هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) هم‌زمان با روز جهانی جمعیت اعلام کرد که جمعیت افغانستان در سال ۲۰۲۶ به حدود ۴۸ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر خواهد رسید این نهاد تأکید کرده است که دسترسی به آمار دقیق جمعیتی برای برنامه‌ریزی در بخش‌های صحت آموزش توسعه پایدار و کمک‌های بشردوستانه از اهمیت اساسی برخوردار است. در مقابل اداره ملی احصائیه و معلومات حکومت طالبان جمعیت افغانستان را در سال ۱۴۰۵ خورشیدی ۳۷.۲ میلیون نفر برآورد کرده است اختلافی بیش از ۱۱ میلیون نفر با برآورد سازمان ملل که ناشی از نبود سرشماری سراسری و چالش‌های چند دهه اخیر در گردآوری داده‌های جمعیتی عنوان می‌شود. سازمان ملل همچنین هشدار داده است که بازگشت گسترده مهاجران افغان از ایران و پاکستان همراه با رشد طبیعی جمعیت، فشار بیشتری بر خدمات عمومی منابع اقتصادی و نیازهای بشردوستانه وارد خواهد کرد. بر اساس برآوردهای سازمان ملل، در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۱.۹ میلیون نفر در افغانستان به کمک‌های بشردوستانه نیاز خواهند داشت.

اداره ملی احصائیه و معلومات اعلام کرده است که بر اساس برآورد جدید این اداره، جمعیت افغانستان در سال ۱۴۰۵ خورشیدی به ۳۷.۲ میلیون نفر رسیده است. این آمار از سوی محمد حلیم رافع سخنگوی اداره احصائیه و معلومات اعلام شده و نسبت به برآورد سال گذشته که ۳۶.۴ میلیون نفر بود افزایش حدود ۸۰۰ هزار نفری را نشان می‌دهد. به گفته رافع‌ این ارقام بر پایه برآوردهای آماری تهیه شده زیرا افغانستان تاکنون سرشماری سراسری و معیاری انجام نداده است اداره ملی احصائیه تأکید کرده که طرح سرشماری جامع کشور آماده شده و پس از فراهم شدن شرایط، عملی خواهد شد. کارشناسان نیز تأکید می‌کنند که نبود سرشماری سراسری دقت آمار جمعیتی را با چالش روبه‌رو کرده و ارقام موجود بر مبنای مدل‌های آماری و برآوردهای جمعیتی ارائه می‌شود.

محمد سهیل شاهین رئیس دفتر سیاسی طالبان و مسئول سفارت افغانستان در دوحه در دیدار با برهام صالح از مقام‌های ارشد کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR) درباره وضعیت مهاجران افغان بازگشته از پاکستان و ایران گفت‌وگو کرد. بر اساس خبرنامه سفارت افغانستان در قطر دو طرف درباره فراهم‌سازی سرپناه ارائه خدمات صحی و آموزشی ایجاد فرصت‌های شغلی برای عودت‌کنندگان و نیز رسیدگی به شکایت‌ها درباره مصادره غیرقانونی اموال و دارایی‌های شماری از مهاجران بازگشته بحث و تبادل نظر کردند. در این دیدار برهام صالح با ابراز آگاهی از مشکلات و چالش‌های مهاجران افغان تأکید کرد که کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان برای رسیدگی به این مشکلات و یافتن راه‌حل‌های مناسب به تلاش‌های خود ادامه خواهد داد.

اکسیوس او رویټرز راپور ورکړی چې امریکا ایران ته تر شنبې ورځې پورې مهلت ورکړی څو په رسمي ډول اعلان وکړي چې په هرمز تنګي کې به پر سوداګریزو بېړیو بریدونه نه کېږي او د دغې نړیوالې اوبلارې د خوندي او ازاد تګ راتګ ډاډ ورکړي.

د راپورونو له مخې، دغه پیغام تهران ته هم په مستقیم ډول او هم د سیمه‌ییزو منځګړو له لارې رسول شوی دی.

امریکایي چارواکي وايي، واشنګټن غواړي ایران په ښکاره ډول ژمنه وکړي چې هرمز تنګی به د ټولو بېړیو پر مخ پرانیستی وي او پر سوداګریزو کښتیو به نور بریدونه نه کېږي.

