د ایران په قم ښار کې د مذهبي مشرتابه د ټاکلو بهیر د سختو امنیتي تدابیرو لاندې ترسره شوی، خو تر اوسه د نوي مشر نوم رسماً نه دی اعلان شوی.

ایراني رسنیو راپور ورکړی چې د امنیتي اندېښنو له امله د ټاکنو جزییات او د ټاکل شوي مذهبي مشر هویت له عامه خلکو پټ ساتل شوی دی.

راپورونه دا هم وایي چې تر دې وړاندې د مذهبي مشر د ټاکلو لپاره د خبرګانو شورا پر غونډې برید شوی و، چې له امله یې د شورا یو شمېر غړي وژل شوي دي.

په همدې حال کې د امریکا او اسرائیل له لوري خبرداری ورکړل شوی چې که د دوی له خوښې پرته څوک د ایران د مذهبي مشر په توګه وټاکل شي، ښايي هدف وګرځول شي.

له بلې خوا، د اوسني مذهبي مشر علي خامنه‌یي د زوی مجتبی خامنه‌یي د ټاکل کېدو په اړه هم اوازې خپرې شوې دي؛ خو د هغه د وضعیت په اړه ضد او نقیض راپورونه ورکول کېږي.

د افغانستان د مشرانو جرګې پخواني رئیس فضل الهادي مسلمیار د مارچ اتمې په مناسبت د مبارکۍ پیغام خپور کړی او د هېواد ټولو ښځو ته یې مبارکي ویلې ده.

مسلمیار په خپل پیغام کې ویلي چې ښځې د ټولنې مهمه برخه جوړوي او د هر انسان د روزنې لومړنی ځای د مور غېږه ده.

د هغه په وینا، د اسلام په دین کې د ښځو مقام لوړ دی او په قرآن کریم او احادیثو کې ورته ځانګړی درناوی شوی دی.

نوموړي همداراز ټینګار کړی چې ښځې باید د زده‌کړو، کار او نورو بنسټیزو حقونو ته لاسرسی ولري.

هغه د طالبانو له حکومت غوښتي چې د ښځو او نجونو پر مخ د تعلیم، تحصیل او کار تړلې دروازې پرانیزي او د اسلامي شریعت او افغاني ارزښتونو په رڼا کې د هغوی حقوق خوندي کړي.

فضل الهادي مسلمیار د هېواد د ټولو زیارکښو او باهمته ښځو هڅې او زحمتونه هم ستایلي دي.

د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي، د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي یوی شیایونګ د بهرنیو چارو له وزیر امیرخان متقي سره لیدلي دي.

د وزارت په وینا، په دې کتنه کې د افغانستان او چین د دوه‌اړخیزو اړیکو د پراختیا، د سیمې د وروستیو تحولاتو او پر افغان خاورې د پاکستان د پوځ د بریدونو په اړه خبرې شوې دي.

چینایي استازي ټینګار کړی چې بیجینګ غواړي د افغانستان او پاکستان ترمنځ ستونزې د خبرو او ډیپلوماسۍ له لارې حل شي او هڅه کېږي چې د سیمې کړکېچ نور هم پراخ نه شي.

نوموړي زیاته کړې چې چین په دې تړاو له پاکستاني چارواکو سره هم په اړیکه کې دی.

په ورته مهال امیرخان متقي ویلي چې افغانستان د ستونزو د حل لپاره سوله‌ییزو لارو ته لومړیتوب ورکوي، خو د هېواد او خلکو دفاع د افغانانو حق ګڼي.

د جمهوري نظام د اطلاعاتو او کلتور وزارت پخوانی مرستیال هارون حکيمي وایي چې د ښځو د حقونو او معیارونو برابر ژوند لپاره نړیواله مبارزه لا بشپړه نه ده او په ځانګړي ډول په افغانستان کې ښځې له ګڼو ټولنیزو او فکري ستونزو سره مخ دي.

