د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي چې د اوس لپاره هېڅ افغان کډوال امریکا ته د داخلېدو اجازه نه لري او واشنګټن هڅه کوي چې په قطر کې مېشت افغانان په نورو خوندي هېوادونو کې ځای پر ځای کړي.

روبیو دا څرګندونې د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې په غونډه کې کړې، او زیاته کړې چې د تېر کال د امنیتي پېښې او د صادر شوي اجرائیوي فرمان له امله اوس مهال د افغانانو امریکا ته انتقال ناشونی دی.

په همدې غونډه کې سناتور کریس کونز ویلي چې شاوخوا ۱۱۰۰ افغانان، چې پخواني همکاران، ۴۰۰ ماشومان او د امریکايي پوځیانو د کورنیو ۱۵۰ غړي پکې شامل دي، لا هم د قطر په السیلیه کمپ کې له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

روبیو زیاته کړې چې امریکا له څو هېوادونو سره د دغو افغانانو د منلو په اړه خبرې کړې دي او لږ تر لږه پنځه هېوادونه چمتو دي چې د دوی یوه برخه ومني.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د ټرمپ اداره د قطر له کمپونو څخه د یو شمېر افغان کډوالو د کانګو دیموکراتیک جمهوریت ته د لېږدولو پر طرحه غور کوي؛ هغه طرحه چې د سلګونو پخوانیو امریکايي ملکي او پوځي چارواکو له سختو نیوکو سره مخ شوې ده.

لیکوال: ارمان شینواری

اسراییلو د خپل بهرني استخباراتي سازمان (موساد) د مشرتابه په کچه مهم بدلون اعلان کړی او جنرال رومن ګوفمن یې د دې ادارې د نوي مشر په توګه ټاکلی دی. ګوفمن د پنځه کلنې دورې لپاره د موساد مشري پر غاړه اخلي او د ډیویډ بارنیا ځای ناستی شوی دی.

د اسراییلو لومړي وزیر بنیامین نتانیاهو د ګوفمن د معرفۍ پر مهال هغه یو زړور، نوښتګر او د جګړې پر مهال د غیر دودیز فکر لرونکی افسر وباله. د نوموړي ټاکنه له دې امله هم د پام وړ بلل کېږي چې په اسراییلو کې معمولا د موساد مشري د همدې ادارې له دننه چارواکو څخه ټاکل کېږي، خو ګوفمن له پوځي شالید سره دې مقام ته رسېدلی دی.

د لانجمنې دوسیې سیوری

د ګوفمن ټاکنه له مخالفتونو پرته نه وه. منتقدانو د ۲۰۲۲ کال یوې لانجمنې قضیې ته اشاره کوله چې پکې د اسراییلو پوځ د ایران، حزب‌الله او حماس پر ضد د عربي ژبې د نفوذي عملیاتو لپاره د «آوري الماکیس» په نوم یو ۱۷ کلن ځوان کارولی و.

وروسته دغه ځوان د اسراییلو د کورني امنیت ادارې (شین‌بت) له لوري د امنیتي جرمونو په تور ونیول شو او نږدې اتلس میاشتې یې د بېلابېلو ډولونو بند تجربه کړ. کله چې څرګنده شوه چې نوموړی د پوځ له لوري ګومارل شوی و، دوسیه وتړل شوه.

منتقدانو ادعا کوله چې ګوفمن د دې قضیې په اړه بشپړ معلومات نه وو ورکړي، خو د اسراییلو سترې محکمې او د لوړو ګومارنو ارزونې کمېټې د هغه پر وړاندې شواهد کافي ونه بلل او د موساد د مشر په توګه یې ټاکنه تایید کړه.

له بلاروسه تر موساده

رومن ګوفمن ۴۹ کلن دی او په بلاروس کې زېږېدلی. هغه په ۱۴ کلنۍ کې اسراییلو ته کډه شوی او تر درې لسیزو زیات یې د اسراییلو په پوځ کې خدمت کړی دی.

