د افغانستان د زده‌کړو فعال مطیع‌الله ویسا د فرانسې د نورماندي سیمې له خوا د «۲۰۲۶ د ازادۍ» معتبره جایزه وګټله.

مطیع‌الله ویسا، چې د نجونو د زده‌کړو او د تعلیم د حق کلک مدافع بلل کېږي، د زده‌کړو د پراختیا لپاره اوږده مبارزه کړې او د همدې فعالیتونو له امله یې حتی د بند سزا هم تېره کړې ده.

د نورماندي د اعلان له مخې، د نړۍ له ۷۵ هېوادونو څخه ۱۸ زره او ۷۰۸ ځوانانو په رایه ورکولو کې برخه اخیستې وه، او د همدې رایو پر بنسټ ویسا د ۲۰۲۶ کال د ازادۍ جایزې اتم پړاو ګټونکی اعلان شو.

مطیع‌الله ویسا د «قلم لار» بنسټ ایښودونکی دی، هغه بنسټ چې د افغانستان په لرې پرتو سیمو کې د زده‌کړو د پراختیا او د ښوونځیو د ملاتړ لپاره فعالیت کوي، په ځانګړي ډول د نجونو د تعلیم حق ته ځانګړې پاملرنه کوي.

هغه خپله تعلیمي او ټولنیزه مبارزه په ۱۷ کلنۍ کې پیل کړې وه او وروسته یې د ښوونځیو د جوړولو او د زده‌کړو د فرصتونو د پراخولو لپاره کار کړی دی.

ویسا په ۲۰۲۳ کال د مارچ په میاشت کې د ط..البانو حکومت له خوا ونیول شو او شاوخوا اووه میاشتې یې په بند کې تېرې کړې.

د ازادۍ جایزه په ۲۰۱۹ کال کې د نورماندي سیمې او د بشري حقونو او سولې د نړیوال انستیتوت له خوا رامنځته شوې ده، او هر کال هغو کسانو ته ورکول کېږي چې د بشري آزادیو په دفاع کې مهم رول لري.

ټاکل شوې چې د دې جایزې د ویش رسمي مراسم د جون په څلورمه نېټه د فرانسې په کان ښار کې ترسره شي، چې پکې به زرګونه ځوانان او د دوهمې نړیوالې جګړې یو شمېر پخواني سرتېري هم ګډون وکړي.

په ۲۰۲۵ کال کې دا جایزه ژیزل پلیکوت ته ورکړل شوې وه، چې په فرانسه کې د جنسي تاوتریخوالي پر وړاندې د مبارزې له امله پېژندل کېږي.

ایران د تهران لوېدیځ کې د اندېشې ښار په یوه سوداګریز مرکز کې د اورلګېدنې له امله مرګ‌ژوبله رامنځته شوې ده.

سیمه‌ییزو رسنیو راپور ورکړی چې دا پېښه د «ارغوان» په نوم په سوداګریز مرکز کې رامنځته شوې ده.

د اور شدت دومره زیات و چې ودانۍ یې په بشپړ ډول سوځولې ده.

د ایران رسمي رسنیو د راپور له مخې، په دې پېښه کې لږ تر لږه ۸ کسان وژل شوي او ۳۶ نور ټپیان شوي دي.

د ایران دولتي راډیو ټلویزیون ویلي چې چارواکو د دې پېښې د علت د څېړنې او د مسوولینو د نیولو امر کړی، چې د ودانۍ جوړوونکی هم پکې شامل بلل شوی دی.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر، عباس عراقچي، د امریکا سره د شخړې له پیل وروسته په خپل لومړي رسمي سفر کې چین ته رسېدلی او په بیجینګ کې له چینایي چارواکو سره خبرې کوي.

د الجزیرې د راپور له مخې، عراقچي له جګړې وروسته درې ځله د چین له بهرنیو چارو وزیر سره ټیلیفوني خبرې هم کړې دي.

د راپور له مخې، په دې سفر کې د خبرو مهم موضوعات د اوربند ساتل او د هرمز تنګي بیا پرانیستل دي، کوم چې چین هم ورته ځانګړې پاملرنه لري.

