د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین د جرګې په تالار کې ویلي، د جرګې ګډونوال باید نن پرېکړه وکړي، چې په ۶۰ ورځو کې ټيټيپي او د پاکستان حکومت له پښتونخوا ووځي.
هغه ویلي، د پښتونخوا قومي مشران باید طالبان، ای ایس ای او ایم ای د ترهګریزو سازمانونو په نوم وپېژني.
نوموړي دغه راز ویلي، چې قومي مشران باید پرېکړه وکړي چې ډیورنډ کرښه پښتنو ته هېڅ حیثیت نه لري.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین ویلي، افغانستان کې ټول جنګونه د پښتونخوا له خاورې په ګټې اخیستنې د پاکستان پوځ او حکومت ترسره کوي.
هغه ویلي، د افغانستان ټول مسائیل له همدې خاورې کېږي.
نوموړی زیاتوي، د پاکستان حکومت د پښتونخوا خاوره د افغانستان پر ضد کاروي.
منظور پښتین څه موده وړاندې پر یو ټویټر سپیس کې هم ویلي وو چې پاکستان د پښتونخوا په خاوره کې داعش ته روزنه ورکوي.
د ملي جمهوري غوښتونکي ګوند مشر محسن داوړ وايي، تر هغې چې د پاکستان له لاسپوڅو افغانستان ازاد شوی نه وي، نو امن نه شي راتلی.
نوموړي ویلي، د امریکا د ګټو لپاره یې دا خلک په افغانستان کې واکمن کړي او اوس غواړي چې پښتونخوا هم طالب ته وسپاري.
هغه پر پاکستاني حکومت غږ کړی، چې د پښتونخوا خلک په هیڅ صورت دې کار ته اجازه نه ورکوي او تر هغې پورې به دوی د خپلو حقونو غوښتنه کوي، ترڅو د پاکستان حکومت خپلې پالیسۍ نه وي تغیر کړي.
پاکستان کې د طالبانو سفارت وايي، چې په دغه هېواد کې د څلورو وژل شویو افغانانو جسدونه نن افغانستان ته رالېږدول شوي دي.
یاد سفارت ویلي، چې د درې نورو افغانانو جسدونه یې په کوېټه کې خپلو کورنیو ته سپارلي وو.
دا افغانان درې ورځې وړاندې د بلوچستان د ډبرو سکرو په کان کې د نامعلومو وسله والو د برید له کبله وژل شوي وو.
تر اوسه د دغه برید مسوولیت چا نه دی منلی.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر خوشال خان کاکړ ویلي، چې د خیبر جرګه باید په پاکستان کې د افغان کډوالو وضعیت ته پام وکړي او د پاکستان پر حکومت فشار راولي ترڅو د افغان کډوالو له ځورولو لاس واخلي.
نوموړي خیبر کې قومي جرګې ته د وینا پر مهال ویلي، دا افغان کډوال د پاکستان د ظلمونو او عربو او امریکا د سیاستونو له کبله پاکستان ته راکډه شوي او پاکستان باید د نړيوالو قوانینو پر اساس ورسره انساني چلند وکړي.
هغه دغه دغه راز ویلي، جرګه باید پرېکړه وکړي، چې پاکستاني پوځیان د پښتنو له سیمو څخه ووځي.
ټاکل شوې چې، نن یکشنبه به په خیبر پښتونخوا کې د تاریخي قامي جرګې وروستۍ ورځ وي او دغه جرګه به خپلې مشترکې پریکړې او غوښتنې د یو پریکړه لیک په ترڅ کې اعلان کړي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین ویلي، جرګه کې نن د پریکړو او نظرونو را ټولولو کار په چټکۍ روان دی او داسې نه ښکاري چې جرګه دې بلې ورځې ته وغځیږي.
دا په داسې حال کې ده چې یاده جرګه په یوې ورځې ځنډ سره پیل شوې وه.
ټاکل شوې چې د خیبر په ریګي للمه سیمه کې د پښتنو قومې جرګې ۸۰ کمېټې د نن ورځې تر پایه خپلې پرېکړې اعلان کړي.
په دغو کمېټو کې ۶۰ یې د ولسوالیو او پاتې نور یې د ټولنو استازولي کوي.