ګوفمن د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر اوومې د حماس د بریدونو پر مهال سخت ټپي شوی و، خو له رغېدو وروسته د نتانیاهو د لوړپوړي پوځي سلاکار په توګه وګومارل شو. سرچینې وايي چې نوموړي په وروستیو کلونو کې د ایران، لبنان، غزې او سوریې اړوند مهمو پوځي او امنیتي پرېکړو کې رول لوبولی دی.

د روسي ژبې د تسلط له امله هغه د نتانیاهو او کرملین ترمنځ د اړیکو مهم رابط هم بلل کېږي.

د ایران په اړه جنجالي لیدلوری

د امریکايي رسنیو د راپورونو له مخې، ګوفمن له هغو اسراییلي چارواکو څخه و چې باور یې درلود احتمالي جګړه له ایران سره د تهران د واکمن نظام د کمزوري کېدو او حتی سقوط لامل کېدای شي.

راپورونه ښيي چې دغه ارزونه یوازې د ګوفمن نظر نه و، بلکې د موساد د ځینو لوړپوړو چارواکو ترمنځ هم ورته لیدلوری موجود و.

د موساد پخواني مشر ډیویډ بارنیا هم په وروستیو کلونو کې دې پایلې ته رسېدلی و چې پر ایران فشار او هدفمند استخباراتي عملیات کولی شي د ایران دننه سیاسي او ټولنیزې بې‌ثباتۍ ته لاره هواره کړي.

د بارنیا وروستۍ څرګندونې

ډیویډ بارنیا د خپلې دندې د سپارلو په مراسمو کې په ښکاره ډول ایران ته اشاره وکړه او ویې ویل چې اوسنی سیمه‌ییز وضعیت باید د تهران د واکمن نظام پر ضد د فرصت په توګه وکارول شي.

هغه ادعا وکړه چې د ایران حکومت تر بل هر وخت کمزوری او تر فشار لاندې دی او زیاته یې کړه چې د ایران د سیاسي واقعیت بدلول د حکومت د بدلون له لارې یو ترلاسه کېدونکی هدف ګڼي.

بارنیا دا هدف د راتلونکو نسلونو په وړاندې یو مسوولیت وباله او ټینګار یې وکړ چې باید د اسراییلو د امنیتي لومړیتوبونو په سر کې پاتې شي.

نوی مشر، پخوانی ماموریت

ګوفمن د موساد د مشرۍ له پیل سره ویلي چې د ایران او د اسراییلو د مخالفو ډلو پر ضد د استخباراتي فعالیتونو له امله په سیمه کې د ځواک توازن بدل شوی، خو ماموریت لا بشپړ شوی نه دی.

هغه د موساد کارکوونکو ته ویلي چې د دې ادارې اصلي ځواک په پټو عملیاتو کې نغښتی دی او ژمنه یې کړې چې د حیرانتیا رامنځته کولو، نفوذ او اغېزمنتیا لپاره به د موساد استخباراتي او عملیاتي وړتیاوې لا پراخې کړي.

د رومن ګوفمن ټاکنه داسې مهال کېږي چې منځنی ختیځ لا هم له امنیتي او سیاسي کړکېچونو سره مخ دی او د اسراییلو او ایران ترمنځ سیالي د سیمې د مهمو معادلو په توګه دوام لري.

د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې مشر رافائل ګروسي په ابوظبۍ کې ویلي چې په ایران کې د اټومي پروګرام ګڼ فعالیتونه د روانو جګړه‌ییزو شرایطو او بریدونو له امله درېدلي دي.

ګروسي ویلي، د ایران د اټومي پروګرام په اړه ارزونې اوس په بنسټیز ډول بدلې شوې دي، ځکه چې دا پروګرام د جګړې تر اغېز لاندې راغلی او ځینې تاسیسات یې په نښه شوي دي.

هغه زیاته کړې چې په راتلونکې کې به د جګړې له تجربو د زده‌کړو، د چمتووالي د کچې د لوړولو او د زیانمنو شویو تاسیساتو د ترمیم لپاره ځانګړې غونډې او تخنیکي فعالیتونه ترسره شي.

نوموړي همداراز ویلي چې د متحده عربي امارات چارواکو د براکه اټومي بټۍ د پېښې پر مهال چټک غبرګون وښود او د برېښنا د پرې کېدو له امله یې یو ریاکټر بند کړ.

