علي خامنهيي په ۱۳۱۸ لمریز کال کې د ایران په مشهد ښار کې، په یوه روحاني کورنۍ کې وزېږېد.
لومړنۍ ديني زده کړې یې په مشهد کې پیل کړې او وروسته یې خپلې حوزوي زده کړې په نجف او قم کې وغځولې.
په قم کې د روحالله خمیني له شاګردانو شو او د پهلوي حکومت پر ضد د سیاسي روحانیت له جریان سره یوځای شو.
د ۱۳۵۷ کال تر انقلاب مخکې څو ځله ونیول شو او تبعید ته واستول شو.
د واکمنۍ پړاو ته رسېدل
له انقلاب وروسته، خامنهيي ژر د نوي نظام په مهمو بنسټونو کې ځای وموند.
د انقلاب شورا غړی، د دفاع عالي شورا کې د خمیني استازی او په ځینو پړاوونو کې د دفاع وزارت سرپرست پاتې شو.
همدارنګه د تهران د جمعې امام وټاکل شو، چې دې چارې یې سیاسي موقعیت نور هم پیاوړی کړ.
په ۱۳۶۰ کال کې، د ایران او عراق د جګړې له سختو شرایطو سره هممهاله، ولسمشر وټاکل شو او تر ۱۳۶۸ کال پورې دوه دورې په همدې دنده کې پاتې شو.
تر ولسمشرۍ مخکې، په یوه بمي برید کې سخت ټپي شو چې ښی لاس یې دایمي فلج شو.
رهبرۍ ته ټاکنه او د واک تمرکز
د روحالله خمیني تر مړینې وروسته، د رهبرۍ مجلس غړو په ۱۳۶۸ کال کې هغه د اسلامي جمهوریت دویم رهبر وټاکه.
دا ټاکنه هغه مهال بحثبرانګېزه وه، ځکه خامنهيي د فقهې له پلوه د مرجع تقلید په کچه نه و پېژندل شوی.
له رهبرۍ سره سم، هغه د واک جوړښت لا ډېر متمرکز کړ او د سپاه پاسداران رول یې په سیاسي، امنیتي او اقتصادي ډګرونو کې پراخ کړ.
د اساسي قانون له مخې، رهبر د هېواد تر ټولو لوړ مقام دی، او خامنهيي پر وسلهوالو ځواکونو، قضائیه قوه، څارونکي شورا، دولتي رسنیو او د هېواد پر مهمو ستراتیژیکو پالیسیو پراخ نفوذ درلود.
کورنی سیاست
د هغه د رهبرۍ موده له ګڼو پراخو اعتراضونو سره مل وه؛ له ۱۳۷۸ کال د محصلینو له اعتراضونو نیولې، تر ۱۳۸۸ کال ټاکنو وروسته لاریونونو او بیا د ۱۳۹۰ لسیزې وروستیو کلونو او ۱۴۰۱ کال اعتراضونو پورې.
حکومت په دغو پړاوونو کې د پراخو نیونو، د رسنیو محدودولو، د انټرنېټ بندولو او د امنیتي ځواکونو له لارې د اعتراضونو د مهار هڅه وکړه.
منتقدین وایي چې د اجباري حجاب، جنسیتي جلاوالي او د انقلابي اېډیالوژۍ ټینګار د هغه د مستقیم ملاتړ له امله دوام وموند.
بهرنی سیاست
خامنهيي د ایران بهرنی سیاست د امریکا او اسرائیلو پر ضد د اېډیالوژیک دریځ پر بنسټ تعریف کړ.
ایران د هغه تر مشرتابه لاندې د سیمې له ځینو ډلو او متحدینو ملاتړ وکړ او د «مقاومت محور» اصطلاح یې رواج کړه.
هغه تل ټینګار کاوه چې د ایران اټومي پروګرام سولهییز اهداف لري، خو په عین حال کې یې دا پروګرام د لوېدیځ پر وړاندې د فشار او چنې وهلو وسیله وګرځوله.
د سختو نړیوالو بندیزونو پر وړاندې یې د اقتصادي «مقاومت» او ځانبساينې سیاست مطرح کاوه.
وروستي کلونه او د ځایناستي مسئله
په وروستیو کلونو کې د هغه د ځایناستي بحث د ایران له مهمو سیاسي موضوعاتو شو. د نظام له نږدې کړیو څخه د احتمالي نوماندانو یادونه کېده، خو رسمي وارث هېڅکله اعلان نه شو.
میراث او اغېزې
علي خامنهيي له درې لسیزو زیات د ایران په سر کې پاتې شو او د واک تر ټولو اوږده موده یې تجربه کړه.
هغه د ۱۳۵۷ کال د انقلاب د اېډیالوژۍ د دوام، د رهبرۍ د مقام د پیاوړتیا او له لوېدیځ سره د دوامدار تقابل سمبول بلل کېږي.
د هغه په دوره کې ایران له جګړو، سختو بندیزونو، کورنیو اعتراضونو او سیمهییزو شخړو سره مخ شو.
د هغه مړینه په ۲۰۲۶ کال کې د ایران په سیاسي تاریخ کې یو مهم پړاو بلل کېږي او د راتلونکي واک جوړښت او سیاسي بدلونونو په اړه لا هم ډېرې پوښتنې او نامعلوم حالتونه شته.