راپور زیاتوي، امریکا همداراز غواړي ایران د هرې احتمالي هوکړې په چوکاټ کې د خپلو غني شوو اټومي موادو د سپارلو په اړه هم موافقه وکړي.

یوه امریکایي چارواکي خبرداری ورکړی چې که تهران د واشنګټن غوښتنې ونه مني، امریکا به له نورو پوځي، ډیپلوماټیکو او اقتصادي انتخابونو کار واخلي.

تر اوسه ایراني چارواکو د دغو راپورونو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

همزمان با افزایش تنش‌ها در تنگه هرمز، ایالات متحده به ایران تا پایان امروز (شنبه) مهلت داده است تا به‌طور رسمی و علنی تضمین کند که این آبراه راهبردی برای عبور کشتی‌های تجاری باز خواهد ماند و حمله‌ای علیه شناورهای تجاری صورت نخواهد گرفت.مقام‌های آمریکایی گفته‌اند که تهران در گفت‌وگوهای خصوصی حملات اخیر به کشتی‌های تجاری را به تندروهای یک «بخش خودسر» نسبت داده و مدعی شده است این اقدامات با هدف برهم زدن روند مذاکرات انجام شده است.در همین حال عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران برای رایزنی درباره بحران تنگه هرمز و کاهش تنش‌های منطقه‌ای راهی عمان شده است. همزمان هیئتی از میانجی‌های قطری نیز در تهران با مقام‌های ایرانی دیدار کرده‌اند تا از فروپاشی تفاهم میان تهران و واشنگتن جلوگیری کرده و مسیر مذاکرات را حفظ کنند.

رئیس شورای ملی ونزوئلا اعلام کرده است که شمار جان‌باختگان زلزله ویرانگر اخیر این کشور به ۴ هزار و ۱۱۸ تن افزایش یافته و تاکنون ۱۶ هزار و ۷۴۰ نفر نیز در این رویداد زخمی شده‌اند.مقام‌های ونزوئلا گفته‌اند که عملیات جست‌وجو نجات و کمک‌رسانی در مناطق آسیب‌دیده همچنان ادامه دارد و با توجه به شمار زیاد افراد ناپدیدشده احتمال افزایش آمار قربانیان وجود دارد.

ـــ دار وي که زندان وي که شرنګار د زولنو
زه به د وطن د ابادۍ سندرې وایمه

د پښتون ژغورنې غورځنګ (PTM) مخکښ غړی، او د شمالي وزیرستان د رزمک اوسېدونکی، شاعر او فعال ګیله‌من وزیر، چې اصلي نوم یې حضرت نعیم و، د پښتنو د حقونو، عدالت، سولې او ملي یووالي لپاره د خپل شعر او مبارزې له لارې پراخ شهرت ترلاسه کړی و. چې بالاخره پر همدې سنګینه مبارزه په بې رحمۍ سره شهید شو.

ګیله‌من وزیر د ۲۰۲۴ کال د جولای په اوومه د پاکستان په پلازمېنه اسلام‌اباد کې د نامعلومو کسانو له برید سره مخ شو او سخت ټپي شو. نوموړی څو ورځې د روغتون د بېړنۍ پاملرنې په څانګه کې تر درملنې لاندې و، خو د جولای د ۱۱مې تر نیمې شپې وروسته یې د ټپونو له امله ساه ورکړه. د هغه جنازه د جولای په ۱۲مه په شمالي وزیرستان کې خاورو ته وسپارل شوه.

د ګیله‌من وزیر پر مړینه په افغانستان، پاکستان او د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې پراخ غبرګونونه وښودل شول. د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د هغه مړینه تایید کړه او ویې ویل چې د هغه د ژغورلو ټولې هڅې ناکامې شوې. هغه دا هم ویلي وو چې که د برید عاملان ونه نیول شي، نو دا به  پر پاکستاني ریاست د جبر او ځور د خلکو شکونه نور هم زیات کړي.

