د افغانستان پیژندل شوي شاعر، لیکوال او ژورنالیست شاه زلمی زلمی په جرمني کې د ورپیښې ناروغۍ له امله ساه ورکړه.
د شمشاد ټلویزیون د نشراتو پخواني مشر نسیم پښتون د ښاغلي زلمي د مرګ خبر په خپله فیسبوکپاڼه خپور کړی دی.
ښاغلي زلمي د شمشاد او میوند ټلویزیونو کې د کار اوږده مخینه درلوده.
د وینزویلا دفاع وزیر، جنرال ولادیمیر پادرینو په یوه تلویزیوني مرکه کې ویلي چې د ولسمشر نیکولاس مادورو د امنیتي ټیم یوه لویه برخه د متحده ایالاتو د ځانګړو ځواکونو په عملیاتو کې وژل شوې ده.
د رویټرز د راپور له مخې پادرینو د وژل شویو کسانو دقیق شمېر نهدی ورکړی، خو ویلي یې دي چې د هېواد ټول وسلهوال ځواکونه د ملي حاکمیت د ساتنې لپاره په بشپړ چمتووالي کې دي.
هغه همدارنګه د ډلسي رودریګز ملاتړ اعلان کړ او هغه یې د لنډمهالې ولسمشرې په توګه د اعتبار وړ وبلله.
دا څرګندونې په داسې حال کې خپرېږي چې امریکایي ځانګړو ځواکونو د “دلتا فورس” نیکولاس مادورو د هدفمندو عملیاتو په ترڅ کې نیولی، او دغه عمل د سیمهییزو سیاسي کړکیچونو او نړیوالو اندېښنو لامل شوی دی.
د بشري حقونو بنسټونه وايي، په ایران کې د تېرو یوې اوونۍ احتجاجونو او ناکراریو پر مهال لږ تر لږه ۱۶ کسان وژل شوي او سلګونه نور نیول شوي دي.
راپورونه ښيي چې دا لاریونونه د اقتصادي فشارونو او د اسعارو د لوېدو له امله پیل شوي دي.
ایراني چارواکي د اعتراضونو د مشرانو د نیولو خبره کوي؛ خو پراخې نښتې د هېواد په لوېدیځو، مرکزي او سوېلي سیمو کې دوام لري.
لیکوال: ارمان افغان، حماسه میډیا
د ۲۰۲۶کال د جنورۍ په ۳یم یا نن د امریکا ځانګړو ځواکونو د ونزویلا ولسمشر نیکولاس مادورو نیول اعلان کړل. دا اقدام د امریکا له خوا تر ټولو مستقیم او بېسابقه پوځي مداخلت بلل کېږي، چې د ونزویلا د داخلي سیاسي جوړښت، سیمهییز ثبات او نړیوال قانون لپاره یې ژورې پوښتنې رامنځته کړې دي.
نړیوال قانون او ملګري ملتونه:
د ملګرو ملتونو منشور د دولتونو حاکمیت او د زور د نهاستعمال اصول په ډاګه تضمینوي او د مادورو نیول د نړیوال قانون له نظره د زورکارې مداخلې په توګه ګڼل کېږي ځکه چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا د دې عملیاتو منظوري نه ده ورکړې او د امریکا ادعاوې د “خوددفاع” د استثنا معیارونه نه پوره کوي چې دا اقدام هم د یو خپلواک هېواد په کورنیو چارو کې مستقیمه لاسوهنه ده.
بل خوا د ملګرو ملتونو لوړپوړو چارواکو او د نړیوالو حقوقو کارپوهانو دا اقدام د نړیوال قانون د اصولو خلاف بللی او د نړیوال نظم لپاره یې “خطرناک precedent” بللی دی.
امریکا کې سیاسي او قانوني ننګونې:
د امریکا اساسي قانون د ولسمشر د ځواکونو د کارونې محدودیت لري، او د جګړې اعلان یا پوځي عملیات باید کانګرس تصویب کړي. د مادورو د نیولو عملیات د ولسمشر لخوا د اجرایي واک په چوکاټ کې تشریح شوي، خو کانګرس ته یې رسمي اجازه نه ده ورکړل شوې.
