هندي رسنیو راپور ورکړی چې چین د سینکیانګ په سیمه کې د «سنلینګ» په نوم یو نوی اداري واحد جوړ کړی، چې د افغانستان او د پاکستان تر کنټرول لاندې کشمیر پولې ته نږدې موقعیت لري.
راپورونه وایي چې د دې اقدام موخه د واخان دهلېز په اوږدو کې د امنیت پیاوړتیا ده، ځکه دا سیمه د افغانستان، پاکستان او چین ترمنځ ستراتېژیک اهمیت لري.
تر اوسه د چین رسمي سرچینو د دې نوي اداري واحد د جوړېدو په اړه څه نه دي ویلي.
د ایران پر وړاندې د احتمالي سمندري محاصرې له اعلان سره، نړیوالو بازارونو سمدستي غبرګون وښود او د تېلو بیې په هر بېرل کې له ۱۰۰ ډالرو لوړې شوې.
د راپورونو له مخې، د هرمز تنګي د تړل کېدو امکان د انرژۍ بازارونه یو ځل بیا د بېثباتۍ پر لور بیولي دي.
رویټرز ویلي، سره له دې چې بازار تر ډېره د اوربند له مخکې حالت ته ستنېدلی، خو د هرمز تنګي له لارې د تېلو د لېږد بشپړ بندېدل کولای شي نړیوال اقتصاد له جدي فشار سره مخ کړي.
د بلومبرګ خبري اژانس د راپور له مخې، د منځني ختیځ د جګړې او د هرمز تنګي د کړکېچ له امله سعودي عربستان راتلونکې میاشت چین ته خپل د تېلو صادرات تر نیمایي راکموي.
په داسې حال کې چې دا کچه د اپرېل په میاشت کې نږدې ۴۰ میلیونه بېرله وه، راپور وایي، چې د سعودي ارامکو به د مې میاشت کې چین ته شاوخوا ۲۰ میلیونه بېرله تېل صادر کړي.
د راپور له مخې، د ایران اړوند جګړې د هرمز تنګي عملي تړل رامنځته کړي او د نړۍ د انرژۍ بهیر یې ګډوډ کړی دی.
که څه هم سعودي عربستان د ینبع بندر له لارې د صادراتو بدیل لاره لري، خو دا بندر نشي کولی ټول هغه تېل انتقال کړي چې مخکې به د خلیج فارس له لارې لېږدول کېدل.
همداراز، د دوبۍ او عمان د خامو تېلو بیې، چې د سعودي د تېلو د بیو ټاکلو بنسټ جوړوي، د بازار د کمښت له امله بېثباته شوې دي.
د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان پر اسراییل سختې نېوکې کړي دي.
هغه ویلي چې اسراییل په فلسطین او لبنان کې لوی جنایتونه ترسره کوي.
اردوغان په استانبول کې د یوې نړیوالې غونډې پر مهال ویلي چې اسراییل د ملکي وګړو، ښځو او ماشومانو پر وړاندې بریدونه کوي او نړیوال اصول نه مراعتوي.
هغه دا هم ویلي چې ښايي د اسراییل پر وړاندې پوځي اقدام وشي.
دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې په سیمه کې کړکېچ زیات شوی او د فلسطین او لبنان وضعیت لا هم ترینګلی دی.
د امریکا پوځ اعلان کړی چې نن به د تهران پر وخت له ماښام ۵:۳۰بجې وروسته به د ایران پر ټولو بندرونو پراخه سمندري محاصره پيل کړي.
د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سنتکام) ویلي، دا محاصره به د خلیج فارس او د عمان سمندر ټول ایراني بندرونه په نښه کړي او د هغو ټولو کښتیو پر تګ راتګ به عملي شي چې ایران ته ننوځي یا ترې وځي.
د چارواکو په وینا، دا محدودیتونه به د نورو هېوادونو کښتیو ته هم وغځېږي، خو هغه بېړۍ چې د ایران پرته نورو بندرونو ته تګ راتګ کوي، د هرمز له تنګي به ازاد تېرېږي.
په همدې حال کې، د نړیوالو راپورونو له مخې، د محاصرې له اعلان وروسته ځینو نفتکشونو خپل مسیرونه بدل کړي او په سیمه کې د انرژۍ د لېږد بهیر له نامعلوم وضعیت سره مخ شوی دی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د نړۍ د کاتولیکانو مشر پاپ لېو کمزوری او په بهرنۍ تګلاره کې ناکام بللی.
ټرمپ ویلي چې هغه باید له سالم عقل څخه کار واخلي او له سیاست څخه ځان لرې وساتي.
دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې پاپ له ټرمپ غوښتي وو چې د ایران د جګړې د پای ته رسولو لپاره د حل لاره ولټوي او د تاوتریخوالي د کمولو لاره غوره کړي.
ټرمپ ټینګار کړی چې ایران ته به د اټومي وسلو د ترلاسه کولو اجازه ورنه کړي او د پاپ نیوکې یې ناسمې بللې دي.
هغه همداراز ویلي چې د پاپ ټاکنه حیرانوونکې وه او ادعا یې کړې چې که دی واک کې نه وای؛ نو پاپ به هم دې مقام ته نه وای رسېدلی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې د هرمز تنګي په اړه ډېر ښه پرمختګونه روان دي او د امریکا اقتصاد هم په ښه وضعیت کې دی.
