باوري سرچینې وایي، پاکستاني جیټ الوتکو یو وار بیا د پکتیا او پکتیکا ولایتونو پر یو شمېر سیمو بمبار کړی.
د پاکستاني استخباراتو اړوند یو شمېر ادرسونو هم دا خبر تائید کړی؛ خو د تلفاتو په اړه یې څه نه دي ویلي.
دا په داسې حال کې ده چې نن ننګرهار کې هم د طالبانو او پاکستاني پوځ ترمنځ نښته شوې.
طالب چارواکو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.
لیکوال: شاه محمود میاخیل
د ویانا غونډه کې مې تیر کال برخه واخستله او هدف مې دا و چې دغه ډله د جنګ په عوض بین الافغاني ډیالوګ لپاره هلې ځلې وکړي. د ویانا د غونډې کوربه ادارو چې زه یې بللی وم، د هغوي نظر هم دا و. هغه ایمیلونه چې زمونږ تر منځ تبادله شوي، موجود دي.
د غونډې ځینې تنظیم کوونکو او هغه کسانو چې د دې غونډې مدیریت کاوه، هغوي ته مې یو لړ وړاندیزونه وکړ او ورته ومې ویلې که دا غونډه ملي او پراخه نشي او په ملي اهدافو باور ونه لري او یا د جنګ لپاره زمینه مساعدوي نو مونږ یې خلاف یو. په راتلونکې کې په داسې غونډو کې برخه نه اخلو او څه ګټه هم نه لري.
له بده مرغه د دوی د عمل او نظر تر منځ ډیر توپیر و. کوربه ادارې هم د ځینو کسانو د نفوذ لاندې وې. دوی د جنګ لپاره د نورو او په خاصه توګه د ګاونډیانو هر ډول شرایطو منلو ته تیار دي په دې شرط چې دوی قدرت ته ورسوي.
کله چې دوی زما وړاندیزونو ته توجه ونه کړله نو د دوی د کاري ګروپونو نه ووتلم او ورته ومې ویلې چې زه نور داسې غونډو کې برخه نه اخلم.
که څه هم د ویانا په غونډه کې اکثره ګډون کوونکي د یوې وړې ډلې چې د مقاومت په نوم یادیږي، او هم یو شمیر د پخواني جمهوریت غړي، برخه لري خو د افغانستان د اکثریت ولس استازولي نشي کولی.
زما شخصي نظر بیا هم د ویانا د غونډې ګډونکونکو او نورو سیاسي جریانونو ته دا دی چې په عوض د دې چې د نورو دروازې وټکوې، د جنګ سندرې ووایي، یو بل سپک کړې، نو ښه به دا وي چې لومړۍ په خپلو منځو کې په ملي اهدافو باور پیدا کړې. د سمتي، ژبني، مذهبي، سلیقوي او قومي تفرقې په عوض د افغانانو تر منځ د وحدت لپاره کار وکړې تر څو ملي او نړیوال اعتماد په افغانانو پیدا شي. اوس افغانان او د افغانانو سیاسي جریانونه او د مدني ټولنو فعالین، د ملي او نړیوال اعتماد نه برخمن نه دي.
کله چې د افغانانو سیاسي حرکتونو ملي او نړیوال اعتبار پیدا کړ، بیا د دې زمینه مساعدیږي چې د طالبانو په شمول د ټولو اړخونو سره د بین الافغاني ډیالوګ لپاره زمینه مساعده او افغانستان د نیابتي جګړو میدان ونه ګرځي. د جنګ د لارې نه بلکې د بین الافغاني ډیالوګ له لارې د یو قانونمند، مشروع او ولسواکه نظام لپاره د لارې نقشه یا تګلاره باندې توافق وشي.
