د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي ویلي، د امریکایي سیاستوالو د کړنو اوږده سابقه کافي ده چې وښيي واشنګټن د «ایراني ولس د ملاتړ» تر شعار لاندې په حقیقت کې څه ډول سیاست پرمخ وړي.

نوموړي په خپله ایکس پاڼه ټینګار کړی چې د ۱۳۳۲ کال د اسد د ۲۸مې کودتا له تنظیم او تمویل څخه نیولې، د ۱۳۶۷ کال د ایران د مسافر وړونکې الوتکې ویشتل، د صدام حسین د اته کلنې جګړې پراخ ملاتړ، له اسرائیلو سره په ګډه د ایراني وګړو ترور او د ۱۴۰۴ کال د غبرګولي پر مهال پر ایراني بنسټونو بریدونه، او همدارنګه سخت اقتصادي بندیزونه، ټول د امریکا د ادعا شوې «همدردۍ» ښکاره بېلګې دي.

بقایي زیاته کړې، چې امریکا نن هم د ایراني ولس د خواخوږۍ تر پلمې لاندې ایران ګواښي، حال دا چې دا کړنې د نړیوالو قوانینو له بنسټیزو اصولو ښکاره سرغړونه ده.

وړاندې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ایران ته خبرداری ورکړی و، که یې لاریونوالو سره له تاوتریخوالي کار واخیست نو واشنګټن به د ایراني معترضینو او لاریونوالو پر ملاتړ عملي ګامونه واخلي.

د افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړی استازي زلمي خلیلزاد ویلي، چې کابل ته یې سفر شخصي دی،؛خو موخه یې د افغانستان او امریکا ترمنځ د اړیکو ښه کول دي.

نوموړي طلوع نیوز سره مرکه کې ټینګار کړی چې د دواړو هېوادونو اوسنۍ اړیکې کمزورې دي او جدي خنډونه پکې شته.

خلیل‌زاد د دوو امریکايي وګړو بندي کېدل د اړیکو پر وړاندې لویه ستونزه بللې او ویلي چې د هغوی د نیول کېدو لامل او د محکمې پرېکړه روښانه نه ده.

د هغه په وینا، د دې ستونزې حل به د افغانستان په ګټه وي.

هغه همداراز وویل چې د ګوانتانامو زنداني محمد رحیم قضیه تر څېړنې لاندې ده.

نوموړي ویلي، که څه هم افغانستان د امریکا د بهرني سیاست لومړیتوب نه دی، خو دا ناسم تصور دی چې افغانستان امریکا ته هېڅ اهمیت نه لري.

د ده په باور، د نړیوال مشروعیت او اقتصادي پرمختګ لپاره د امریکا سره اړیکې مهمې دي.

خلیل‌زاد د نجونو پر زده‌کړو بندیز د طالبانو حکومت د نړیوال حیثیت لپاره زیانمن بللی او ویلي چې د بګرام موضوع او د پاکستان سره اړیکې د خبرو له لارې حل کېدای شي.

هغه هیله ښودلې چې په راتلونکو پنځو کلونو کې افغانستان اقتصادي پرمختګ وکړي، یو ټول‌ګډونه قانوني چوکاټ رامنځته شي او د نجونو زده‌کړې ته لومړیتوب ورکړل شي.

د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني ویلي، که څه هم د پاکستان پر وړاندې د افغانانو نیوکې او شکایتونه د هغوی د کډوالۍ، بې‌کورۍ او سختو شرایطو له امله د درک وړ دي، خو دا وضعیت د پاکستان یا نورو ګاونډیو هېوادونو پایله نه ده.

نوموړي ټینګار کړی چې افغانان باید د خپل ناورین د اصلي لاملونو په اړه ژوره ځان‌کتنه وکړي.

دراني زیاته کړې، هغه پخواني جنګسالاران او سیاسي څېرې چې د تېرو شلو کلونو د موسومې «ډیموکراسۍ» پر مهال یې افغانستان وران کړ، نن په بهرنیو هېوادونو کې په هوسا ژوند بوخت دي، حال دا چې عام افغان ولس یې جګړو، بې‌وزلۍ او بې‌ثباتۍ ته پرېښی دی.

