د امریکا مرکزي استخباراتي ادارې سي آی اې له لوري خپاره شوي نوي اسناد ښيي چې د القاعده مشر اسامه بن لادن د خپل پټنځای پرېښودو ته چمتووالی نیولی و او که عملیات ځنډېدلی وای، ښايي هغه له تښتیدلی وای.

د اسنادو له مخې، بن لادن چې د ایبټ‌اباد په یوه خوندي کمپاوڼډ کې پټ و، د ۲۰۱۱ کال تر سپټمبر پورې د ځای بدلولو پلان درلود، او هغه کسان چې کلونه یې پټ ساتلی و، د سختو امنیتي فشارونو له امله ستړي شوي وو او غوښتل یې له دې مسؤلیته ځان خلاص کړي.

سي آی اې ویلي، د دې پلانونو په اړه هغه مهال معلومات نه وو موجود، کله چې د امریکا استخباراتي شبکې د ۲۰۱۰ کال په اګست کې د بن لادن پټنځای وموند، او دا پټه څارنه او تحلیلونه وروسته د ۲۰۱۱ کال د مې په میاشت کې د ځانګړو ځواکونو د برید سبب شول.

راپور زیاتوي، په دغه عملیاتو کې چې د بارک اوباما د ادارې پر مهال ترسره شول، بن لادن ووژل شو، او دا برید د امریکا د ځانګړو ځواکونو له خوا د شپې له خوا ترسره شو او د القاعده شبکې پر ضد یوه تاریخي ضربه وبلل شوه.

سي آی اې ټینګار کوي: “بن لادن یوازې یو مشر نه و، بلکې د القاعده د مالي، تبلیغاتي او استخدامي فعالیتونو اصلي محرک هم و. د هغه وژل د دې ډلې د کمزوري کېدو لپاره یو مهم ګام و.”

یاده اداره زیاتوي چې د ایبټ‌اباد عملیات د استخباراتي معلوماتو د دقیق تحلیل، د اوږدمهاله څارنې او د پوځ او استخباراتو ترمنځ د همغږۍ بېلګه وه، او د دوی په وینا، دا عملیات ښيي چې ګډ کار او دقیق معلومات څنګه کولی شي د نړیوالو امنیتي ګواښونو مخه ونیسي.

نیویارک ټایمز راپور ورکړی چې د ایران او امریکا ترمنځ کړکېچ او احتمالي جګړې د امریکا د پوځ کمزورتیا او د هغې د دفاعي وړتیاوو ستونزې بربنډې کړې دي.

په راپور کې ویل شوي چې ایران په سیمه کې خپل نفوذ زیات کړی او د هرمز تنګي پر کنټرول کې مهم رول لري.

راپور وایي، چې همدارنګه د ایران توغندي او بې‌پیلوټه الوتکې لا هم د امریکا د متحدینو لپاره په منځني ختیځ کې ګواښ ګڼل کېږي.

راپور زیاتوي چې ایران د خبرو اترو په میز کې هم د پخوا په پرتله په قوي دریځ کې ښکاره شوی دی.

نیویارک ټایمز لیکي چې دا وضعیت ښيي امریکا د عصري جګړو لپاره کافي چمتووالی نه لري او د خپلو پوځي ستراتیژیو په برخه کې له ننګونو سره مخ ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې پر ایران به اقتصادي فشارونه نور هم زیات کړي او د هغه په وینا دا فشارونه به دوه چنده شي.

الجزیرې راپور ورکړی چې امریکا پلان لري هغه اشخاص او شرکتونه هم تحریم کړي چې د هرمز تنګي د تېرېدو لپاره ایران ته د “تېریدو فیس” ورکوي.

ټرمپ ادعا کړې چې د ایران پر وړاندې موجوده بندیزونه اغېزمن دي او د هغه په باور دا اقتصادي فشارونه به تهران دې ته اړ کړي چې د امریکا له شرطونو سره سم د خبرو میز ته راشي.