ښاغلي حکيمي د مارچ د اتمې په مناسبت په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي، چې افغان ښځې د دین د ناسم تفسیر، ظالمانه دودونو، جګړو، افراطي باورونو، چاپېریالي ستونزو او ځینو ټولنیزو چلندونو قربانیانې دي.

نوموړي ټینګار کړی چې که د ښځو د وضعیت د ښه والي لپاره جدي او عملي اقدامات ونه شي، یوازې تشریفاتي مناسبتونه د هغوی ستونزې نه شي حلولی.

د پخواني ولسمشر حامد کرزي د حکومت ویاند ایمل فیضي ویلي چې د افغان ملکي وګړو د درد او وینې له پامه غورځول او هغه کسان چې دا حقیقت بیانوي «د طالبانو لابي‌ګر» بلل، د تنګ‌نظرۍ څرګندونه ده.

فیضي ویلي که د حقیقت ویل یو څوک لابي‌ګر معرفي کوي؛ نو دی چمتو دی چې دا تور ومني.

هغه زیاته کړې چې د محدود فکر او کم زغم لرونکي کسان د هېواد واقعیتونه یوازې د خپل تنګ لید له زاویې ګوري.

نوموړي ټینګار کړی چې دا ډول لیدلوری د تنګ نظرۍ ښه بېلګه ده او د ده په وینا داسې کسان د حقیقت منلو ته چمتو نه وي او نړۍ هم د خپل محدود فکر په اندازه ارزوي.

د یادونې ده چې لینا روزبه د پاکستان سره جګړه کې هغه خلک لابيګر بللي وو، چې د ملکي خلکو د مرګ ژوبلې په اړه یې خواشیني ښودلې وه او د پاکستان بریدونه یې غندلي وه، ددغه خبرو په غبرګون کې حمیرا قادري په یوه څرګندونه کې پوښتنه کړې وه: «ایا باید د ملکي وګړو وژل کېدل ونه وینو، او که یې ووینو نو بیا د طالبانو لابي‌ګر بلل کېږو؟»

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د ښځو د نړیوالې ورځ (د مارچ اتمې) په مناسبت د افغان ښځو د تاریخي مبارزو او هڅو ستاینه کړې او ویلي یې دي چې ښځو د هېواد د پرمختګ او ودې په بېلابېلو برخو کې د نارینه وو ترڅنګ مهم او اغېزناک رول لوبولی دی.

کرزي په خپل پیغام کې د افغان ښځو د قربانیو او خدمتونو د قدر کولو ترڅنګ ټینګار کړی چې د ټولنې د اساسي اړتیاوو پوره کول او د هېواد راتلونکی پرمختګ د ښځو د فعال حضور پرته ممکن نه دی.

هغه یو ځل بیا غوښتنه کړې چې د نجونو پر مخ دې ژر تر ژره د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې پرانیستل شي او ښځو ته دې د کار او ټولنیز فعالیت زمینه برابره شي، څو افغانان وکولای شي د خپلو بچیانو پر استعدادونو تکیه وکړي او هېواد د پرمختګ او ځان بساینې پر لور بوځي.

د ملګرو ملتونو تازه موندنې ښيي چې په افغانستان کې ښځې د نارینه‌وو په پرتله رسمي قضایي سیستم ته ډېر کم لاسرسی لري.

د راپور له مخې، یوازې ۱۴ سلنه ښځو ویلي چې د شخړو د حل لپاره رسمي خدمتونو ته لاسرسی لري، حال دا چې د نارینه‌وو لپاره دا کچه ۵۳ سلنې ته رسېږي.

د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې سوزان فرګوسن ویلي چې عدالت ته لاسرسی د ښځو د خوندیتوب او وقار لپاره بنسټیز حق دی.

په همدې حال کې د یوناما چارسمبالې جورجټ ګاګنون خبرداری ورکړی چې که د ټولنې لویه برخه له عدلي خدماتو بې‌برخې پاتې شي، دا کار د خلکو پر ادارو باور کمزوری کوي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان د سیمې له هېوادونو سره د ښو اړیکو پر ساتلو او د یو بل د حاکمیت پر درناوي ټینګار کړی، خو خبرداری یې ورکړی چې که پر ایران د بل هېواد له خاورې برید وشي، تهران به سخت ځواب ورکړي.