نوموړي د افغانستان پر اوسنیو واکمنانو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د دوی تر واکمنۍ لاندې هېواد بېرته شاتګ کوي، ښځې او نجونې له زده‌کړو محرومې دي او دا حالت دا پوښتنه راپورته کوي چې واکمن د اسلام کوم تعبیر وړاندې کوي.

د هغه په وینا، افغانستان د یوه ژور انساني او اخلاقي بحران پر لور روان دی.

د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد یوځل بیا د پاکستان هغه تورونه رد کړل چې ګنې پاکستاني طالبان یا ټي ټي پي په افغانستان کې دي.

ښاغلی مجاهد وایي، ټي ټي پي د پاکستان کورنۍ مسله ده، چې په پاکستان کې مرکزونه، د قوماندۍ او تسلط لاندې سیمې لري.

ذبیح الله مجاهد ومنله چې په ۲۰۱۱ کال کې د وزیرستان څخه یو شمیر بې ځایه شوي خلک افغانستان ته کډه شوي دي.

د نیویارک ښاروال د لوړې په مراسمو کې وویل چې دا ځل به تاریخ د نورو ژبو ترڅنګ په پښتو ژبه هم ولیکل شي.

زهران ممداني چې تېره ورځ د نیویارک ښاروال په توګه د لوړې مراسم ترسره کړل په خپلې وینا کې وویل: «د نیویارک راتلونکی تاریخ به د نورو ژبو ترڅنګ په پښتو ژبه هم ولیکل شي.»

نوموړي د نیویارک ښار د فرهنګي او ژبني تنوع په اړه په خبرو کې وویل چې په دې ښار کې د ګڼو ژبو پښتو، ماندرین، یدیش او کریول اوسیدونکي میشت دي.

نوي ښاروال په حکومت د ټولنې د هرې ډلې په شمولیت ټینګار وکړ.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړی چې که د ایران حکومت پر سوله‌ییزو لاریونوالو تاوتریخوالی وکړي، نو امریکا به د ایران د خلکو د ملاتړ لپاره عملي ګامونه واخلي.

نوموړي ویلي، د معترضینو وژل د ایران د حکومت تکراري کړنلاره ده او واشنګټن به دا ډول کړنو ته بې‌ځوابه پاتې نه شي.

بل‌خوا د بشري حقونو بنسټونو د راپورونو له مخې، د وروستیو لاریونونو پر مهال څو تنه لاریونوال وژل شوي دي، او ځینو هېوادونو د ایران پر چلند نیوکه کړې ده.

د مقاومت په نوم جبهې خپل نوی نښان رسنیز کړی، چې د افغانستان د ملي بیرغ له رنګونو او د پخواني حکومت چې برهان الدین رباني یې مشري کوله د بیرغ له رنګونو الهام اخیستل شوی دی.

د دغې جبهې سیاسي مشر عبدالله خنجاني دا نښان پر خپل ایکس (X) حساب هغه مهال خپور کړ، چې په کې پښتو ژبه په بشپړ ډول حذف شوې ده.

د ټولنیزو رسنیو ګڼو کاروونکو پر دې اقدام نیوکې کړي او ویلي یې دي چې دغه جبهه له پیله له پښتنو سره ستونزه لري.

دوی ټینګار کوي، هغه ډله چې په خپل نښان کې د پښتو ژبې زغم نه لري، د پښتنو د منلو ادعا څنګه کولی شي.

لیکوال او د ولسمشرۍ ماڼۍ پخواني کارکوونکي علم ګل سحر په دې تړاو لیکلي:
«دوی وایي افغانستان ملت نه دی او موږ هېڅ ملي ارزښت نه لرو، نو جبهه څنګه ملي بولي او قهرمان یې څنګه ملي ګڼل کېږي؟ دا عجیبه متناقض خلک دي، چې له خپل ځان سره هم صادق نه دي.»

همدارنګه، شاه محمود کډوال لیکلي، هغه کسان چې یو مهال یې د ارګ د نیولو خوبونه لیدل، اوس پر فیسبوک او ایکس د نښانونو په جوړولو بوخت دي.