چین له یوې خوا د ایران د بندرونو د محاصرې له امله د امریکا پر اقداماتو نیوکه کړې، خو له بلې خوا یې د هرمز تنګي د بندېدو په اړه خپله اندېښنه هم څرګنده کړې ده.

الجزیرې ویلي، چې تهران هڅه کوي چې د چین دریځ روښانه کړي، په ځانګړي ډول دا چې که د هرمز تنګی بیا پرانستل شي یا نوي بندیزونه ولګول شي، چین به د ایران ملاتړ ته دوام ورکړي او که نه، په ملګرو ملتونو کې به څه دریځ خپل کړي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان د عراق له لومړي وزیر سره په خبرو کې ویلي، چې ایران د نړیوالو قوانینو په چوکاټ کې خبرو اترو ته چمتو دی، خو د زور او فشار تر سیوري لاندې هېڅ ډول مذاکرات نه مني.

پزشکیان د عراق له لومړي وزیره غوښتي، چې له امریکايي چارواکو سره په خپلو اړیکو کې هغوی ته دا سپارښتنه وکړي، څو په سیمه کې د پوځي ګواښونو له زیاتولو لاس واخلي او د تاوتریخوالي د کمولو لپاره هڅې وکړي.

هغه زیاته کړې، چې د ایران ځواک یوازې د دغه هېواد لپاره نه، بلکې د مسلمانانو او په ځانګړي ډول د شیعه ټولنې لپاره یو مهم ملاتړ بلل کېږي.

نوموړي ټینګار کړی، چې سیمه‌ییز ثبات او امنیت باید د خبرو اترو او ډیپلوماسۍ له لارې تأمین شي، نه د پوځي فشارونو له لارې.

د «داعش-خراسان» ډلې د جمعیت علمای اسلام ګوند د مخکښ غړي او د اکوړه خټک د دارالعلوم حقانیه د استاد، مولانا محمد ادریس د وژل کېدو مسؤلیت منلی دی.

یادې ډلې په خپل ټېلګرام کې په یوه خپاره شوي بیان کې ادعا کړې چې د دوی جنګیالیو د خیبرپښتونخوا د چارسدې په سیمه کې د مولانا ادریس پر موټر برید ترسره کړی دی.

د راپور له مخې، په دغه برید کې نوموړی وژل شوی او له هغه سره دوه تنه ساتونکي ټپیان شوي دي.

د پاکستان حکومت تر اوسه د نوموړي د وژل کېدو په اړه څه نه دي ویلي.

د یادونې ده چې د مولانا ادریس وژل کېدو ګڼ غبرګونونه را پارولي دي.

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین وایي، په خیبر پښتونخوا کې امنیتي وضعیت د اندېښنې وړ حد ته رسېدلی او هره ورځ بېلابېل قشرونه د تاوتریخوالي ښکار کېږي.

هغه دا څرګندونې د نامتو دیني عالم مولانا محمد ادریس د وژنې په غبرګون کې کړې دي او ویلي یې دي چې نوموړی یو دروند عالم و چې کلونه یې د دیني زده‌کړو خدمت کړی و.

پښتین د پېښې د هر اړخیزې څېړنې، د عاملینو د نیولو او سزا غوښتنه کړې او ټینګار یې کړی چې دا ډول پېښې نه یوازې کورنۍ، بلکې ټولنه هم اغېزمنوي.

هغه زیاته کړې چې د امنیت د خرابېدو دوام د خلکو باور کمزوری کړی او حکومت باید په دې برخه کې عملي ګامونه واخلي.

پښتین ویلي چې په خیبر پښتونخوا کې وضعیت ورځ تر بلې خرابېږي او زیاته کړې چې حکومت د دې ستونزې د حل لپاره هېڅ واضح او سنجیده تګلاره نه لري.

