د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان د هېواد د خراب اقتصادي وضعیت د سمولو ژمنه کړې او ویلي یې دي چې حکومت “د خلکو خبرو ته غوږ نیسي” خو په عین حال کې یې امریکا او اسراییل د روانو اعتراضونو پر پارولو تورن کړي دي.

پزشکیان د یو دولتي ټلویزیون سره په مرکه کې وویل، د ایران حکومت به د خلکو اقتصادي ستونزې حل کړي، خو “ترهګرو او بلواګرو” ته به اجازه ورنه کړي چې هېواد ګډوډ کړي.

یاد اعتراضونه وروسته له هغې پیل شول چې د ایران ملي پیسه (ریال) د دسمبر په وروستیو کې په چټک ډول راولوېده، چې له امله یې د توکو بیې لوړې او د خلکو ژوند نور هم سخت شو.

دغه اعتراضونه د ۲۰۲۲ او ۲۰۲۳ کلونو رادیخوا د مهسا امیني له پاڅون وروسته تر ټولو لوی ولسي پاڅون بلل کېږي.

باخبره سرچینو ایران‌اینټرنشنل ته ویلي چې تمه کېږي امریکا «په راتلونکو اوونیو کې» ایران په نښه کړي.

یادو سرچینو نن یکشنبه د جنورۍ په ۱۱مه ویلي چې په تېره اوونۍ کې منځني ختیځ ته ډېر امریکایي پوځي تجهیزات لېږدول شوي او دا بهیر به په راتلونکو ورځو کې هم دوام ولري.

د سرچینو په وینا، اسرائیل به یوازې د امریکا له اقدام وروسته او هغه وخت په دې عملیاتو کې ګډون وکړي چې د ایران اسلامي جمهوریت پر اسرائیل برید وکړي، یا د داسې برید د نیت څرګندې نښې ښکاره شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، په وروستیو ورځو کې څو ځله په ایران کې د احتمالي مداخلې په اړه خبرې کړي او د اسلامي جمهوریت چارواکو ته یې خبرداری ورکړی چې د معترضانو له ځپلو ډډه وکړي.

ټرمپ په خپلې ټولنیزې شبکې
«تروت سوشال» کې ولیکل: «ایران تر بل هر وخت ازادۍ ته نږدې شوی، او د امریکا متحده ایالات دې هیواد سره مرستې ته چمتو دي.»

تر دې مخکې د رویټرز خبري اژانس د اسرائیلو د درېیو سرچینو په حواله راپور ورکړی و چې په ایران کې د وروستیو کلونو د حکومت‌ضدو تر ټولو لویو اعتراضونو د دوام او د امریکا د احتمالي مداخلې له امله، اسرائیل د لوړ تیارسۍ حالت ته داخل شوی دی.

رویټرز زیاته کړه چې د اسرائیل لومړي وزیر بنیامین نتانیاهو او د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ټیلیفوني خبرې کړي، او د راپور له مخې د ایران په اړه د امریکا د احتمالي مداخلې موضوع د دې خبرو اساسي محور و.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ویلي، هغه صحنې چې لوېدیځ یې په ایران کې د «ازادۍ لپاره اعتراض» بولي، په حقیقت کې منظمې ترهګرۍ ته ورته دي؛ هغه څه چې د امریکا حکومت به یې هیڅکله په خپلو سرحدونو کې ونه زغمي.

عراقچي په خپله ایکس پاڼه د امریکا د کورني سیاست وروستیو پېښو ته په اشارې ویلي، په متحده ایالاتو کې یوه بې‌ګناه ځوانه ښځه، امریکایي تبعه او د درې ماشومانو مور د کډوالۍ ادارې (ICE) له‌خوا په نږدې واټن کې ووژل شوه او د واشنګټن ادارې یې «کورنی ترهګر» وباله، حال دا چې ولسمشر ټرمپ دا پېښه «ځان‌ساتنه» وبلله.

هغه زیاته کړې، د امریکا د کورني امنیت وزارت خپلو وګړو ته خبرداری ورکړی چې پر فدرالي مامور د لاس پورته کول به د قانون له سخت غبرګون سره مخ شي خو همدا اداره، په ایران کې د وسله‌والو بریدونو او د پولیسو د وژنو پر وړاندې دوه‌ګونی معیار کاروي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر ټینګار کړی، چې په ایران کې پولیس افسران د حقیقي ترهګرو له‌خوا وژل کېږي او دغه شبکې د بهرنیو استخباراتي کړیو تر نفوذ لاندې دي.

عراقچي لیکلي: «موږ اسناد لرو. دا ازادي غوښتنه نه ده، دا ترهګري ده.»

د ایران دولتي رسنۍ، تسنیم خبري اژانس، راپور ورکړی چې په دغه هېواد کې د اقتصادي بحران پر ضد روانو مظاهرو کې لږ تر لږه ۱۱۱ پولیس افسران وژل شوي دي.

همدارنګه يادې رسنۍ د مظاهره کوونکو ښځو، ماشومانو او لارویانو مرګونه هم تایید کړي خو د کره شمیر ارقام نه دي په ډاګه شوي.

اعتراضونه د انفلاسیون د زیاتوالي په غبرګون کې شاوخوا دوه اوونۍ وړاندې پیل شوي او په پراخه کچه دوام لري.

د ایران دولتي، تسنیم خبري اژانس منلې چې په تهران او شاوخوا سیمو کې د تېرو څو شپو په جریان کې د اعتراضونو پر مهال د وژل شویو کسانو شمېر «د پام وړ» دی.