ګیله‌من وزیر یوازې شاعر نه و؛ هغه د پښتنو د حقونو یو پیاوړی مدافع هم و. په خپلو شعرونو کې یې د جګړو، بې‌عدالتۍ، بې‌ځایه کېدو، ورورولۍ او د پښتنو د یووالي خبرې کولې. د هغه شعرونه په ځانګړي ډول د ځوان نسل ترمنځ ډېر مشهور وو او ډېری وخت به یې د ولسي غونډو او لاریونونو برخه جوړوله.

ګیله من وزیر د پاکستان پر امنیتي او سیاسي تګلارو سختې نیوکې کولې او په دې باور و چې پښتانه باید د خپلو مدني او بشري حقونو لپاره په سوله‌ییز ډول مبارزه وکړي.
د راپورونو له مخې، نوموړی له مرګ وړاندې هم د پاکستاني امنیتي ځواکونو له لوري نیول شوی و، څو میاشتې یې بند تېر کړی و او د هغه د کورنۍ او ملګرو په وینا، په بند کې د پاکستاني ریاست لخوا سخت شکنجه شوی هم و.

ګیله‌من وزیر د افغان ملي هویت او د پښتنو د تاریخي یووالي پلوی و. هغه په خپلو شعرونو او ویناوو کې د ډیورنډ کرښه د پښتنو ترمنځ د وېش کرښه، او پر سینه تیر شوی اغزن تار باله، او د لوی افغانستان له نظریې سره یې خواخوږي څرګندوله.

د ګیله‌من وزیر ادبي او سیاسي ژوند یو له بل سره تړلی و. هغه شعر یوازې د احساساتو د څرګندولو وسیله نه ګڼله، بلکې د مبارزې، ویښتیا او د ولس د دردونو د بیان ژبه یې بلله. د هغه په شعرونو کې د جګړو له امله د پښتنو بې‌ځایه کېدل، جبري ورکېدنې، هدفي وژنې، د بیان ازادي او د ملي یووالي موضوعات په پراخه کچه انځور شوي دي. د همدې دریځ له امله یې شعرونه په ټولنیزو رسنیو، ولسي غونډو او د پښتون ژغورنې غورځنګ په لاریونونو کې په پراخه کچه لوستل کېدل او د ځوان نسل ترمنځ یې ځانګړی ځای خپل کړی و.

ګیله‌من وزیر د پښتون ژغورنې غورځنګ د مرکزي شورا له فعالو غړو څخه و او د غورځنګ په سیاسي او ولسي فعالیتونو کې یې دوامداره ګډون درلود.

د هغه پلویانو هغه د یوه بې‌باکه او نه ستړي کېدونکي فعال په توګه یاداوه، ځکه د خپلو نظریاتو د څرګندولو له امله څو ځله له امنیتي فشارونو، نیولو او بند سره مخ شوی و. د هغه نږدې ملګرو ویلي چې ګیله‌من وزیر باور درلود چې د پښتنو ستونزې باید د تاوتریخوالي پر ځای د سیاسي مبارزې، مدني مقاومت، شعر او قلم له لارې نړۍ ته ورسول شي، څو د سیمې او نړۍ پام د پښتنو روان وضعیت ته واوړي.

د ګیله‌من وزیر له مړینې وروسته د هغه جنازه د شمالي وزیرستان په وروستیو کلونو کې له تر ټولو لویو ولسي جنازو څخه وشمېرل شوه. زرګونو کسانو، د پښتون ژغورنې غورځنګ غړو، شاعرانو، لیکوالانو، قومي مشرانو او مدني فعالانو پکې ګډون وکړ. د هغه د مړینې کلیزه هر کال د ګڼو پښتنو له لوري د هغه د شعرونو، مبارزې او فکر د یادولو په مراسمو نمانځل کېږي، او ګڼ شمېر پلویان یې هغه د معاصر پښتون ولسي غورځنګ له اغېزناکو شاعرانو او مبارزینو څخه ګڼي، چې د خپل فکر او قلم له لارې یې د پښتنو د حقونو، عدالت او ملي یووالي لپاره مبارزه کوله.

ګیله‌من وزیر دوه ودونه کړي وو او پنځه اولادونه یې تر شا پرېښودل؛ درې لوڼې او دوه زامن.
نن، د هغه له مړینې وروسته هم، د ګیله‌من وزیر شعرونه، دریځونه او د حق غوښتنې غږ د ګڼو پښتنو لپاره د الهام سرچینه ګڼل کېږي. هغه که څه هم له دې نړۍ سترګې پټې کړې، خو د شعر، مبارزې او ملي احساس هغه پیغام چې پرې یې ژوند تېر کړ، لا هم د زرګونو خلکو په زړونو کې ژوندی دی.