هغه همدارنګه ویلي چې د هرمز تنګي کنټرول او محدودیتونه ایران ته میلیونونه ډالر زیان اړوي.

له بلې خوا د امریکا د خزانې وزارت ویلي چې د نوو بندیزونو هدف به هغه کسان او ادارې وي چې د هرمز تنګي له لارې د تېرېدو لپاره ایران ته پیسې ورکوي.

په مقابل کې، د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان دا ډول اقدامات “ظالمانه” بللي دي.

د پاکستان د پنجاب ایالت په لاهور ښار کې د مزنګ په سیمه کې یو ۴۵ کلن سړی چې شاهد نومېږي، پر عامو خلکو ډزې کړې دي.

په دې پېښه کې یوه ښځه او د هغې دوه ماشومان وژل شوي او دوه نور کسان ټپیان شوي دي.

وروسته بریدګر هم خپل ژوند پای ته رسولی دی.

پولیسو ویلي چې د پېښې د انګېزې په اړه تر اوسه پلټنې روانې دي او رسمي جزئیات نه دي خپاره شوي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف له خپل ایراني سیال عباس عراقچي سره په ټیلیفوني خبرو کې ویلي چې مسکو چمتو دی د ایران پر ضد د روانې جګړې د پای او په سیمه کې د سولې د ټینګښت لپاره هر ډول مرسته وکړي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت په وینا، په دې خبرو کې دواړو لورو د وروستیو پوځي او سیاسي پرمختګونو ارزونه کړې او د ډیپلوماټیکو لارو د پیاوړتیا پر اړتیا یې ټینګار کړی دی.

له بلې خوا، د ایران او فرانسې د بهرنیو چارو وزیرانو هم جلا ټیلیفوني خبرې کړې دي.

عباس عراقچي او د فرانسې وزیر د سیمې د وروستیو حالاتو او د جګړې د ختمولو لپاره د سیاسي او ډیپلوماټیکو هڅو په اړه د نظر تبادله کړې ده.

دواړو لورو ټینګار کړی چې د خبرو له لارې د کړکېچ حل او د تاوتریخوالي کمول د اوسني وضعیت لپاره تر ټولو اغېزمنه لاره ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د فلوریدا په یوه وینا کې ویلي چې دا مهال له ایران سره د خبرو وضعیت ډېر ښه نه دی روان، خو ټینګار یې کړی چې هېڅکله به ایران ته د اټومي وسلې د ترلاسه کولو اجازه ور نه کړل شي.

ټرمپ ادعا کړې چې ایران کې روښانه مشرتابه نه شته او امریکا نه پوهېږي چې له چا سره خبرې وکړي.

د هغه په وینا:«په ایران کې داسې حالت دی چې څوک نه غواړي مشري پر غاړه واخلي.»

هغه زیاته کړې چې امریکا له نوي حکومت سره خبرې کړې دي، خو د ایران دننه د مشرتابه بدلون او ګډوډ وضعیت د مذاکراتو بهیر ستونزمن کړی دی.

ټرمپ ویلي چې امریکا په ډېر قوي موقف کې ده او که ایران اټومي وسله ترلاسه کړي، ښايي دا د اسراییل او د منځني ختیځ نورو سیمو پر وړاندې وکاروي، او حتی اروپا او امریکا ته هم ګواښ پېښ کړي.

هغه دا ادعا هم کړې چې ایران د کلونو راهیسې په سیمه کې فشار اچولی او هېوادونه لکه قطر، سعودي عربستان، متحده عربي امارات، بحرین او کویټ یې اندېښمن کړي دي.

سي‌ان‌ان راپور ورکړی، د امریکا حکومت پرېکړه کړې چې شاوخوا ۵۰۰۰ پوځیان به له جرمني څخه وباسي.

دا اقدام وروسته له هغې کېږي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جرمني له لومړي وزیر فریدرتش مرتس سره لفظي شخړه وکړه.