د دغه او ځینو نورو سیاسي فعالانو او جریانونو یو ضعیفه استدلال دا دی چې دوی په هر محفل او خبرو کې یادونه کوي چې طالبان د امریکا پروژه ده او د امریکا په حمایت رامنځته شویده. دا به ومنو چې طالبان د امریکا پروژه وه خو بیا ولې په امریکا کې لابي کوي او امریکا نه غواړې چې د طالب په عوض د دوی نه بله پروژه جوړه کړي؟
امریکا کې لابي کول د همدې معنی لري چې دوی د افغانستان د ثبات، د خلکو د سوکالې او په افغانستان کې د جګړې د مخنیوي پروا نه لري خو صرف غواړي چې د پروژوي چینلونو له لارې قدرت ونیسي. کله د اسلام اباد سره، کله د تهران سره، کله د مسکو سره او کله ځینې استازي یې د واشنګټن د لابي ګرانو په مرسته د کوم کانګریس معین او ځینو بهرنیانو سره د ملاقاتونو انځورونه شریکوي او فکر کوي چې دوی د امریکا او یا نورو بهرنیانو په مرسته به بیا قدرت ونیسي.
تناقص په همدې ډول طرز فکر او خبرو کې دی. که امریکا طالبان راوستي وي نو بیا ولې د دوی نه حمایت وکړي او د طالبانو خپله پروژه ورانه او ناکامو سیاسیونو ته بیا قدرت وسپاري ځکه د طالبانو دغه پروژه ورته په هر لحاظ ارزانه او بې له سر درده ده.
د تیر تاریخ نه په عبرت، قدرت نیول اسانه دي خو قدرت ساتل سخت دي. لکه څنګه چې دغه جنګي ډلو په تیرو دوه ځلو کې د بهرنیانو په مټ قدرت ونیوه او ناکام شول، دا ځل چې دوی د پخوا په شان نه د ملت په منځ کې د جنګ انګیزه لري او نه نړیوال د جنګ د حمایت پالیسي لري، څنګه به بریالي شي؟ که باالفرض بریالي هم شي، قدرت به څنګه وساتي؟
هو! دا جوته ده چې د افغانستان دوه ګاونډي هیوادونه د دغه جنګي ډلو سره د خپلو ستراتیژیکو اهدافو په خاطر اړیکي لري او هم د طالبانو سره ښه روابط ساتي. زما په اند، ګاونډیان شاید دوه موخې د دغه اړیکو نه ولري چې له یوې خوا د طالبانو مخالفې ډلې مصروفه او د خپل نفوذ لاندې وساتي او له بله اړخه د طالبانو نه امتیاز واخلي. په حقیقت کې ګاونډیان هم د دوامداره جنګ حمایت او توان نه لري او نه دومداره جنګ په افغانستان کې د دوی په ګټه دی. ځکه د دوامداره جنګ په شتون کې د افراطیانو نفوذ زیاتیږي چې هغه ټولو هیوادونو ته خطر دی.
دې کې شک نشته چې ولس د طالبانو د کړنو نه سر ټکوي خو د جنګ پلوي هم نه دي ځکه جنګونو نه پخوا څه نتیجه ورکړې او نه اوس نتیجه ورکوي. البته د طالبانو د انحصار د قدرت او د نفې سیاست پخپله جنګونه ته زمینه مساعدوي خو بیا هغه جنګ کې افراطي ډلې نورې هم تقویه کیږي. د افراطي او نیابتي جګړو قرباني به افغانان وي او ضرر به یې سیمې او نورو هیوادونو ته هم رسیږي. د دې خبرې یادونه اړینه ده چې که طالبانو همداسې په خپل زین کړي اس سپاره وي نو د اینده نیابتي جګړو مسوولیت د دوی په غاړه دی.
مخکې له دی چې اوبه له ورخه تیرې شي، ښه به دا وي چې د طالبانو په شمول ټول سیاسیون او جریانونه د یوې معقولې تګلارې په اساس د تفاهم لاره غوره او د نورو د رقابتونو او اهدافو لپاره افغانان قرباني نه کړي.
خدا ان ملتی را سروری داد
که تقدیرش به دست خویش بنوشت
به ان ملت سروکاری ندارد
که دهقانش برای دیگران کشت
یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ یې کټ مټ دلته خپروو.
د جرمني د بایرن ایالت لومړي وزیر ویلي، چې د یو شمېر افغانانو د اېستنې لپاره باید ژر تر ژره د طالبانو له چارواکو سره خبرې وشي.
مارکوز زودر ویلي، چې د اخراج پروسې لپاره باید هره اوونۍ یوه الوتنه ترسره شي.
د راپورونو له مخې، یوازې په بایران ایالت کې ۲ زره افغانان د اېستلو وړ دي، چې ۲۰۰ تنو یې جدي جرمونه کړي.