امریکایي رسنۍ پولیټیکو راپور ورکړی چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ نفوذ د جمهوري غوښتونکو په دننه کې د کاندیدانو د ملاتړ په برخه کې له جدي ازموینې سره مخ شوی دی.

راپور وایي، د مې میاشتې په لومړنیو ټاکنو کې د هغه له خوا ملاتړ شوي ګڼ کاندیدان لا هم په خپلو سیالیو کې واضح برلاسی نه لري.

راپور زیاتوي چې ټرمپ په څو ایالتونو لکه انډیانا، لویزیانا او کینټکي کې هڅه کوي هغه سیالان مات کړي چې له ده سره سیاسي اختلاف لري؛ خو د نظرسنجونو او مالي ملاتړ له مخې د هغه زیات شمېر انتخابونه تر اوسه قوي مخکښي نه لري.

شنونکي وايي دا وضعیت ښيي چې د جمهوري غوښتونکو ګوند دننه د ټرمپ سیاسي واک ورو ورو له ازموینې سره مخ کېږي، په داسې حال کې چې ځینې باور لري د هغه نفوذ د پخوا په څېر پیاوړی نه دی او د ګوند راتلونکی سیاسي لوری هم تر بحث لاندې دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په یوه ټلویزیوني مرکه کې ویلي چې د ایران خلک بې وسلې دي او د حکومت پر وړاندې د مقاومت لپاره کافي وسلې نه لري.

د هغه په وینا، که خلک وسله‌وال وای، نو ښايي د اوسني حکومت پر وړاندې یې جدي مقاومت کړی وای.

هغه زیاته کړې چې د وسلو نشتوالی د دې لامل شوی چې لوی شمېر خلک د حکومت پر وړاندې اغېزمنه مبارزه ونه شي کولای، او ادعا یې کړې چې په وروستیو دوو اونیو کې په ایران کې د نښتو له امله لسګونه زره کسان زیانمن شوي دي.

ټرمپ همدارنګه ویلي چې د هغه په باور که خلک وسلې ولري، نو کولای شي د هرې بلې ځواکمنې ډلې په څېر جګړه وکړي، خو په اوسني حالت کې دا امکان محدود دی.

تحریک طالبان پاکستان یا ټي‌ټي‌پي ډلې د خیبر پښتونخوا د مشهور دیني عالم شیخ ادریس د وژل کېدو په اړه په خپره شوې اعلامیه کې خواشیني څرګنده کړې او د هغه کورنۍ او پلویانو ته یې د تسلیت مراتب وړاندې کړي دي.

یادې ډلې ادعا کړې چې دا پېښه د پاکستان د استخباراتي ادارې له‌خوا یوه جوړه شوې دسیسه ده او ویلي چې دولتي بنسټونه د بهرنیو متحدینو د رضایت لپاره د دیني عالمانو پر ضد اقدامات کوي.

په ورته وخت کې ځینو سیاسي شنونکو هم دا پېښه د استخباراتي کړیو له فعالیتونو سره تړلې بللې او ویلي یې دي چې دا ډول هدفي وژنې مخکې هم تکرار شوې دي.

تر اوسه ددې برید مسولیت کومې ډلې نه دی منلی.

د طالبانو حکومت د کار او ټولنیزو چارو وزیر عبدالمنان عمري د کارګرو نړیوالې ورځې په مناسبت په جوړې شوې غونډه کې ویلي، چې د کارګرو موضوع باید سیاسي نه‌شي او نړیوال دې له دې برخې سیاسي استفاده نه کوي.

نوموړي د کارګرو د ټولنې د بیا فعالېدو یادونه کړې او ویلي چې دا بنسټ به د کارګرانو د حقونو د دفاع لپاره یو مهم مرجع وي.

عمري ادعا کړې چې د پخواني نظام پر مهال له دې بنسټ څخه ناسمه استفاده کېدله، خو اوس یې د بیا رغونې هڅې روانې دي.

هغه ټینګار کړی چې د کارګرو د ستونزو حل ته کار کېږي، خو بل لور ته یو شمېر خلک لا هم د کاري فرصتونو له کمښت شکایت کوي.