ګروسي ټینګار کړی چې د ایران د جګړې د پای ته رسېدو لپاره هر ډول احتمالي هوکړه د قوي څارنې او بشپړې تصدیق پروسې پرته عملي کېدای نه شي، او نړیواله اداره به په دې برخه کې خپل تخنیکي ملاتړ ته دوام ورکړي.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازي نصیر احمد فايق ویلي چې د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې د خپلې ۸۱مې دورې لپاره نوی رئیس، مرستیالان او د اصلي کمېټو مشران ټاکلي دي.

نوموړي د خلیل الرحمن په مشرۍ د بنګله‌دېش نوماند ته د عمومي اسامبلې د ۸۱مې دورې د رئیس په توګه د ټاکل کېدو مبارکي ورکړې او ورته یې د بریالیتوب هیله څرګنده کړې ده.

فايق زیاته کړې چې افغانستان ویاړي چې د دې دورې د رئیس له مرستیالانو څخه د یوه په توګه ټاکل شوی او هیله لري چې د نورو غړو هېوادونو سره په همغږۍ کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې د موخو او مسئولیتونو د پرمختګ لپاره رغنده رول ولوبوي.

د پښتو ژبې کلاسیکې موسیقۍ نامتو سندرغاړې شکیله ناز ناروغه شوې او دا مهال په یوه روغتون کې تر درملنې لاندې ده.

د نوموړې مېړه فاروق فراق په خپله فېسبوک پاڼه د شکیله ناز د ناروغۍ خبر ورکړی او له خلکو یې غوښتي چې د هغې د روغتیا لپاره ځانګړې دعاوې وکړي.

فاروق فراق لیکلي چې د شکیله ناز روغتیایي وضعیت له تېرو دوو ورځو راهیسې لا پسې په خرابېدو دی او له همدې امله په روغتون کې بستر ده.

نوموړي د پښتنو له بې‌ پامۍ هم ګیله کړې او ویلي یې دي چې شکیله ناز د ټول پښتون ولس هنرمنده ده او نږدې نیمه پېړۍ یې پښتنو ته سندرې ویلي، خو په دې سختو شېبو کې د هغې د درملنې او پالنې بار یوازې د ده پر اوږو دی.

فاروق فراق په پای کې ویلي چې د دې سختو ورځو پر مهال د پښتونخوا د حکومت، سیاستوالو او ټولنیزو فعالانو بې‌ پامي به یې هېره نه شي او تل به یې په یاد پاتې وي.

شکیله ناز د پښتو کلاسیکې موسیقۍ داسې سندرغاړې ده چې لا هم ځینې سندرې یې د پښتنو په زړونو کې ځانګړی ځای لري.

د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) وایي، په افغانستان کې خوارځواکي نږدې تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلې او د خوراکي توکو د کمښت له امله ګڼې میندې او ماشومان له روغتیايي مرکزونو بې له مرستې تش لاس ستنېږي.

د دې ادارې په وینا، د اړتیا وړ بودجې یوازې اته سلنه ترلاسه شوې او د جګړو او د سرحدي لارو د تړل کېدو له امله د مرستو رسولو بهیر له ستونزو سره مخ دی.

د خوړو نړیوال پروګرام خبرداری ورکړی چې د بودجې کمښت او د اکمالاتي لارو بندېدو په افغانستان کې بشري عملیات تر سخت فشار لاندې راوستي دي.

د ادارې په وینا، که کافي مالي ملاتړ او د مرستو د لېږد اسانتیاوې برابرې نه شي، میلیونونه اړمن افغانان به له لا ډېرو ستونزو سره مخ شي.

په افغانستان کې له کلونو راهیسې د اقتصادي ستونزو، وچکالۍ او بشري بحران له امله میندې او ماشومان د خوارځواکۍ له جدي ګواښ سره مخ دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې غونډې ته ویلي چې له ایران سره په خبرو اترو کې لومړنی شرط د هرمز تنګی پرانیستی ساتل دي.

روبیو ټینګار کړی چې د ډونالډ ټرمپ ادارې یوازې د هرمز تنګي د پرانیستې په بدل کې ایران ته د بندیزونو د کمولو یا لغوه کولو وړاندیز نه دی کړی.