د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د ختیځې مدیترانې سیمې مشرې، ډاکټر حنان بلخي، افغانستان ته د خپل سفر په پای کې ویلي چې افغانستان لا هم د نړۍ له هغو دوو هېوادونو څخه دی چې د ګوزڼ وحشي ویروس پکې له منځه نه دی تللی، او د دې ناروغۍ د بشپړ ختمولو لپاره دوامدار نړیوال ملاتړ او پانګونه اړینه ده.

ډاکټر بلخي، چې د ګوزڼ د څارنې بورډ د پلاوي مشري یې کوله، د سعودي عربستان د پاچا سلمان د بشري مرستو مرکز او د ګوزڼ د له منځه وړلو نړیوال نوښت له استازو سره یوځای کابل او کندهار ته سفر کړی و. پلاوي د سفر پر مهال له افغان چارواکو، د ملګرو ملتونو له استازو، تمویلوونکو او روغتیايي کارکوونکو سره د واکسیناسیون او روغتیايي خدمتونو د پراختیا په اړه خبرې وکړې.

هغې ټینګار وکړ چې د ګوزڼ له منځه وړل یوازې د واکسین کمپاینونو پورې محدود نه دي، بلکې د لومړنیو روغتیايي خدمتونو پیاوړتیا، د ناروغیو اغېزمنه څارنه، د باوري روغتیايي کارکوونکو ملاتړ او د واکسین دوامدارو پروګرامونو ته هم اړتیا لري.

د روغتیا نړیوال سازمان په وینا، لا هم په ځانګړي ډول د افغانستان په سوېلي سیمو کې داسې ماشومان شته چې واکسین ته نه دي رسېدلي، او هغوی ته د واکسین رسول د ګوزڼ د له منځه وړلو لپاره اساسي اړتیا ده.

طالب چارواکو هم د ګوزڼ د له منځه وړلو پر ژمنتیا ټینګار کړی، خو ویلي یې دي چې د روغتیايي سکټور د بودجې کمښت د اساسي روغتیايي خدمتونو پر دوام منفي اغېز کړی دی.

د WHO د معلوماتو له مخې، اوس مهال په افغانستان کې له ۲۲ میلیونو ډېر کسان بشري مرستو ته اړتیا لري او له دې ډلې نږدې ۱۴.۴ میلیونه وګړي روغتیايي خدمتونو ته اړتیا لري. دغه سازمان وايي، د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې د مالي سرچینو د کمښت له امله شاوخوا ۱۵۰ روغتیايي مرکزونه تړل شوي یا یې فعالیتونه ځنډول شوي، چې له کبله یې زرګونه کسان له روغتیايي خدماتو بې‌برخې شوي دي.

راپور زیاتوي چې د ۲۰۲۶ کال د روغتیايي بېړني غبرګون لپاره د اړتیا وړ ۱۹۰.۸ میلیونه ډالرو څخه، د جون تر پایه یوازې ۱۷ سلنه بودجه ترلاسه شوې ده.

د افغانستان لپاره د روغتیا نړیوال سازمان استازي، ډاکټر اډوین سېنیزا سلواډور، ویلي چې روغتیايي خدمتونه باید د هېواد تر ټولو لرې پرتو سیمو ته هم ورسېږي. هغه زیاته کړې چې WHO به د افغان روغتیايي چارواکو او نړیوالو شریکانو په همکارۍ د واکسیناسیون، لومړنیو روغتیايي خدمتونو او د ناروغیو د څارنې له پروګرامونو ملاتړ ته دوام ورکړي.

د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د افغانستان د روغتیايي لاسته راوړنو د خوندي ساتلو او میلیونونو خلکو ته د ژوند ژغورونکو خدمتونو د دوام لپاره دوامدار نړیوال مالي ملاتړ حیاتي اهمیت لري.

