دوه اوونۍ وړاندې د کابل په شهزاده سرای کې په یو هدفي برید کې یوه ملکي وګړې هم وژل شوې، په لومړیو کې ویل کېدل چې نوموړې ښځه د الله ګل مجاهد اینګور ده خو اوس د نړیوالو رسنیو راپورونو په ډاګه کړه چې هغه د افغانستان د پخواني حکومت د ځانګړې هوايي قطعې د پیلوټ وحیدالله وحدت مېرمنه وه.

ښاغلی وحدت په امریکا کې اوسیږي او د می په ۲۴مه یې مېرمن د شهزاده سرای د صرافۍ مارکېټ ته د پیسو را اخیستو لپاره تللې وه چې د الله ګل مجاهد د زوی د ترور په پېښه کې یاده مېرمن هم په نښه شوې او وژل شوې ده.

په افغانستان کې پاتې اولادونه یې ټول له ۱۳ کلونو کم دي، راپورونه وایي، د دوی د مور د وژل کېدو او د پلار د پوځي مخینې له امله د ماشومانو وضعیت د اندېښنې وړ بلل کېږي.

اوس د دغې کورنۍ کیسې د رسنیو او مدافع ډلو پام ځان ته را اړولی او ګڼ شمېر ملاتړي هڅه کوي د امریکا له حکومت د ځانګړي استثنايي اجازه‌ لیک ترلاسه کولو له لارې ماشومان له خپل پلار سره یوځای کړي.

د راپورونو له مخې، د ماشومانو د بیا یوځای کېدو غوښتنه د بشري دلایلو او د وحیدالله وحدت د پخوانیو خدماتو له امله مطرح شوې او لا هم د اړوندو ادارو تر ارزونې لاندې ده.

په همدې حال کې وحیدالله وحدت د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په ۱۵مه له افغانستانه د خپلې الوتکې له ایستلو سره بهر ووتلو او د خپلې کورنۍ د ملاتړ لپاره یې بېلابېلې دندې ترسره کولې. خو په داسې حال کې چې هغه د خپلې کورنۍ د بیا یوځای کېدو په تمه و، مېرمن یې په افغانستان کې د پیسو د ترلاسه کولو پر مهال د یوې تاوتریخجنې پېښې قرباني شوه او ووژل شوه.

د لبنان ولسمشر جوزف عون د ایران پر ضد سختې څرګندونې کړې او له سي‌اېن‌اېن سره په مرکه کې یې ویلي چې تهران لبنان د امریکا او اسرائیلو سره په خپل شخړه کې د چنې وهلو او معاملې کولو د وسیلې په توګه کاروي.

هغه ټینګار کړی چې لبنان به د سیمې د نورو هېوادونو د جګړو او سیاسي معاملو قرباني نه شي.

ولسمشر عون په وروستیو میاشتو کې څو ځله ویلي چې د لبنان د جګړې او سولې پرېکړه باید یوازې د لبنان د دولت په لاس کې وي او بهرني ځواکونه باید د هېواد په کورنیو چارو کې لاسوهنه ونه کړي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) ویلي چې دغه هېواد د اقلیم بدلون له امله له سختو او غیر اټکل کېدونکو طبیعي پېښو سره مخ دی.

یوناما د چاپېریال ساتنې نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، افغانستان له سختې وچکالۍ تر ناڅاپي سېلابونو پورې له بېلابېلو اقلیمي ستونزو سره مخ دی چې کورونه، کروندې او د خلکو د عاید سرچینې زیانمنوي.

یاد سازمان ویلي، سره له دې چې اقلیمي بدلون د افغانانو پر ژوند پراخې اغېزې کړې دي، خو د هېواد په بېلابېلو سیمو کې خلک د ستونزو د حل او د اقلیم بدلون د اغېزو د کمولو لپاره هڅې کوي او بېلابېل نوښتونه یې پیل کړي دي.

یوناما د اقلیمي ننګونو پر وړاندې د ګډو هڅو او دوامداره حل لارو پر اړتیا ټینګار کړی دی.

په افغانستان کې د زده کړو د حقونو فعال مطیع الله وېسا پرون پنجشنبه د فرانسې په کان ښار کې په یو لړ مراسمو کې د ۲۰۲۶ کال د آزادۍ جایره ترلاسه کړه.