که څه هم ټاکل شوې وه چې دا جرګه د نن ورځې تر پایه په رسمي ډول پای ته ورسېږي؛ خو د تخنیکي ستونزو له کبله یوه ورځ په ځنډ پیل شوه.
تېره ورځ په دغه جرګه کې له پښتنو سره د پاکستان شوي ظلمونه په لوی سکرین وښودل شول.
په داسې حال کې چې روانه اوونۍ پاکستان کې د شانګهای همکاریو سازمان ناسته کېږي؛ خو لاهم طالبان نه دي وربلل شوي.
د طالبانو حکومت هم تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي؛ خو افغانستان د دغې سازمان څارونکی غړی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې د دغه سازمان بل څارونکي غړي منګولیا ته په یاده ناسته کې د ګډون بلنه ورکړل شوې ده.
د یادونې ده، چې واک ته د طالبانو حکومت تر رسېدو وروسته، افغانستان په یو شمېر مهمو ناستو کې له ګډون بې برخې شوی دی.
د افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ویلي، د دوحې تړون پټې برخې د ترهګرۍ او له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو په اړه دي.
نوموړي په یو پودکاست کې ویلي، چې دا برخې د افغانستان د دوحې تر تړون مخکې د سولې د خبرو پر مهال واشنګټن هغه وخت دا نظر درلود چې د ځواکونو ایستل باید د طالبانو او افغان حکومت تر منځ له موافقې سره مشروط نه شي، ځکه چې افغانان په خپلو کې توافق ته نه رسېږي.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې ویل کېدل چې د دوحې تړون پټې برخې شته، چې لاهم نه دي روښانه شوي.
لیکوال: حامد جان کاکړ
له لویدیځ سره د سولې او ملګرتیا ژمنه،
کله چې پاکستان د داخلي سقوط پر لور نږدې کیږي، د یو خپلواک پښتونستان یا لوی افغانستان احتمال نور د خوب په څیر نه دی، بلکې یو څرګند واقعیت دی.
د کلونو لپاره، سیمه ایزو او نړیوالو قدرتونو پښتانه او افغانان د پاکستان لخوا په ناسمو معلوماتو لیدلي، چې دا خلک یې لویدیځ ته د دښمن په توګه انځور کړي. خو حقیقت برعکس دی. پښتانه او افغانان هیڅ ډول دښمني له لویدیځ سره نه لري، او نه هم د لویدیځ د ارزښتونو خلاف دي. په حقیقت کې، دوی هغه خلک دي چې له لویدیځ سره یې خپله مینه ښودلې او په تیرو شلو کلونو کې یې د ترهګرۍ پر وړاندې نړیوالې مبارزې کې د باوري ملګرو په توګه ولاړ دي.
یوه ناسمه کیسه:
پاکستان د پښتنو او افغانانو په اړه ناسم معلومات خپروي
پاکستان له کلونو راهیسې هڅه کړې چې پښتانه او افغانان د لویدیځ دښمنان وښيي. دا ناسم معلومات یې نړیوالو، په ځانګړې توګه امریکا او د هغې ناټو متحدینو ته وړاندې کړي، تر څو په افغانستان او د پښتنو سیمو کنټرول وساتي. د پښتنو په اړه د دښمنۍ دا کیسه یوازې د پاکستان لپاره یو پلمه ده، چې د خپلې ستراتیژیکې ژورتیا تګلاره تعقیب کړي. دا تګلاره په دې تمرکز کوي چې د افغانستان سیاسي وضعیت کنټرول کړي، په داسې حال کې چې د سیمې دننه تندلاریتوب ته وده ورکوي ترڅو اسلام آباد خپل جیوپولیټیک اهداف ترلاسه کړي.
برعکس، افغانان، په ځانګړې توګه پښتانه، له لویدیځو ارزښتونو سره کوم مخالفت نه لري. په حقیقت کې، د ۲۰۲۱ کال د اګست تر سقوط پورې په ۲۰ کلن جمهوریت کې، افغانانو د امریکا او ناټو تر څنګ د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه وکړه.