هغه زیاته کړې چې اوربند لا هم ټینګ دی؛ خو د ایران پوځي ځواک سخت کمزوری شوی او د دې هېواد د سمندري ځواک لویه برخه له منځه تللې ده.
نوموړي اعلان کړی چې سمندري محاصره به سبا سهار پیل شي او نور هېوادونه هم د ایران د تېلو د پلور د مخنیوي لپاره اقدام کوي.
ټرمپ ټینګار کړی چې امریکا د ایران تېلو ته اړتیا نه لري او د دې هېواد د تېلو تولید زیات شوی دی.
هغه ویلي چې ایران په ډېر بد حالت کې دی او د ناټو پر کړنو یې بیا نیوکه کړې ده.
ټرمپ د ناټو په اړه ویلي چې د دې ائتلاف ملاتړ به تر جدي ارزونې لاندې ونیول شي.
د لبنان لومړی وزیر، نواف سلام د ۱۹۷۵ کال د کورنۍ جګړې د ۵۱مې کلیزې په مناسبت ویلي چې د لبنان خلک باید له خپل تېر څخه زده کړه وکړي.
د هغه په وینا: «په کورنۍ جګړه کې موږ یو د بل پر وړاندې جګړه وکړه او ټولو یې بیه ورکړه. نن اړتیا دا ده چې موږ ټول د یو بل تر څنګ ودرېږو، نه د یو بل پر وړاندې، څو خپل ملي یووالی پیاوړی کړو او له شخړو، یا د هغې له ګواښ، او یا د کورنۍ جګړې له وېرې چې خلک یې له پایلو ناخبره ګڼي، مخنیوی وکړو.»
نوموړي ویلي، چې لبنان یو مذهبي پلوه متنوع هېواد دی چې پکې عیسویان، سني او شیعه مسلمانان او همدارنګه دروزي اقلیت ژوند کوي.
سلام د اسرائیلو له لوري د لبنان پر جنوب د بریدونو په اړه هم ویلي چې: «جنوب به نور یوازې پرېنښودل شي چې له وېرې، ویجاړۍ او د خپل راتلونکي له اندېښنو سره مخ وي.»
هغه ټینګار کړی چې د لبنان د جنوب ساتنه د ټول هېواد د ساتنې په مانا ده او دا کار یوازې د یو قوي، واحد او عادل دولت له لارې ممکن دی.
نواف سلام زیاته کړې چې لبنان لا هم هڅه کوي څو له اسرائیلو سره جګړه پای ته ورسوي او اوربند رامنځته کړي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، له فاکس نیوز سره په یوه تازه مرکه کې ویلي، چې واشنګټن د ایران پر مهمو زیربناوو د برید توان لري او دا هېواد کولای شي د اوږدې مودې لپاره له اساسي خدماتو بېبرخې کړي.
ټرمپ د خپلو جنجالي څرګندونو په دفاع کې، چې پکې یې ویلي وو «یو بشپړ تمدن به نن شپه له منځه ولاړ شي»، ټینګار کړی چې دغه ډول دریځونه د دې لامل شول چې ایران د خبرو مېز ته راشي.
هغه زیاته کړه چې له ایران یې کلونه د «مرګ پر امریکا» شعارونه اورېدلي دي.
د هغه په وینا، په ایران کې سیاسي بدلونونه راغلي او اوسني کسان د پخوانیو په پرتله “هوښیار او تکړه” دي، خو ټرمپ ټینګار وکړ چې د ایران وضعیت له پخوا سره توپیر کړی دی.
ټرمپ همداراز ګواښ کړی چې د ایران د اوبو تصفیه خونې تاسیساتو او د برېښنا تولید مرکزونه په اسانه هدف ګرځېدلی شي، او امریکا کولای شي دا ټول سیستمونه له کاره وغورځوي.
هغه وویل، که دا تاسیسات له منځه ولاړ شي، بیا رغونه به یې تر لسو کلونو وخت ونیسي او ښايي هېڅکله بېرته پخواني حالت ته ونه ګرځي.
د ننګرهار پخواني والي، ضیاالحق امرخېل، ویلي چې د هېوادونو د پرمختګ یو مهم بنسټ د ښځو فعاله ونډه ده او هغه ملتونه بریالي کېږي چې د نارینه وو ترڅنګ ښځو ته هم د زدهکړو او کار زمینه برابره کړي.
امرخېل دا څرګندونې وروسته له هغې کړې چې راپورونه ښيي، په ایران کې تر ۶۰ سلنې پورې انجینران او ساینسپوهان ښځې دي او همدارنګه هر کال د پوهنتونونو د کانکور ازموینو ګډونوالو کې تر ۶۰ سلنې ډېرې نجونې برخه اخلي.
هغه په غیر مستقیم ډول د طالبانو حکومت ته په اشارې ټینګار کړی چې د ښځو پر زدهکړو محدودیتونه د هېواد د پرمختګ مخه نیسي او دا ډول تګلارې کولای شي افغانستان له نړیوالې سیالۍ وروسته پاتې کړي.
د هغه په وینا، که ښځو ته د لوړو زدهکړو او مسلکي ودې فرصتونه برابر شي، نو دا به نه یوازې د کورنیو، بلکې د ټول هېواد پر اقتصادي او علمي وضعیت مثبت اغېز ولري.