په امریکا کې د دې اقدام په اړه سخت سیاسي بحث روان دی چې ډیموکراتان او ځینې جمهوري غوښتونکي سناتوران دا د اساسي قانون سرغړونه بولي او د ولسمشر د اختیار د محدودولو غوښتنه کوي. دا لانجه د امریکا د کورنیو قواوو د توازن، قانون او اجرایي واک په اړه نوې پوښتنې راپورته کوي.
ونزویلا کې داخلي وضعیت:
د مادورو رژیم دا اقدام د نړیوال یرغل په توګه غندلی، او د اساسي قانون له نظره یې د حاکمیت خلاف ګڼلی دی. د اپوزیسیون مشران بیا د مادورو نیول د بدلون فرصت بولي او د نوي حکومت جوړولو ژمنې کوي. عام وګړي د دې پېښې له امله اندېښمن دي، ځکه د بهرني ځواک مداخله ممکن د اوږدمهاله سیاسي بېثباتۍ لامل شي.
سیمهییزې اغېزې:
ګاونډي هېوادونه، په ځانګړي توګه برازیل، کولمبیا، چلي او میکسیکو، د امریکا عملیات غندلي او دا یې د سیمې د امنیت لپاره خطرناک بللي دي. چین، روسیه او څو نورو نړیوالو قدرتونو هم د امریکا اقدام د نړیوال قانون خلاف ګڼلی. سیمهییزو دولتونو د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د عاجلې غونډې غوښتنه کړې، څو د نړیوالې سولې او قانوني چوکاټونو ملاتړ یقیني کړي.
نړیوال سیاسي روان:
دا پېښه د نړیوال نظم لپاره یوه لویه ازموینه ده. د زورکارې مداخلې او د دولتونو د حاکمیت ترمنځ ټکر، د امریکا نړیوال اعتبار کمزوری کول، او د ځواکمنو هېوادونو ترمنځ احتمالي سیالي د راتلونکي نړیوال سیاست مهمې پوښتنې دي.
احتمالي راتلونکی:
د نړیوال قانون او د ملګرو ملتونو د اصولو اعتبار به تر ازموینې لاندې راشي.
په لاتیني امریکا کې د امریکا پر ضد مخالفتونه ممکن پراخ شي.
د امریکا دننه سیاسي بحران به د ولسمشر د اجرایي واک محدودولو لپاره دوام وکړي.
سیمهییز امنیت ممکن د اوږدمهاله فشارونو او بېثباتۍ له امله تر ګواښ لاندې راشي.
نتیجه:
د مادورو نیول یوازې د ونزویلا د کورنیو سیاسي چارو بدلون نه دی، بلکې د نړیوال قانون، د امریکا داخلي سیاست، سیمهییز امنیت او نړیوال نظم لپاره یې هم ژورې ستونزې رامنځته کړې. همدا رنګه دا پېښه د نړیوال سیاست، قانون او ځواک د توازن لپاره نوې او مهمه ازموینه ده.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر سیدعباس عراقچي د وینزویلا د بهرنیو چارو له وزیر ایوان خیل پینتو سره په ټیلیفوني تماس کې د امریکا لخوا د وینزویلا پر وړاندې پوځي تجاوز او د ولسمشر نیکولاس مادورو او د هغه د مېرمنې د نیولو په اړه خبرې کړې.
عراقچي د امریکا دا اقدام د “دولتي ترهګرۍ” بېلګه بللې او ویلي چې دا د وینزویلا د ملي حاکمیت او خلکو د ارادې سرغړونه ده.
هغه د ایران له لوري د وینزویلا د خلکو او منتخب حکومت ملاتړ څرګند کړی دی.
د وینزویلا د بهرنیو چارو وزیر د ایران د ملاتړ او اصولي دریځ ستاینه کړې او ټینګار یې کړی چې وینزویلا به د خپل ملي حاکمیت او د خپل برخلیک د ټاکلو حق د دفاع لپاره د امریکا د ناقانونه سیاستونو پر وړاندې کلک دریځ غوره کړي.
د وینزویلا د ولسمشر نیکولاس مادورو له نیول کېدو وروسته، د ایلان ماسک پورې تړلې د سپوږمکۍ انټرنېټ کمپنۍ سټارلنک اعلان کړی چې په دغه هېواد کې به د فبرورۍ تر درېیمې پورې وړیا انټرنېټي خدمات وړاندې کړي.