هغه د افغانانو لپاره د نویو ویزو د صدور بندېدو غوښتنه هم کړې.
د ننګرهار په لعلپورې ولسوالۍ کې د ډیورنډ فرضي کرښې پر سر د طالب پوله ساتو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ نښته شوې ده.
یو شمېر سرچینې وایي، چې جګړه هغه مهال رامنځته شوه چې طالب پوله ساتو د خپلې پوستې لپاره مورچه جوړوله او پاکستاني ځواکونو پرې ډزې وکړې.
سرچینو زیاته کړې، چې په ځواب کې طالب پوله ساتو د پاکستاني پوځیانو دوه پوستې په نښه کړې.
تر اوسه ددغې نښتې له کبله د اوښتو تلفاتو په اړه څه نه دي ویل شوي.
د پاکستان امنیتي سرچینو خبر ورکړی چې د شمالي وزیرستان په تازه نښتو کې د وژل شوو اتو وسلوالو له ډلې یو تن د افغانستان د طالبانو غړی و.
سرچینو ویلي، چې امنیتي چارواکو تایید کړې چې عاصم مهاجر، چې د میدان وردګ ولایت د چک ولسوالۍ اوسېدونکی و، د تحریک طالبان پاکستان د حافظ ګل بهادر څانګې غړی و.
دوی زیاتوي چې نوموړي د افغانستان د طالبانو سره هم تړاو درلود او د پاکستاني ځواکونو پر ضد جګړه کې یې برخه اخیستې وه.
پاکستاني سرچینې دغه راز وايي چې عاصم مهاجر د شمالي وزیرستان په جګړه کې د پاکستاني امنیتي ځواکونو پر ضد جنګېدلی و او د نښتې پر مهال ووژل شو.
د طالبانو حکومت تر اوسه د دې ادعاوو په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی، خو مخکې یې تل له تحریک طالبان پاکستان سره د اړیکو درلودو ادعاوې رد کړې دي.
دا پېښه داسې مهال رامنځته شوې چې څو ورځې وړاندې د پاکستان امنیتي چارواکو ادعا کړې وه چې د طالبانو د مرستیال والي زوی بدرالدین یوسف د پاکستاني ځواکونو په عملیاتو کې وژل شوی دی.
د طالبانو حکومت د اقتصاد وزارت مرستیال عبداللطیف نظري جاپان ته سفر کړی.
هغه پر خپلې ایکس پاڼې لیکلي، چې له دغه سفر څخه یې موخه له نړۍ سره د تعامل پراخول دي.
نوموړي د دغه سفر په اړه نور جزیات نه دي خپاره کړي.
د یادونې ده چې جاپان کابل کې خپل سفارت لري؛ خو د طالبانو حکومت یې لاهم په رسمیت نه دی پېژندلی.
د کرملین ویاند دیمیتري پسکوف وایي، ټرمپ که هر وخت وغواړي کرملین ته سفر کولای شي.
پسکوف زیاتوي، د لویدیځ بندیزونه د واشنګټن او مسکو ترمنځ خبرو کې خنډ نشي راوستی.
هغه ویلي، د ټرمپ څرګندونې د هغه ژمنتیا ښیي، چې د “جګړې نه، بلکې سولې ته اړتیا ده” دریځ لري.
هغه دغه راز زیاته کړې، چې د پوتین او ټرمپ لومړۍ لیدنه په اوسنیو شرایطو کې ځانګړی اهمیت لري.
لیکوال: مانو اورښت
ډيالوگ دومره ډېر ارزښت لري؛ که چيرې په يوه ټولنه کې نه وي، ټولنه به فلج شي، فرهنگ به له منځه لاړ شي او د انسانانو تر منځ به سراسر ستونزې رامنځته شي. په ساده ډول؛ ډيالوگ د دوو يا څو کسانو تر منځ خبرو اترو او منطقي بحث ته ويل کېږي، چې پکې د احساساتو، افکارو او غوښتنو څرگندونه کېږي.
