ د شویو هوکړو خلاف کار و.

نوموړي له یوه خبري بنسټ سره په خبرو کې ویلي، دواړو خواوو ژمنه کړې وه چې دا سفر به محرمانه پاتې کېږي.

بلخوا، وروسته له هغې چې د ایران د جګړې پر مهال متحده عربي اماراتو ته د نتانیاهو د پټ سفر راپورونه خپاره شول، د متحده عربي اماراتو د بهرنیو چارو وزارت له خوا دغه راپورونه رد شول.

د روسیې د پارلمان د بهرنیو چارو کمیټې غړی او د دغه هېواد د عامه ډیپلوماسۍ مرکز عمومي رییس دیمیتري سیولوف ویلي، چې روسیه غواړي د ۲۰۲۶ کال تر پایه په کابل کې د ولسي ډیپلوماسۍ مرکز استازولي پرانیزي.

نوموړي د تاتارستان په کازان کې د نړيوال ۱۷م اقتصادي فورم په څنډه کې ویلي چې له افغان لوري سره خبرې روانې دي او هیله لري چې ژر په افغانستان کې خپل کلتوري او ښوونیز پروګرامونه پیل کړي.

د هغه په وینا، د دې مرکز هدف د روسي ژبې پراختیا، د روسیې د تاریخ او کلتور معرفي کول او په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د تعلیمي پروژو پلي کول دي.

روسي چارواکي وایي دغه مرکز چې په ۲۰۲۴ کال کې جوړ شوی، اوس په څو افریقایي هېوادونو او ابخازیا کې فعالیت لري او غواړي خپل فعالیت افغانستان ته هم وغځوي.

بلخوا راپورونه وایي چې د طالبانو حکومت یو پلاوی به هم د کازان اقتصادي فورم کې ګډون وکړي، او تر دې وړاندې دیمیتري سیولوف په مسکو کې د طالبانو حکومت له سفیر ګل حسن حسن سره هم لیدلي وو.

د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د چین د ولسمشر شي جين پينګ ترمنځ د چین د سفر پر مهال د امنیتي ساتونکو لفظي شخړه رامنځته شوې ده.

د راپورونو له مخې، د پنجشنبې په ورځ کله چې دواړه مشران د اسماني معبد لیدنې ته تللي وو، د امریکا د ولسمشر له خبریالانو سره یو امریکايي امنیتي مامور غوښتل معبد ته داخل شي؛ خو چینايي امنیتي ځواکونو یې مخه ونیوله.

چینايي چارواکو نوموړي ته ویلي چې له وسلې سره د معبد دننه د ننوتلو اجازه نه لري، چې له امله یې د دواړو خواوو ترمنځ توده لفظي شخړه رامنځته شوه.

د عیني شاهدانو په وینا، دا ناندرۍ شاوخوا نیم ساعت روانې وې.

بلخوا، بیجینګ ته د ټرمپ سفر د سختو امنیتي تدابیرو تر سیوري لاندې ترسره شوی.

راپورونه وایي چې د چین په پلازمېنه کې ګڼ سړکونه او پارکونه تړل شوي وو، او د ټرمپ د الوتکې د رسېدو پر مهال لسګونه الوتنې هم لغوه شوې وې.

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین په خپله وروستۍ وینا کې ویلي، چې پښتانه د پاکستان تر واک لاندې د امن، سوکالۍ او عزت ژوند نه شي ترلاسه کولی.

نوموړي ادعا کړې چې د پښتنو په سیمو کې روانې جګړې مصنوعي او د پاکستان د پوځ له سیاستونو سره تړلې دي، او موخه یې د سیمې ناامنه کول او د خلکو بې‌ځایه کول دي.

هغه ویلي چې د جګړو تر شا د طبیعي زېرمو کنټرول، د سیمې سیاسي ګټې او نړیوالې پروژې پرتې دي.