سټارلنک ویلي، دا ګام د وینزویلا له خلکو سره د ملاتړ لپاره اخیستل شوی، ځکه چې د وروستیو پوځي عملیاتو وروسته په کاراکاس او ګڼو نورو سیمو کې انټرنېټي شبکې پرې شوې دي.
کمپنۍ زیاته کړې چې وینزویلا د کلونو راهیسې د انلاین سانسور ښکار ده او په تېر کې ټولنیزې رسنۍ بندې شوې وې.
دا اعلان په داسې حال کې شوی چې تېره ورځ امریکا د مادورو د نیول کېدو او نیویارک ته د هغه د لېږد خبر ورکړی دی.
د افغان میرمنو د برخې فعاله ډیوه پتنګ د مقاومت په نوم د جبهې له نښان څخه د پښتو ژبې د حذف په غبرګون کې لیکلي:« دوی فقط له تعصب، شخصي ګټو، سمتي او قومي تعصب پرته بل څه نه پيژني.»
آغلې پتنګ لیکلي افغان ملت د دې ډلې په کړنو او قومي تعصب خبر دي، او د دوي پر شعاري خبرو نه تیروځي.
ډېوه پتنګ لیکلي:«دغه ډله نه ملي ده، نه ملي وه او نه به ملي شي او نه هم ملي فکر ورسره دی»
د جمعیت اسلامي پاکستان مشر، حافظ نعیم الرحمان، د پیپلز ګوند کړنې په سختو ټکو غندلې او ویلي چې بلاول بوټو زرداري غواړي کراچۍ د موئن جو دړو په څېر تباه کړي.
نوموړي زیاته کړې چې پیپلز ګوند د فارم ۴۷ له لارې په کراچۍ مسلط شوی او د ښار ۳۴۰۰ اربه روپۍ یې ضایع کړي دي.
د هغه په وینا د سند حکومت د ښار لپاره د اوبو پروژې بشپړولو کې ناکامه پاتې شوی او د ۱۵ زره بسونو اړتیا لا پوره شوې نه ده.
نعیم الرحمان همدارنګه ویلي چې پیپلز ګوند او ایم کیو ایم د خپلو ستونزو پر وخت مصنوعي جګړې جوړوي او د ښار د خلکو ګټې له پامه غورځوي.
هغه ټینګار کړی چې پیپلز ګوند د کراچۍ د خلکو د حقونو پر ضد عمل کوي او د ښار په پرمختګ کې خنډ جوړوي.
د وینزویلا د ولسمشر مرستیالې دِلسي رودریګز د سترې محکمې په حکم د نیکولاس مادورو له نیول کېدو وروسته په موقت ډول د حکومت مشري واخیسته.
په همدې وخت کې امریکا د کاریبین په هوايي حریم کې لګول شوي د الوتنو بندیزونه لرې کړل.
امریکايي رسنیو راپور ورکړی چې مادورو او د هغه مېرمن سیلیا فلورس د نیویارک بروکلین ته لېږدول شوي دي.
رودریګز ویلي چې مادورو د وینزویلا یوازینی مشروع ولسمشر دی او ټینګار یې کړی چې هېواد به یې بیا هېڅکله مستعمره نه شي.
پاکستان کې د طالبانو حکومت پخواني سفیر مولوي عبدالسلام ضعیف ویلي، چې پر وینزویلا د امریکا لیوالتیا د دغه هېواد د طبیعي زیرمو د خپلولو لپاره ده او د همدې موخې لپاره یې د ولسمشر نیکولاس مادورو تښتونه ترسره کړې ده.
ضعیف په خپلو څرګندونو کې ټینګار کړی، چې امریکا غواړي د وینزویلا ټولې شتمنۍ تر خپل کنټرول لاندې راولي.
د هغه په وینا، دا کړنه یوازې د یوه هېواد پر ضد اقدام نه دی، بلکې د امریکا دا «کرغېړنه او تیری کوونکې» تګلاره په راتلونکي کې د نړۍ لپاره یو جدي نړیوال ګواښ جوړوي.