خبرگزاری رویترز گزارش داده است که مقام‌های ایالات متحده امریکا و جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده‌اند که بر سر یک چارچوب برای پایان دادن به جنگ میان دو کشور، توقف محاصره دریایی ایران از سوی امریکا و بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسیده‌اند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، گفته است که توافق با جمهوری اسلامی ایران نهایی شده و تنگه هرمز پس از امضای رسمی توافق‌نامه در روز جمعه (۲۹ جوزا) بازگشایی خواهد شد.

در همین حال، شورای عالی امنیت ملی ایران نیز اعلام کرده است که متن یادداشت تفاهم مربوط به مذاکرات پایان جنگ، موسوم به «مذاکرات اسلام‌آباد»، نهایی شده است.

براساس اعلام این شورا، مطابق توافقات به‌دست‌آمده، جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها، از جمله لبنان، از شب گذشته به‌گونه فوری و دائمی متوقف شده و محاصره دریایی ایران نیز بلافاصله و به‌طور کامل پایان می‌یابد.

د فرانسې ولسمشر امانوئل مکرون د امریکا او ایران ترمنځ له شوې موافقې هرکلی کړی او هغه یې د څو اړخیزو ډیپلوماټیکو هڅو پایله بللې ده.

هغه له ټولو اړخونو غوښتي چې دا موافقه په چټکۍ او بشپړ ډول عملي کړي او ټینګار یې کړی چې د هرمز تنګي ژر، بې قید و شرطه پرانیستل او د کښتۍ تګ راتګ له هر ډول محدودیت او فیس پرته بیا پیل د سیمه‌ییز ثبات او نړیوال اقتصاد لپاره اړین دی.

مکرون ویلي چې دا موافقه کولی شي د منځني ختیځ د سولې او امنیت لپاره د پراخو خبرو زمینه برابره کړي؛ هغه خبرې چې باید د ایران د اټومي او توغندیو پروګرام او د هغه په وینا د تهران د بې‌ثباته کوونکو سیمه‌ییزو سیاستونو موضوع هم په کې شامله وي.

نوموړي زیاته کړې چې فرانسه چمتو ده له خپلو شریکانو سره په دې بهیر کې رول ولوبوي.

د فرانسې ولسمشر همدارنګه په لبنان کې د حکومت له هڅو ملاتړ کړی او ټینګار یې کړی چې یوازې بشپړ ملي حاکمیت کولی شي د لبنان ثبات، ځمکنۍ بشپړتیا او د خلکو اړتیاوې تضمین کړي.

اسلام آباد کې د افغانستان پخواني سفیر عاطف مشعل ویلي چې افغانې ښځې له اوږدې مودې راهیسې د افراط او تفریط ترمنځ قرباني شوې دي.

ښاغلي مشعل ټینګار کړی چې نه باید د دین په نوم ښځې له تعلیم محرومې شي او نه هم د ښځو د حقونو تر نوم لاندې له افغاني او اسلامي ارزښتونو سره ناساز بهرني نظریات ترویج شي.

د نوموړي په وینا، د ښځو د تعلیم حق سلبول د ټولنې له اړتیاوو او د علم له ارزښت سره په ټکر کې دي.

عاطف مشعل زیاته کړې چې د ښځو تعلیم باید داسې خوندي شي چې دیني ارزښتونه، کورنۍ، ټولنیز هویت او ملي وقار پیاوړی کړي، او په ورته وخت کې کې د زده کړو او پرمختګ لارې هم پرانیستې پاتې شي.

مشعل د ښځو د حقونو په اړه د متوازنې او اسلامي لارې ملاتړ کړی او ویلي یې دي چې افغانې ښځې باید نه د افراط او نه د تفریط قرباني شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په یوه مرکه کې ویلي چې له تهران سره شوې موافقه به په پایله کې دا تضمین کړي چې د هرمز تنګي له لارې تګ راتګ تل لپاره بې له کومې فیس ترسره شي.