ډيالوگ که په لويه (ملي) کچه وي، که ډلهييز او يا د فرد او فرد تر منځ وي، د ارزښت وړ دی. ځينې استدلال کوي چې په ملي کچه دې ډيالوگ ته لاره هواره شي او بحثونه دي وشي؛ د سياسي او ټولنيزو ستونزو، د واک او قدرت د ويش او قانون په اړه دې استدلال وشي او مثبته پايله دې وړاندې شي. دا ډېره ښه خبره ده؛ خو زه وايم چې د يوې ټولنې د شعوري ارتقا لپاره بايد د ډلې پر ځای له فرد نه د ډيالوگ پيل وشي؛ بيا ورو ـ ورو دا مسله ډلهييزه شي، څو چې په ملي کچه ډيالوگ ته لاره هواره شي. د دې کار گټه دا ده چې موږ به په ملي کچه ډيالوگ ته په داسې توگه ورسېږو، چې په واقعي ډول د ستونزو حل پيدا کړای شو او زه باور لرم چې د دې کار پايله ځکه مثبته ده، چې موږ به مخکې له مخکې (چې د فرد او فرد تر منځ مو بحثونه کړي ول) د منطقي بحث او ډيالوگ لپاره اماده يوو.
ښه خو دا ده چې په تعليمي نصاب کې د منطق او استدلال مضمون ورزيات شي؛ خو تراژیدي دا ده چې زموږ د ښوونځيو شته نصاب هم دومره زوړ دی، چې ځينې مضمونونه يې داسې بحثونه لري، چې د ډېرو موضوعاتو مالومات يې د اوسنیو مالوماتو په نسبت کم او حتا غلط دي. نو ځکه ماته د ډيالوگ د عامولو يوازينۍ او بريالۍ لاره د فرد او فرد تر منځ ډيالوگ ښکاري.
مهمه دا نه ده چې فرد څوک دی؟ مهمه دا ده چې ډيالوگ څنگه او د څه په اړه دی. کېدی شي چې ډيالوگ د خپلو اړيکو په اړه وي، د کورنيو ستونزو، د ټولنې په تړاو، سیاسي او په ملي کچه د واک، قدرت او قانون او يا د دوو کسانو تر منځ د هغوی د فکري مشترکاتو او رد په اړه وي.
د ډيالوگ د عامولو يوه اسانه لاره دا ده، چې موږ پخپل کور کې له کشرانو سره ډيالوگ وکړو. که موږ په کور کې خپلو کشرانو ته دا زړه ورکړو چې موږ رد کړي؛ نو په ضمانت سره درته وايم چې سبا ورځ به د ټولنې د ټولو ستونزو په وړاندې مثبت فکرونه ولرو. که په کلي، پېتاوي، حجره، دوکان او د کلي په لاره له نورو سره ډيالوگ وشي، نو په ټولنه کې به فکر کولو ته لاره جوړه شي. کله چې موږ له چا سره بحث کوو، خپل فکر او نظر يو بل ته څرگندوو، نو په دې اساس وروسته، (ډيالوگ کوونکي) فکر کولو ته هڅېږي. کله چې د يوې ټولنې وگړي فکر کولو ته وهڅېږي، نو د ستونزو د حل داسې لاره پيدا کېږي، چې تاوان نه اړوي. هر وخت به هم د اور سوی په اور نه رغوو. ډېر فکرونه اسانې لارې پيدا کوي. کاش په دې متل اتفاق وکړو چې، که يو لرې يو وپوښته، که سل لرې سل وپوښته.
زه دا هم وايم چې ډيالوگ د اړيکو روح دی، زه که د ځان په اړه درته ووایم؛ زه له هغه چا سره ډېرې خبرې کوم چې مينه ورسره لرم، يا ډېر راگران وي ـ البته دا خبره د خپل ساده ژوند او د شخصي اړیکو په اړه کوم ـ تاسو به تجربه کړې وي، چې ډيالوگ د زړه بوج سپکوي؛ دا په اصل کې زموږ د زړه او ذهن څرگندونه ده چې له نورو سره يې کوو.