پزشکیان ویلي چې ایران د ښه ګاونډیتوب پالیسۍ ته ژمن دی، خو د هېواد امنیت او ځمکنۍ بشپړتیا سره کرښه ده او هر ډول برید ته به مناسب غبرګون وښودل شي.

هغه همداراز څرګنده کړې چې د ایران وسله‌وال ځواکونه د هېواد په بېلابېلو سیمو کې په چمتو حالت کې دي او د هر ډول احتمالي ګواښ پر وړاندې د دفاع توان لري.

بل لور ته راپورونه ښيي چې په بحرین او کویت کې د امنیتي ګواښونو له امله د خبرداري زنګونه وهل شوي.

په پاکستان کې د طالبانو حکومت پخواني سفیر مولوي عبدالسلام ضعیف خبرداری ورکړی چې د نړۍ روان وضعیت ښايي د یوې لویې نړیوالې جګړې پر لور روان وي.

ضعیف په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي چې د ځینو ځواکمنو هېوادونو وروستي اقدامات د انسانیت پر ضد دي او د نړیوالو اصولو او امنیت لپاره جدي ګواښونه رامنځته کوي.

هغه ویلي: «نن نړۍ د افسټین د بلاک د ملاتړو د کړنو له امله د درېیمې نړیوالې جګړې پر لور روانه ده.»

عبدالسلام ضعیف همداراز هیله څرګنده کړې چې د مسلمانانو لپاره د خیر په هیله باید ددغه وضعیت د مخنیوي هڅې وشي.

نوموړي ټینګار کړی چې روان نړیوال وضعیت د اندېښنې وړ دی او د ده په خبره دا حالت د ټولې نړۍ جدي پاملرنې ته اړتیا لري.

اسلام اباد کې د افغانستان پخواني سفیر عاطف مشعل د پاکستان د دفاع وزیر خواجه آصف څرګندونو ته په غبرګون کې ویلي، چې نړۍ په روښانه ډول ویني څوک ښارونه او ملکي وګړي بمباروي.

مشعل ویلي چې په وروستیو ورځو کې د ډیورنډ کرښې هاخوا د پاکستاني ځواکونو بریدونو بې‌ګناه افغانان وژلي دي، هغه څه چې د ده په وینا ان نړیوالو سازمانونو هم تایید کړي دي.

هغه زیاته کړې چې د دغو بریدونو پر مهال د ټي‌ټي‌پي د جنګیالیو د وژل کېدو کوم راپور نه دی ورکړل شوی، چې دا د پاکستان د ادعاوو په اړه جدي پوښتنې راپورته کوي.

نوموړي همدارنګه ویلي چې سیمه ښه پوهېږي چې د ترهګرۍ ډېرې ریښې چېرې دي او څنګه د لسیزو راهیسې د یوې پالیسۍ د وسیلې په توګه کارول شوې دي.

د عاطف مشعل په وینا، افغانان د پاکستان له خلکو سره دښمني نه لري، خو د پاکستان د پوځ کړنې دغه هېواد او ټوله سیمه خطرناک ټکر ته بیایي.

هغه ټینګار کړی چې افغانان جګړه نه غواړي، خو د فشار پر وړاندې تسلیمېږي هم نه.

د هغه په خبره، که یرغل دوام وکړي، د افغانانو غبرګون به حتمي وي او که څه هم افغانستان دودیز پوځي ځواک نه لري، خو افغانان د نامتقارن مقاومت اوږده تجربه لري.

دا په داسې حال کې ده چې خواجه اصف ادعا کړې وه چې وسله‌والې ډلې د طالبانو حکومت له واک ته رسېدو وروسته په “بې شرمۍ” سره د پاکستان پر ښارونو، جوماتونو او لمونځ کوونکو بریدونه کوي.