هغه ادعا کړې چې د اسرائیلو د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د مخالفتونو سره سره یې اسرائیل د هستوي نابودۍ څخه ژغورلی دی.

ټرمپ خبرداری ورکړی چې که ایران له امریکا سره نهایی اټومي موافقې ته ونه رسېږي، نو پوځي بریدونه به بیا پیل شي، یا به واشنګټن د منځني ختیځ د ساتونکي رول د سیمې د عوایدو د ۲۰ سلنې په بدل کې پر غاړه واخلي.

نوموړي ویلي چې د هرمز تنګي د بندېدو وروسته د ایران پر ضد د پوځي اقدام او سمندري محاصرې پرېکړې په سیمه کې د ځواک توازن د امریکا په ګټه بدل کړی دی.

د امریکا ولسمشر همدارنګه د چین له ولسمشر شي جین‌پینګ او د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین څخه د دې موافقې په بهیر کې د همکارۍ له امله مننه کړې، خو د اسرائیلو په لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو یې د هغو بریدونو له امله نیوکه کړې چې د هغه په وینا نږدې و موافقه له ناکامۍ سره مخ کړي.

ټرمپ ویلي:«که ایران اټومي وسلې درلودای، اسرائیل به حتی دوه ساعته هم نه وای پاتې شوی».

د امریکا او ایران ترمنځ د یوې موافقې له اعلان وروسته د نړۍ په نړیوالو بازارونو کې د تېلو بیې راټیټې شوې دي.

د راپورونو له مخې، د برینټ خامو تېلو بیه ۳.۹ سلنه راټیټه شوې او شاوخوا ۸۴ ډالر د هر بېرل ته رسېدلې ده.

همدارنګه د امریکا د خامو تېلو بیه هم ۴.۸ سلنه کمه شوې او نږدې ۸۱ ډالر د هر بېرل په کچه معامله شوې ده.

په همدې حال کې د امریکا د ونډو بازارونو راتلونکي شاخصونه هم لوړ شوي دي.

د ایران د سپاه پاسداران د خاتم‌الانبیاء مرکزي قرارګاه په یوه اعلامیه کې د امریکا او ایران ترمنځ د وروستي تفاهم په غبرګون کې ویلي، چې د ایران ولس، وسله‌وال ځواکونه او د مقاومت جبهه د مجتبی خامنه‌يي تر تابعیت لاندې امریکا او اسرائیل ته په پوره ځواک سره دا ثابته کړې چې بله لار نه لري پرته له دې چې ماتې ومني او تسلیم شي.

په دې بیان کې چې د وروستیو سیمه‌ییزو بدلونونو او پرمختګونو په اړه خپور شوی، ادعا شوې چې د ایران د خلکو، وسله‌والو ځواکونو او د مقاومت د جبهې رول د هغو تحولات مهم عامل و چې د دوی په باور یې د امریکا او اسرائیل دریځ کمزوری کړی دی.

یادې قرارګاه ټینګار کړی چې د دوی په نظر امریکا او اسرائیل اوس مجبوره شوي چې د ماتې منلو لور ته ولاړ شي.

تر اوسه د دې ادعاوو په اړه له امریکایي یا اسرائیلي لوري رسمي غبرګون نه دی خپور شوی.

د امریکا د ولسمشر مرستیال جی‌ډي ونس ویلي چې د یوې مهمې موافقې د لاسلیک لپاره د جوړېدونکي مراسمو د ګډونوالو جزئیات لا هم تر همغږۍ لاندې دي.

هغه د امریکا له فاکس نیوز شبکې سره په مرکه کې وویل چې د مراسمو د ګډونوالو په اړه وروستي تنظیمي کارونه روان دي او هڅه کېږي چې ټول اړوند کسان په مناسب ډول په دې پروګرام کې شامل شي.

ونس زیاته کړه: «زه په ډاډ سره وایم چې زه به په دغه مراسمو کې حضور ولرم، خو دا هم امکان لري چې خپله ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم په کې ګډون وکړي.»

