د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران سره د وروستیو مذاکراتو له ناکامېدو وروسته د هرمز تنګي په مهمه نړیواله لار کې د سمندري محاصرې د پیل اعلان وکړ.

ټرمپ په خپله ټولنیزه رسنۍ ټروت سوشیال وویل، سره له دې چې د خبرو پر ډېرو برخو موافقه شوې وه، خو د اټومي پروګرام پر مهمه موضوع کومه هوکړه ونه شوه.

نوموړي ادعا وکړه چې امریکايي سمندري ځواکونه به له همدې شېبې هره هغه کښتۍ محاصره کړي چې د هرمز تنګي ته د ننوتلو یا وتلو هڅه وکړي.

هغه همداراز اعلان وکړ چې هره کښتۍ چې ایران ته مالیه یا عوارض ورکړي وي، په نړیوالو اوبو کې به ودرول شي، او د ایران له لوري ایښودل شوي ماینونه به له منځه یوړل شي.

د امریکا ولسمشر ایران ته سخت ګواښ هم وکړ او ویې ویل، که هر ډول برید پر امریکايي یا ملکي کښتیو وشي، «سخت پوځي ځواب» به ورکړل شي.

د کاناډا لومړی وزیر مارک کارني وايي، هېواد یې نور نه غواړي د خپلې دفاعي بودیجې ډېره برخه په غیرمستقیم ډول پر امریکا تکیه کړي او غواړي پر خپلو کورنیو سرچینو تمرکز زیات کړي.

کارني په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي: «نور بس دی؛ هغه وخت تېر شوی چې د خپلې نظامي بودیجې د هر ډالر ۷۰ سینټه به مو امریکا ته تلل.»

هغه ټینګار کړی چې کاناډا به له دې وروسته خپله دفاعي او اقتصادي تګلاره پر کورنیو امکاناتو ولاړه کړي.

د هغه په وینا، حکومت یې پلان لري چې د هېواد صنعتي بنسټونه پیاوړي کړي او د کاناډا اقتصادي ځواک د خپلو فولادو، المونیمو، لرګیو او کارګر ځواک له لارې زیات کړي.

کارني زیاته کړې چې دا بدلون به نه یوازې د هېواد اقتصادي خپلواکي پیاوړې کړي، بلکې د دفاعي سکتور په برخه کې به هم د کاناډا پر ځان بسیاینې ته لاره هواره کړي.

د اسرائیلو د انرژۍ وزیر الی کوهن ویلي، که له ایران سره کومه هوکړه ترلاسه نه شي، پر دغه هېواد د برید احتمال شته.

کوهن، چې د اسرائیلو د سیاسي-امنیتي کابینې غړی هم دی، زیاته کړې: «اټومي موضوع یوه نړیواله مسئله ده، او دا ښه ده چې ډونالډ ټرمپ په دې اړه سرې کرښې ټاکي.»

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د ایران او امریکا ترمنځ خبرې اترې، چې په اسلام‌اباد کې ترسره شوې، پرته له کومې پایلې پای ته رسېدلې دي.

د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په کابل کې د ترکیې د سفارت له سرپرست سره د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستیو مذاکراتو او سیمه‌ییزو تحولاتو په اړه خبرې کړې دي.

د راپور له مخې، د ترکیې د سفارت سرپرست سادین آیلدز له امیرخان متقي سره ولیدل او دواړو لورو د چین د اورمچي ښار کې د ترسره شویو خبرو او د سیمې پر وضعیت بحث وکړ.

متقي د افغانستان او ترکیې ترمنځ اړیکې مثبتې وبللې او د ترکیې د منځګړیتوب پخوانۍ هڅې یې مهمې وبللې.

هغه د پاکستاني لوري سره د وروستیو مذاکراتو په اړه وویل چې تر دې دمه مثبت پرمختګ شوی او هیله یې څرګنده کړه چې تخنیکي ستونزې به د خبرو بهیر له خنډ سره مخ نه کړي.

بلخوا، د ترکیې استازي ټینګار وکړ چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ ښې اړیکې د دوی لپاره ځانګړی اهمیت لري او زیاته یې کړه چې هېواد به یې په دې برخه کې خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

د ایران د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمد جواد ظریف د امریکا د مرستیال ولسمشر جی‌ډي ونس د څرګندونو په غبرګون کې ویلي چې واشنګټن باید پر نورو هېوادونو د خپلو شرطونو د تپلو له پالیسۍ لاس واخلي.

ظریف د جی‌ډي ونس هغو خبرو ته توند غبرګون ښودلی، چې ویلي یې وو د اسلام‌اباد مذاکرات ځکه ناکام شول چې ایران د امریکا شرطونه ونه منل.

هغه په طنزیه ډول لیکلي: «همدا ده! که غواړئ پوه شئ چې مذاکرات ولې ناکام شول، اصلي لامل یې همدا دی.»

نوموړي ټینګار کړی چې له ایران سره ډیپلوماسي هېڅکله د یو اړخیزو شرطونو پر بنسټ نه بریالۍ کېږي.