نوموړي زیاته کړې:
«همدې بیرغونو کې دې ګوتې وهي، ساعت به یې تېر وي؛ نور خیر او خیریت دی.»

د بالیووډ وتلي ستوري سلمان خان یو وخت د پخواني سوپر سټار راجېش کهنه د مشهورې بنګلې آشیرواد د اخیستلو لپاره ورته داسې وړاندیز کړی و، چې راجېش کهنه هغه د دوکې هڅه بلله.

د هندي رسنیو د راپورونو له مخې، کله چې د 1960مې لسیزې په پای او د 1970مې لسیزې سوپر سټار راجېش کهنه له سخت مالي بحران سره مخ شو، نو سلمان خان ورته وړاندیز وکړ چې د هغه بنګله آشیرواد به واخلي او ورسره به په یوه فلم کې بې معاوضې کار هم وکړي.

خو راجېش کهنه د سلمان خان پر نیت شک وکړ او دا وړاندیز یې دوکه وګڼله.

هغه وویل چې دا خلک غواړي ما د مالي او ټولنیز لحاظه کمزوری کړي او سړک ته مې راوباسي.

راجېش کهنه دا بنګله آشیرواد د 1970مې لسیزې په پیل کې له اداکار راجندر کمار څخه په درې نیم لکه روپیو اخیستې وه.

د هغه په اند، سلمان خان غوښتل دا بنګله واخلي څو هغه له هر پلوه بې وسه کړي.

د یادونې ده چې بنګله اشیرواد د بالیووډ د لومړي سوپر سټار راجېش کهنه استوګنځای و او د راجېش کهنه مینه‌وال به هره ورځ د دې بنګلې مخې ته راټولېدل، ګلان به یې اچول او هغه به یې د خپل وخت تر ټولو لوی ستوری باله.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د چین پوځي تمرینونو د تایوان شاوخوا بې ځایه کړکیچونه زیات کړي او بیجنګ ته یې خبرداری ورکړی چې د خپلواک ټاپو پر وړاندې پوځي فشار بند کړي.

د بلومبرګ د راپور له مخې، د خلکو د ازادۍ پوځ(People’s Liberation Army – PLA)
د تایوان شاوخوا تر ټولو لوی پوځي تمرینونه په څو لسیزو کې ترسره کړل، چې پکې بې شمېره وسلې او راکټونه شامل وو.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټامي پیګټ ویلي: «چین د تایوان او سیمې نورو هیوادونو په وړاندې د خپل فعالیتونو له لارې بې ځایه کړکېچونه لوړوي.»

دا څرګندونې وروسته له هغې شوې چې ولسمشر ډونالډ ټرمپ لومړی د چین د دې پوځي فعالیتونو په اړه اندېښنه ښکاره نه کړه او ویې ویل چې د دواړو هیوادونو اړیکې ښه دي.

د افغان کډوالو د ملاتړ یوې بنسټیزې ادارې«افغان‌اېواک» د امریکا له کانګرس څخه غوښتي چې د افغانانو د کډوالۍ د ځنډېدلو پروسو په تړاو خپلې ژمنې عملي کړي او بېړني ګامونه پورته کړي.

د یاد سازمان د مشر شان وان‌ډایور له لوري استول شوي رسمي لیک کې ویل شوي چې د افغانانو د انتقال، ژغورنې او دوامدار ملاتړ لپاره به فشارونه او هڅې تر ۲۰۲۶ کال پورې روانې وي.

په لیک کې ټینګار شوی چې د کانګرس له‌خوا څرګند شوی ملاتړ باید یوازې په خبرو محدود پاتې نه شي.

دا غوښتنه په داسې وخت کې مطرح شوې چې په امریکا کې د افغانانو پر وړاندې د کډوالۍ کړنلارې سختې شوي او د بشردوستانه، د کورنیو د یوځای کېدو او ځانګړو ویزو ګڼې دوسیې ځنډېدلې دي.

د کانګرس ځینو غړو تر دې وړاندې د دغو بهیرونو د بیا فعالولو ژمنه کړې وه.