نوموړي د احتمالي موافقې د اهمیت په اړه مستقیمه تبصره ونه کړه، خو څرګنده یې کړه چې د لوړې کچې سیاسي حضور د دې ډول مراسمو اهمیت لا زیاتوي.

تر اوسه د سپینې ماڼۍ له لوري د ولسمشر د ګډون په اړه وروستۍ پرېکړه نه ده اعلان شوې.

د جاپان لومړۍ وزیره ساناې تاکایچي وايي چې د امریکا او ایران ترمنځ د جګړې د ختمېدو په اړه د هوکړې هرکلی کوي او تمه لري چې دا تړون په عملي ډول پیاوړی شي.

نوموړې په خپل رسمي بیان کې ویلي:

جاپان له وړاندې راهیسې د وضعیت د ژر ارامېدو لپاره فعالې ډیپلوماټیکې هڅې کړې دي.

د امریکا او ایران د وروستۍ موافقې هرکلی کېږي، ځکه دا د کړکېچ د ختمېدو لپاره یو مهم ګام دی.

دا پرمختګ د دواړو هېوادونو د مذاکراتو او دوامداره خبرو پایله ده.

جاپان د هغو هېوادونو هڅې هم ستايي چې د منځګړیتوب رول یې لوبولی دی.

نوموړې ټینګار کوي چې باید دا موافقه په عملي ډول پلې شي او د هرمز تنګي کې د نړیوالو بېړیو لپاره ازاد او خوندي تګ راتګ ډاډمن شي.

همدارنګه هیله څرګندوي چې د ایران د اټومي مسئلې په اړه وروستۍ جامع موافقه ژر تر ژره تر لاسه شي.

جاپان وايي چې د هرمز تنګي ثبات د نړیوالو انرژۍ د بازارونو او د تېلو د لیږد لپاره ډېر مهم دی.

د قطر لومړي وزیر محمد بن عبدالرحمن آل ثاني د امریکا او ایران ترمنځ د هوکړې هرکلی کړی او ویلي یې دي چې دا پرمختګ د سیمې د سولې او ثبات لپاره یو مهم ګام دی.

نوموړي د دغې هوکړې په ترلاسه کولو کې د پاکستان او ټولو هغو سیمه‌ییزو او نړیوالو لورو مننه کړې چې د مذاکراتو د بریا لپاره یې د مناسب چاپېریال په رامنځته کولو کې مرسته کړې ده.

محمد بن عبدالرحمن آل ثاني هیله څرګنده کړې چې ټولې ښکېلې خواوې به په راتلونکو خبرو اترو کې په مثبت او رغنده روحیه ګډون وکړي، څو د ترلاسه شوي پرمختګ بنسټ لا پیاوړی او دوامدار شي.

هغه ټینګار کړی چې قطر به د خبرو اترو، ډیپلوماسۍ او سوله‌ییزو لارو له لارې د سیمه‌ییز او نړیوال امنیت او ثبات د پیاوړتیا لپاره خپلو هڅو او ملاتړ ته دوام ورکړي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د امریکا او ایران ترمنځ د سولې د هوکړې هرکلی کړی او ویلي یې دي چې دا تړون د سمدستي او دایمي اوربند، د هرمز تنګي د بیا پرانیستې او د راتلونکو مذاکراتو لپاره د یوه چوکاټ رامنځته کولو زمینه برابروي.

ګوترېش ویلي چې دا پرمختګ د شخړې د سوله‌ییز حل پر لور یو مهم او اغېزناک ګام دی.

هغه همداراز د پاکستان، قطر، مصر، سعودي عربستان، ترکیې او نورو سیمه‌ییزو هېوادونو له رغنده رول څخه مننه کړې، چې د دغو مذاکراتو په بریالیتوب او د سولې د هوکړې په ترلاسه کېدو کې یې مرسته کړې ده.