کله چې موږ له نورو سره غږېږو، فکري مشترکات پیدا کوو؛ دا هم لرې نه دی چې له ځينو سره په فکري ټکر واوړو، خو موږ بايد د ډيالوگ او بحث له روح او ادبياتو سره اشنا وو او دا ادبيات د ډيالوگ په څېر ورو ـ ورو د ډيالوگ له لارې عامېږي. که موږ هر څومره توندلاري او افراطي فکر ولرو، خو که له داسې چا سره په ډيالوگ کې واوړو، يا د داسې چا ډيالوگ او بحث واورو، چې د ډيالوگ له روح سره اشنا وي، د ډيالوگ ادبيات ورنه زده کولای شو. د ډيالوگ د ادبياتو او روح په اړه شته انديښنه د ډيالوگونو په جريان کې ورکېږي. که له هر چا سره په ډيالوگ کې مخېږو، بايد د يو انسان په توگه يې ومنو؛ کله چې نور د انسانانو په توگه ومنو، نو په اسانۍ سره د بل د فکر بدلې زاويې او فکري ټکر ته غاړه کېښولی شو.
نړۍ خو د بېلابېلو دينونو، مذهبونو، فرهنگونو او فکرونو کور دی؛ نو موږ بايد د نورو دين، مذهب، فرهنگ او فکر په منطقي ډول رد او مات کړو. که چیرې د ډيالوگ ادبيات نه لرو او په کنځاوو سر کېږو؛ نو خدای مه که د بل سپک پلار په يادولو خپل دروند پلار سپک نه کړو.
ډيالوگ جنگ ته نه وايي؛ ډيالوگ د خپل فکر منطقي څرگندونه او په سړه سینه د مقابل لوري د فکر رد او منل دي.
کله چې ډيالوگ نه وي، د فکر کولو لارې تړلې وي، کله چې فکر نه کېږي، ستونزې لکه وایرسونه خورېږي. که چېرې د يوې ټولنې د ستونزو په اړه څېړنه وشي، نو په بسنټي ډول ټولې سره تړلې دي او په يوې بلې مستقیماً اغېز کوي. که ډيالوگ او مباحثې نه وي، يوه ستونزه به دوې نورې وزېږوي.
ډيالوگ فلسفي لاره ده، چې د فلسفې ستر قرباني سوکرات نه راپاتې ده. سوکرات به چې چيرته هم له چا سره مخ کېدو، د ډيالوگ لاره به يې نېوله او په دې توگه به يې خپل پيغام نورو ته رساوه او هغوی به يې د خپل پيغام په اړه فکر کولو او بحث ته هڅول. تاریخ شاهد دی، چې سوکرات د ډيالوگ او مباحثې له لارې ډېر زورور ننگولي دي.
ډيالوگ په انساني تاريخ کې د انسانانو له پيدايښته راپیل شوی دی او د تاريخ په بېلابېلو پړاوونو کې يې بڼې بدلې شوې دي. ډيالوگ د دوو کسانو، ډلې او يا د ټولنې په منځ کې بېلابېلې بڼې لري، چې ټولې یې د ارزښت او د دې وړ دي چې وپالل شي او عامې شي.
د هغې ورځ په هيله چې افغاني ټولنه د ډيالوگ منطقي روح پيدا کړي او په شته ستونزو د بحثونو داسې کړۍ راتاو کړي، چې د هرې ستونزې پیاړمې سستې شي.
دا به څومره لویه بې انصافي وي، چې ژوند کوو او په اړه یې فکر او خبرې نه کوو!
د طالبانو حکومت د برېښنا شرکت عمومي رئیس عبدالباري عمر وایي چې سږ کال د برېښنا له پلور څخه ۳۱ میلیارده او ۵۳۱ میلیونه افغانۍ عواید ترلاسه شوي دي.
نوموړي ویلي، برېښنا شرکت د روان کال په جریان کې ګاونډیو هېوادونو ته د برېښنا د پېرلو له درکه ۲۲۷ میلیونه امریکایي ډالره ورکړي دي.
هغه زیاته کړې چې دا مهال یاد شرکت د برېښنا د پېرلو له اړخه د ګاونډیو هېوادونو او داخلي شرکتونو پوروړی نه دی.
پاکستاني رسنۍ وایي، د پاکستان حکومت افغانستان ته د دوو پلاوو د لیږلو طرحه نهایي کړې.
د سرچینې د معلوماتو پر اساس، لومړی پلاوی به له طالبانو سره د خبرو اترو او لیدو د چمتو کولو او دویم پلاوی به د علي امین ګنډاپور په مشرۍ له طالب چارواکو سره د ډیورنډ فرضي کرښې دواړو غاړو، سیاسي او اقتصادي مسائیلو د خبرو لپاره راشي.
د طالبانو حکومت تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.