ظریف زیاته کړې چې امریکا باید دا حقیقت ومني چې پر تهران په زور خپل شرطونه نه شي منلای، او که واشنګټن خپل چلند بدل نه کړي، نو دا ډول هڅې به بیا هم بې‌پایلې وي.

د پاکستان د بلوچستان ایالت په ګوادر ولسوالۍ کې د جیوڼي ساحلي سیمې ته نږدې، د پاکستان د ساحلي ساتونکو پر یوې ګزمې کښتۍ برید شوی چې له امله یې درې سرتېري وژل شوي دي.

د لومړنیو معلوماتو له مخې، برید د سمندر پر سر ترسره شوی او په نتیجه کې یې د ساحلي ساتونکو درې تنه غړي، نایک افضل، سپاهي جمیل او سپاهي عمیر خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

چارواکو تر اوسه د برید د څرنګوالي او د برید کوونکو د هویت په اړه څه نه دي ویلي.

په خیبر پښتونخوا کې په بېلابېلو پېښو کې د یوې ښځې په ګډون پنځه کسان وژل شوي، چې پکې د سولې کمېټې یو غړی هم شامل دی.

پولیس وایي، په ټانک ولسوالۍ کې ناپېژاندو وسله‌والو د فاروق په نوم د سولې کمېټې یو غړی په ډزو وژلی دی.

په یوه بله پېښه کې، د همدې ولسوالۍ په سړک د ناپېژاندو کسانو په ډزو د خېزالله خان محسود په نوم یو بل کس هم وژل شوی دی.

همدارنګه په ګره حیات کلي کې په ګنډاپور چوک کې یو بل کس وژل شوی، چې د پېښې انګېزه لا نه ده روښانه شوې.

بلخوا د ډېره اسماعیل خان په درابن سیمه کې په یوه ناموسي پېښه کې د یوې ښځې په ګډون دوه کسان وژل شوي دي.

پولیس وایي، یو کس خپله ورېنداره او یو بل سړی د “نامشروع اړیکو” په تور وژلي، او له پېښې وروسته تښتېدلی دی. د نیولو هڅې یې روانې دي.

د اسرائیلو د پوهنې وزیر یوآو کیش پاکستان کې د ایران او امریکا ترمنځ د مذاکراتو د بې‌پایلې پای ته رسېدو په غبرګون کې ویلي چې دا حالت لا هم خطرناک دی.

هغه ویلي:«هر څوک چې ګومان کوي دا مذاکرات د موضوع پای ته رسېدل دي، په تېروتنه کې دی. موږ لا هم د جګړې په درشل کې یو او وضعیت کولی شي هر لوري ته لاړ شي.»

د راپورونو له مخې، د ایران او امریکا ترمنځ هغه خبرې اترې چې په پاکستان کې ترسره شوې، پرته له کومې پایلې پای ته رسېدلې دي.

د ملي امنیت پخواني رئیس رحمت‌الله نبیل د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف پوسټ خپور کړی.

نبیل په خپل پیغام کې لیکلي:«د پاکستان د لومړي وزیر له دې کاپي-پېسټ پوسټ څخه څرګنده شوه چې پاکستان یو ځل بیا، لکه څنګه چې خواجه آصف ویلي وو، په خپله خوښه ځان داسې حالت ته رسولی چې د ‘تشناب کاغذ’ په څېر ترې کار اخیستل کېږي او ترې واخیستل شو.»

د یادونې ده چې رحمت الله نبیل دا څرګندونې په اسلام اباد کې د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو د بې پایلې پای ته رسېدو وروسته کړي دي.

د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، د امریکا او ایران ترمنځ په اسلام‌اباد کې د وروستیو مذاکراتو یو له اصلي او جنجالي موضوعاتو څخه د هرمز تنګي کنټرول و.

په راپور کې ویل شوي چې ایران د روانو ترینګلتیاوو او د امریکا او اسرائیل د ګډو بریدونو له زیاتېدو وروسته، د نړۍ دغه مهمه سمندري لاره د ځینو هېوادونو د سوداګریزو او تېلو وړونکو بېړیو پر مخ محدوده یا تړلې وه، په ځانګړي ډول د امریکا او د هغې د متحدینو لپاره.

نیویارک ټایمز زیاتوي چې دا خبرې، چې د پاکستان په منځګړیتوب ترسره شوې، د ۱۹۷۹ کال د اسلامي انقلاب وروسته د تهران او واشنګټن ترمنځ د لوړې کچې تر ټولو مهم مستقیم مذاکرات بلل کېږي.

د راپور له مخې، د دواړو لورو تخنیکي ټیمونو څو پړاوونه خبرې کړې دي، او د صدا و سیما د معلوماتو پر بنسټ، د شنبې تر ناوخته پورې د پاکستاني منځګړو له لارې د پیغامونو تبادله هم روانه وه.

خو له شاوخوا ۲۱ ساعته اوږدو خبرو وروسته، مذاکرات پرته له کومې هوکړې پای ته ورسېدل او دواړه پلاوي خپلو هېوادونو ته ستانه شول.