مرتس د ایران پر وړاندې د امریکا جګړه “بې ستراتیژۍ” بللې وه او ویلي یې وو چې امریکا په دې جګړه کې کمزورې ښکاري.

د امریکا د جګړې وزارت ویلي چې دا پرېکړه اروپا کې د پوځي حضور د بیاکتنې وروسته شوې او تمه ده چې دا وتل به په راتلونکو ۶ تر ۱۲ میاشتو کې بشپړ شي.

سره له دې، امریکا به لا هم له ۳۰ زرو زیات پوځیان په جرمني کې وساتي، ځکه دغه هېواد د امریکا لپاره مهم پوځي مرکزونه لري.

راپور زیاتوي چې د ایران جګړې د امریکا او اروپایي متحدینو ترمنځ اختلافات زیات کړي، ځکه امریکا دا جګړه د ډېرو متحدینو له سلا پرته پیل کړې وه.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتریش ویلي چې د منځني ختیځ روان کړکېچ درېیمې میاشتې ته داخل شوی او ټینګار یې کړی چې د دې جګړې دروند بار ټول بشریت پر غاړه اخلي.

ګوتریش په خپل تازه بیان کې له ټولو ښکېلو اړخونو وغوښتل چې له هغو اقداماتو ډډه وکړي چې د اوربند بهیر کمزوری کوي او تاوتریخوالی لا زیاتوي.

هغه زیاته کړه چې نړۍ د دې شخړې د پای ته رسولو لپاره یوه سوله‌ییزه، هر اړخیزه او دوامداره حللارې ته بیړنۍ اړتیا لري.

د ننګرهار پخوانی والي ضیاءالحق امرخېل وایي، د افغانستان لپاره د بریتانیا له ځانګړي استازي ریچارډ لیندسي سره په لیدنه کې یې د هېواد د روان وضعیت ترڅنګ، د پاکستان له لوري پر افغان خاورې د بریدونو په اړه د خلکو اندېښنې شریکې کړې دي.

امرخېل زیاته کړې چې بریتانیا له پاکستان سره تاریخي اړیکې لري او پر هغه هېواد اغېز هم لري؛ نو ځکه کولای شي اسلام‌اباد ته د افغانانو پیغام ورسوي، څو د دغه ډول خونړیو بریدونو او بشري جنایتونو مخه ونیول شي.

امریکایي رسنیو راپور ورکړی، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د عراق د لومړي وزیر کیدو لپاره د علي الزیدی د نوماند کېدو هرکلی کړی او هغه یې واشنګټن ته د سفر لپاره بللی دی.

ټرمپ ویلي چې واشنګټن غواړي په عراق کې داسې حکومت وویني چې له ترهګرۍ پاک وي او وکولای شي د خلکو لپاره یو روښانه راتلونکی رامنځته کړي.

هغه زیاته کړې چې د امریکا او عراق ترمنځ د اړیکو لپاره د یوې نوې او قوي دورې پیل مهم دی.

په ورته وخت کې، علي الزیدی ویلي چې له ټرمپ سره یې ټیلیفوني خبرې کړې دي او هغه ورته د سپینې ماڼۍ بلنه ورکړې ده، څو د نوي حکومت له جوړېدو وروسته لیدنه وکړي.

د عراق د سیاسي سرچینو په وینا، دا نوماند د پارلماني ټاکنو له ترسره کېدو شاوخوا پنځه نیم میاشتې وروسته د سختو سیاسي اختلافاتو په ترڅ کې د توافق له لارې ټاکل شوی دی.

الزیدی چې د سوداګرۍ شالید لري، که وټاکل شي؛ نو د ۲۰۰۳ کال وروسته به د عراق تر ټولو ځوان لومړی وزیر وي.

د یادونې ده چې په عراق کې د واک وېش د فرقه‌یي توازن پر بنسټ دی، چې له مخې یې ولسمشر کرد، لومړی وزیر شیعه او د پارلمان مشر سني وي.