هند د هرمز تنګي له بحران وروسته د ستراتیژیکو نفتو د زېرمو د پراخولو پلان تصویب کړ

هند د هرمز تنګي د کړکېچ او د نړیوالو انرژۍ بازارونو د بې‌ثباتۍ له امله د خپلو ستراتیژیکو نفتو د زېرمو د پراخولو پلان تصویب کړی دی.

د هند دولتي شرکت د تیلو او طبیعي ګازو ملي شرکت (ONGC) د پنجشنبې په ورځ د هند د ونډو بازار ته په سپارل شوې اعلامیه کې ویلي، چې د شرکت د مدیره پلاوي له خوا د ۱.۷۵ میلیون مټریک ټنه ستراتیژیکو نفتو د زېرمو د جوړولو پروژه د ملي ارزښت لرونکې پروژو په توګه تصویب شوې ده.

د اعلامیې له مخې، د دې پروژې هدف د احتمالي نړیوالو بحرانونو، د اکمالاتي لارو د بندېدو او د انرژۍ د امنیت د خوندي کولو لپاره د هند د نفتو د زېرمو ظرفیت لوړول دي.

هند د نړۍ درېیم ستر د خامو نفتو واردوونکی او د مایع پټرولیم ګاز (LPG) دوهم لوی پېرودونکی هېواد دی، له همدې امله د نړیوالو اکمالاتي لارو هر ډول ګډوډي د دغه هېواد پر انرژۍ او اقتصاد مستقیم اغېز کوي.

د راپورونو له مخې، د امریکا او اسراییل د ایران پر ضد د جګړې پر مهال د هرمز تنګي عملي تړل کېدو د هند د انرژۍ پر وارداتو د پام وړ فشار راوست.

هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي او د نړۍ د نفتو د صادراتو لویه برخه له همدې لارې لېږدول کېږي.

د هندي چارواکو په باور، د ستراتیژیکو نفتو د زېرمو پراخول به هېواد ته دا توان ورکړي چې د نړیوالو کړکېچونو او د تیلو د اکمالاتو د احتمالي خنډونو پر مهال د انرژۍ اړتیاوې په خوندي ډول مدیریت کړي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې (UN Women) وايي، د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله په افغانستان کې لږ تر لږه یو میلیون ښځې او نجونې له هغو حیاتي خدمتونو بې‌برخې شوې دي چې د ښځو د ملاتړ بنسټونو له لوري وړاندې کېدل.

دغه بنسټ د جمعې په ورځ په خپل تازه راپور کې خبرداری ورکړی چې د بودجې کمښت د ښځو د ملاتړو سازمانونو فعالیتونه له جدي ګواښ سره مخ کړي او د ژوند ژغورونکو خدمتونو د وړاندې کولو وړتیا یې کمزورې کړې ده.

راپور، چې د ۵۲ بحران ځپلو هېوادونو د ۸۵۵ ښځینه سازمانونو او د ښځو د حقونو د فعالانو د معلوماتو پر بنسټ چمتو شوی، ښيي چې په افغانستان کې ښځینه بنسټونه په هغو سیمو کې هم فعالیت کوي چې ډېری نړیوالې مرستندویه ادارې ورته لاسرسی نه لري.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې د بشري مرستو مشرې صوفیا کالتورپ ویلي، د دغو سازمانونو د بودجې هر ډول کمښت د زیانمنو ښځو او نجونو، په ځانګړي ډول د تاوتریخوالي قربانیانو او بې‌ځایه شویو کورنیو، پر ژوند مستقیم اغېز کوي.

د راپور له مخې، ۸۴ سلنه سازمانونو ویلي چې د دوی خدمتونو ته اړتیا زیاته شوې، خو نږدې ۹۰ سلنه یې اعتراف کړی چې د مالي سرچینو د کمښت له امله د اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري.

همداراز، د هرو پنځو سازمانونو له ډلې دوه یې خبرداری ورکوي چې که مالي ملاتړ بېرته زیات نه شي، ښايي په راتلونکو ۱۲ میاشتو کې خپل فعالیتونه ودروي.

ملګرو ملتونو له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د ښځو د ملاتړ بنسټونو لپاره خپلې مالي مرستې زیاتې او دوامدارې کړي، څو په افغانستان او نورو بحران ځپلو هېوادونو کې اړمنې ښځې او نجونې له بنسټیزو خدمتونو بې‌برخې نه شي.