هغه زیاته کړې چې د ایران پر وړاندې د هر ډول بندیزونو کمول یا لرې کول به د تهران له لوري د اټومي پروګرام اړوند شرطونو پوره کولو پورې تړلي وي.

د افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ویلي چې د مرکزي او جنوبي اسیا ترمنځ د ترانسپورټ، مخابراتو او انرژۍ د نښلونکو پروژو پراختیا کولی شي دواړه سیمې بدلې او لا خوندي او سوکاله کړي.

خلیلزاد د ازبکستان په ترمذ ښار کې د جوړې شوې غونډې ګډونوالو ته د بریا هیله څرګنده کړې.

د يادونې وړ ده چې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې یو پلاوی هم نن د ازبکستان پر لور روان شو، څو د ترمذ په دویم نړیوال ډیالوګ کې ګډون وکړي.

ټاکل شوې ده چې د ترمذ نړیوال ډیالوګ د جون په څلورمه د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې پیل او د دوو ورځو لپاره دوام وکړي.

د پکتیا پخواني والي او سیاستوال حلیم فدایي ویلي، هغه طرحه چې اوس یې د محمود خان اڅکزي له لوري یادونه کېږي، ده د حامد کرزي د حکومت پر مهال کلونه وړاندې د چارو ادارې ته سپارلې وه.

ښاغلي فدایي ویلي، په دغه وړاندیز کې د پښتونخوا د ولسونو لپاره په ولسي جرګه کې د ځانګړو څوکیو خالي ساتل، هغوی ته د افغان پېژندپاڼو (تذکرو) ورکول، بې‌وېزې تګ راتګ او د ډیورنډ کرښې پر اوږدو د ازادو سوداګریزو سیمو (فري زونونو) جوړول شامل وو.

د نوموړي په وینا، که څه هم هغه مهال یې د طرحې په اړه کوم رسمي ځواب ترلاسه نه کړ؛ خو اوس د محمود خان اڅکزي له لوري د دغو موضوعاتو مطرح کول یو ملي دریځ ګڼي.

حلیم فدایي پر هغو کسانو هم نیوکه کړې چې د لوی افغانستان د مفکورې ملاتړ کوي؛ خو د کرښې هغې غاړې افغانان پاکستانیان بولي.

هغه ټینګار کړی چې لا هم پر خپلو یادو وړاندیزونو ولاړ دی؛ خو باور لري چې د دغسې طرحو عملي کېدل د یوه ملي، ولسواک، مشروع او قانونمند حکومت تر شتون پورې تړلي دي.

د فدایي په خبره، له ډلو او ټپلو سره سیاسي معاملې تل د افغانستان په زیان تمامې شوې دي.

په منځني ختیځ کې د اسرائیل او لبنان ترمنځ جګړه لا هم روانه ده او سره له دې چې امریکا د تاوتریخوالي د کمولو هڅې کوي، وضعیت لا پسې نازک او کړکېچن کیږي.

د راپورونو له مخې، د لبنان په سویلي برخو د اسرائیلو هوایي او ځمکني بریدونه دوام لري او له ځینو سیمو خلکو ته د وتلو امر شوی دی. په مقابل کې یې حزب‌ الله هم پر اسرائیلي اهدافو بریدونو ته زور ورکړی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، له اسرائیلو او حزب‌ الله دواړو سره یې خبرې کړي او هڅه کوي د جګړې د کمولو لپاره یوه هوکړه عملي کړي.

د هغه په وینا ځینو لورو د بریدونو د درولو ژمنه هم کړې، خو په میدان کې لا هم نښتې روانې دي.

اسرائیلي چارواکي بیا خبرداری ورکړی چې که حزب‌ الله بریدونه ونه دروي، نو د لبنان پر پلازمېنه بیروت به هم عملیات پراخ کړي.

دا په داسې حال کې ده چې یو شمېر امریکایي رسنیو راپور ورکړی چې ولسمشر ډونالډ ټرمپ د لبنان د جګړې په اړه د اسرائیلو له لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو سره توندې ټلیفوني خبرې کړي او نوموړی یې پر لبنان له نورو بریدونو منع کړی.