د هغه په وینا، پر ملتونو سخت وختونه ناڅاپي نه راځي، بلکې د اوږدې مودې د بې غورۍ پایله وي، او له دغو حالاتو د وتلو لپاره هم اوږدې مبارزې ته اړتیا وي.

نوموړي د پښتون ژغورنې غورځنګ مبارزه د پښتنو د حقونو او آزادۍ لپاره مهمه بللې او ویلي چې که څه هم دا مبارزه ستونزې زیاتوي، خو د دایمي حل یوازینۍ لار همدا ده.

هغه پر پاکستاني رسنیو نیوکه کړې او ادعا یې کړې چې ډېری رسنۍ د ریاست او پوځ تر اغېز لاندې فعالیت کوي.

منظور پښتین ويلي چې پښتني سیمې له برېښنا، تعلیم، انټرنیټ او روغتیایي خدمتونو محرومې دي، خو په دغو سیمو کې پوځي مرکزونه له ټولو اسانتیاوو برخمن دي.

هغه پاکستان پر دې هم تورن کړ چې د پښتنو اقتصاد، فرهنګ او هویت کمزوری کوي.

نوموړي ادعا کړې چې په وروستیو اونیو کې پر پښتني سیمو ډرون بریدونه شوي او ملکي وګړو ته پکې مرګ ژوبله اوښتې ده.

هغه د ځینو سیاسي او قومي فعالانو لکه علي وزیر، حاجي صمد، نور الله ترین او حنیف پښتین د خوشې کېدو غوښتنه هم کړې ده.

د خپلې وینا په وروستۍ برخه کې منظور پښتین بلوڅو ته د ملاتړ پیغام ورکړی او ویلي چې د پښتنو او بلوڅو اړیکې تاریخي دي او دواړه قومونه به یوه ورځ خپلو موخو ته ورسېږي.

د ملي دفاع وزارت پخواني سرپرست شاه محمود میاخیل د طالبانو حکومت د لوړو زده‌کړو وزیر ندا محمد ندیم وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي چې د «خپلواکۍ» او «بهرنیو فرمایشونو نه منلو» شعارونه له عملي سیاستونو سره په ټکر کې دي.

میاخیل په خپلو څرګندونو کې ویلي، د «Dichotomy» اصطلاح هغه مهال کارېږي چې یو څوک په یو وخت کې دوه متضاد دریځونه خپل کړي.

د هغه په وینا، د طالبانو حکومت له یوې خوا وایي چې افغانستان د هېچا فرمایش نه مني، خو له بلې خوا له روسیې او نورو هېوادونو غواړي چې د دوی غوښتنې او تګلارې ومني.

هغه زیاته کړې، د طالبانو حکومت باید درک کړي چې نړیوال سیاست د احساساتو او شعارونو پر ځای د هېوادونو د ملي ګټو پر بنسټ روان دی، او هغه هېوادونه چې پیاوړی اقتصاد او نفوذ لري، د بل لوري فرمایشونه نه مني.

میاخیل همداراز د طالبانو حکومت پر تعلیمي سیاستونو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د نجونو او محصلینو پر وړاندې محدودیتونه نړیواله ټولنه ویني او نه شي کولای دا تګلارې له پامه وغورځوي.

د هغه په خبره، «دا ډول څرګندونې ښایي د کورني تبلیغ لپاره وکارول شي، خو په نړیوالو ستیجونو کې د خندا وړ ښکاري.»

دا غبرګون وروسته له هغه مطرح کېږي چې د طالبانو حکومت د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم د روسیې د تاتارستان په کازان ښار کې د افغانستان او روسیې د ګډ اقتصادي او سوداګریز کمیسیون د لومړۍ غونډې پر مهال ویلي وو، افغانستان د یوه خپلواک هېواد په توګه خپلې پرېکړې خپله کوي او د هېڅ بهرني لوري امر یا فرمایشات نه مني.