هغوی نه یوازې د سیمه ایزو افراطیانو پر وړاندې مقاومت وکړ، بلکې د القاعده په څیر نړیوالو ترهګرو ډلو سره یې هم مقابله وکړه. دا مبارزه د یوې دموکراتیکې ټولنې جوړولو لپاره وه، چې د سولې، سوکالۍ، او د بشري حقونو د درناوي اصولو سره همغږې وه. دا هر څه د لویدیځو ارزښتونو پر وړاندې د ژورې ستاینې ښکارندويي کوي.
خیانت:
افغانستان په سخت وخت کې یواځې پریښودل شو
افغانستان ته د طالبانو له سقوط وروسته په ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵ مه، افغانان د خپلو پخوانیو ملګرو لخوا یوازې پریښودل شول. دا ورته حالت څو لسیزې مخښکې هم تکرار شو، کله چې د شوروي ځواکونو له وتلو وروسته، امریکا خپل ملاتړ بیرته واخیست.
د شوروي ځواکونو تر وتلو وروسته، افغانستان د پاکستان په واک کې پریښودل شو، چې د دې فرصت څخه په ګټه اخیستنې سره یې د ستراتیژیکې ژورتیا پالیسي پلې کړه. دې پالیسۍ افغانستان د خپلو سیمه ییزو لوبو په لومه کې راګیر کړ.
لویدیځ، په ځانګړې توګه امریکا، باید دا ومني چې دا پرېکړې څومره زیانونه رامنځته کړل. د افغانستان ملاتړ پریښودل، پاکستان او د هغې د نیابتي ځواکونو لپاره لار خلاصه کړه، چې په پایله کې یې افغانستان د تاوتریخوالي او افراطیت په یوه ناوړه دوره کې ډوب کړ.
د طالبانو راختل او د دې سره اړوند بې ثباتي د دې خیانت مستقیمې پایلې دي.
یو نوی فرصت:
د پښتونستان یا لوی افغانستان راڅرګندیدل
اوس، چې پاکستان د قومي بنسټونو پر اساس د کورنۍ جګړې پر پوله ولاړ دی، د نړۍ لپاره یو نوی فرصت رامنځته شوی دی. که یو خپلواک پښتونستان یا لوی افغانستان رامنځته شي، نو دا به هیڅ تهدید نه وي. افغانان او پښتانه د افراطي نظریاتو سره علاقه نه لري، او نه هم دوی غواړي د لویدیځ په وړاندې جهادي کمپاینونه پیل کړي. د دوی اصلي هدف په خپلو پولو کې سوله، ثبات او سوکالي ده، چې د ډیموکراتیکو لارو چارو څخه ترلاسه کیږي.
نړیواله ټولنه باید دا د یوې نوې ملګرتیا په توګه وګوري. لکه څنګه چې امریکا د بنګله دېش د آزادۍ په جګړه کې ملاتړ وکړ او د دې پایله یې په یوه باثباته، سوکاله او د لویدیځ نږدې ملګري په توګه څرګنده شوه، لویدیځ باید د پښتنو او افغانانو د ځان ټاکلو او د پاکستان له زیانمن نفوذ څخه د خلاصون د ارمانونو ملاتړ وکړي.
نن ورځ، موږ په پښتون او بلوڅ سیمو کې هغه ظلمونه ګورو چې پاکستاني ځواکونو په بنګله دېش کې ترسره کړل.
یو نوی ستراتیژیک ملګری:
د افغانستان د لویدیځ لپاره احتمالي ارزښت
لکه څنګه چې بنګله دېش د لویدیځ لپاره یو مهم ملګری او د نړیوالې سوداګرۍ مرکز شو، یو لوی افغانستان یا خپلواک پښتونستان هم ورته نقش لوبولی شي. د ۱۰۰ میلیونو څخه زیات نفوس، چې په لویه کچه پښتانه او افغانان دي، دا سیمه د اقتصادي او جیوپولیټیکي ملګرتیا لپاره یو لوی پټانسیل لري.
پایله:
د عمل وخت
نړیواله ټولنه، په ځانګړې توګه امریکا او د هغې ناټو متحدین، باید د پښتنو او بلوڅانو د ځان ټاکنې حق په رسمیت وپیژني. د پښتونستان یا لوی افغانستان رامنځته کیدل نه یوازې یو اخلاقي مسولیت دی، بلکې دا یوه ستراتیژیکه موقع ده چې د سیمې او نړۍ لپاره به ګټه ولري.
یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ یې کټ مټ دلته خپروو.