بل خوا هم‌مهاله خپلواکې نړیوالې ادارې وایي د پراخ انټرنېټي بندیز له امله د قربانیانو دقیق شمېر نه شي تثبیتېدای.

تسنیم د خپلو باخبره سرچینو له مخې ادعا کړې چې په وژل شویو کې ښځې، ماشومان، لارویان، دوکانداران او د اعتراض برخه‌وال شامل دي.

په همدې حال کې، ګڼ عیني شاهدان وایي چې د ایران امنیتي ځواکونو پر معترضانو په جګړه‌ییزو مرمیو ډزې کړې دي.

سره له دې، تسنیم دا مرګونه «د داعش‌ډوله ترهګریزو بریدونو» پورې تړي او د ایران له ځواکونو یې دفاع کړې ده.

د اسراییلو رسنیو راپور ورکړی چې د ایران د وروستیو اعتراضونو په تړاو به د دې هېواد سیاسي ـ امنیتي کابینه د سې‌شنبې په ورځ غونډه وکړي.

د اسراییلو چینل ۱۲ هم ویلي چې لومړی وزیر بنیامین نتانیاهو به د یکشنبې په ماښام له جګپوړو امنیتي چارواکو سره خبرې اترې ولري.

یادې شبکې زیاته کړې چې دا خبرې اترې له مخکې پلان شوې وې او ټولې امنیتي برخې به پکې شاملې وي، خو اټکل کېږي چې په ایران کې روان وضعیت به هم د بحث له مهمو موضوعاتو څخه وي.

د ایران د پارلمان رییس محمدباقر قالیباف امریکا ته خبرداری ورکړی چې هر ډول پوځي اقدام به یوازې د ایران په ځواب پورې محدود نه پاتې کېږي، بلکې د امریکا او اسراییلو ستراتیژیکې پوځي اډې به هم د تهران د هدف په لېست کې شاملې شي.

هغه وویل، ایران د خپل امنیت د ساتنې لپاره یوازې د برید وروسته غبرګون ته منتظر نه پاتې کېږي او که خطر نږدې شي، مخکینی اقدام هم د تهران له انتخابونو څخه دی.

دا دریځ په داسې وخت اعلان شوی چې د واشنګټن او تهران ترمنځ سیاسي او پوځي کړکېچ تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی.

د طالبانو حکومت د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم نن عمان ته د رسمي سفر لپاره ولاړ.

د سفر موخه د عمان له علمي او تعلیمي بنسټونو سره د همکاریو د پراختیا او د لوړو زده کړو په برخه کې د نوو پروګرامونو د پیل امکاناتو څېړل ښودل شوي دي.

د طالبانو حکومت د وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي چې ندیم به د عمان له پوهنتونونو، څېړنیزو مرکزونو او نورو علمي موسسو لیدنې وکړي او د ګډو پروژو پر جوړښت او فرصتونو خبرې وکړي.

له دې وړاندې ندا محمد ندیم ایران ته په یو رسمي سفر تللی و چې موخه یې د لوړو زده کړو پیاوړتیا بلل شوې وه.

رویټرز د دریو اسرائیلي سرچینو په حواله راپور ورکړی چې په ایران کې د وروستیو کلونو تر ټولو لویو حکومت‌ضدو لاریونونو او د امریکا د احتمالي مداخلې له هم‌مهاله کېدو سره، اسرائیل د لوړې کچې تیارسۍ په حالت کې دی.

په راپور کې د یوې اسرائیلي باخبره سرچینې له قوله ویل شوي چې د شنبې په ورځ د نتانیاهو او د امریکا د بهرنیو چارو د وزیر ترمنځ په ټیلیفوني خبرو کې دواړو لورو د ایران په اړه د امریکا د احتمالي مداخلې پر موضوع خبرې کړي دي.

د افغانستان د پخواني ولسمشر حامد کرزي د دفتر رئیس، کریم خرم، خبرداری ورکړی چې د باغ بالا تپه او شهرنو پارک کې د ودونو تالارونو، تیلو پمپونو او لوړو ودانیو جوړول به د کابل ښار ایکوسیستم، شنو ساحو او تاریخي هویت ته جدي او نه جبرانېدونکی زیان ورسوي.

خرم وايي، باغ بالا او شهرنو پارک هغه دوه نادرې شنې سیمې دي چې د کابل د زیات نفوس، د اوبو کمښت او د هوا ککړتیا په شرایطو کې حیاتي ارزښت لري.

د ده په وینا، د دغو ځایونو له منځه وړل نه یوازې چاپېریالي فاجعه ده، بلکې د کابل د راتلونکي ژوند د کیفیت پر ضد مستقیم ګوزار دی.

هغه ټینګار کړی چې باغ بالا تپه سربېره پر طبیعي ارزښت، تاریخي اهمیت هم لري، ځکه دا د امیر عبدالرحمن خان د دورې قصر او د کابل د تاریخي هویت یوه مهمه برخه ده.

ښاغلي خرم د طالبانو حکومت چاپېریال ساتنې ادارې، د زراعت وزارت او د کابل ښاروالۍ څخه غوښتي چې خپل قانوني مسوولیت ادا کړي او اجازه ورنه کړي چې د “یو څو حریصو کسانو” د مالي ګټو لپاره د کابل شنې او تاریخي سیمې له منځه ولاړې شي.

نوموړي همدارنګه خبرداری ورکړی چې که دا بهیر ونه درېږي، کابل به نه یوازې خپل طبیعي تنفس، بلکې خپله تاریخي څېره هم له لاسه ورکړي.