د آزادۍ جایزه هر کال په نړۍ کې د رایو په اکثریت هغه اشخاصو یا بنسټونو ته ورکول کیږي چې له بشري حقونو د دفاع او آزادۍ لپاره یې کار کړی وي.

مطیع الله وېسا سږکال په افغانستان کې په ځانګړې توګه د نجونو د زده کړو له حقونو د ملاتړ له امله څه موده وړاندې د ۲۰۲۶ کال د آزادۍ جایزې ګټونکی اعلان شو.

نوموړی له څو کالو راهیسې په افغانستان کې د زده کړو د حقونو لپاره او په ټوله کې زده کړو ته د نجونو او هلکانو د لاسرسي لپاره فعالیتونه کوي.

د افغانستان د کرکټ ملي لوبډلې پخواني لوبغاړي غمي ځدراڼ ویلي چې د پخواني ملي اتل شاپور ځدراڼ روغتیايي وضعیت نازک شوی دی.

غمي ځدراڼ پر خپلې فېسبوک پاڼې له ټولو مینه والو غوښتي چې د جمعې په ورځ د شاپور ځدراڼ د روغتیا لپاره ځانګړې دعا وکړي.

هغه لیکلي: «کله ناکله یوازې یوه رښتینې دعا هم تقدیر بدلولای شي.»

شاپور ځدراڼ له څه مودې راهیسې د HLH (هیموفاګوسیټیک لمفو هستیوسایټوسس) په ناروغۍ اخته دی او دا مهال د هند په ډهلي ښار کې په یوه معتبر روغتون کې تر درملنې لاندې دی.

د راپورونو له مخې، په وروستیو ورځو کې د نوموړي روغتیايي وضعیت نور هم خراب شوی او اوس د جدي پاملرنې په ځانګړې څانګه (ICU) کې بستر دی.

د وال سټرېټ ژورنال د راپور له مخې، د هند مرکزي بانک د ایران روان کړکېچ له امله اقتصادي اندېښنو ته په پام سره، د پخوا په څېر د سود کچه په ۵.۲۵ سلنه ثابته ساتلې.

راپور وایي، د منځني ختیځ ناآرامیو د هند پر اقتصاد اغېز کړی، د روپۍ ارزښت یې کم شوی او د تېلو بیې لوړې شوې دي. له همدې امله د دغه هېواد مرکزي بانک د پر اقتصاد نور فشارونه هم زیات شي.

خو د هند مرکزي بانک ټینګار کړی چې اقتصادي بنسټونه لا هم پیاوړي دي، خو که د ایران کړکېچ او د انرژۍ د بیو بې ‌ثباتي دوام ومومي، نو په راتلونکو میاشتو کې به د دوی پر اقتصاد نور فشارونه هم زیات شي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د قرغزستان په پلازمېنه بیشکک کې د ایران د کورنیو چارو له وزیر اسکندر مومني سره لیدلي.

د پاکستاني دولتي رسنیو د راپورونو له مخې، دواړو لوریو په دې کتنه کې د ایران او پاکستان پر دوه اړخیزو اړیکو، سیمه‌ییزو تحولاتو، کورنیو امنیتي مسایلو او د کړکېچونو د کمولو لپاره پر روانو هڅو خبرې کړې.

دواړو وزیرانو د ایران او پاکستان ترمنځ د ډیپلوماټیکو اړیکو او خبرو اترو پر دوام ټینګار کړی او د سیمې د تلپاتې سولې او ثبات لپاره یې د ګډو هڅو د ملاتړ ژمنه بیا تازه کړې.

د راپور له مخې، د امنیتي ننګونو پر وړاندې د مبارزې لپاره دوه اړخیزې همکارۍ او سیمه‌ییزه همغږي د دغو خبرو له مهمو محورونو څخه وو.

دا لیدنه داسې مهال ترسره کېږي چې تر دې وړاندې ځینو رسنیو راپور ورکړی و چې محسن نقوي ښایي د اسلام‌اباد له لوري د تهران او واشنګټن ترمنځ د منځګړیتوب د هڅو په چوکاټ کې ایران ته هم سفر وکړي.

سرچینې وایي چې د طالبانو د حکومت او پاکستان استازو د ازبکستان په سرحدي ښار ترمذ کې یوه غیررسمي ناسته کړې، چې د ازبکستان د حکومت په منځګړیتوب او غوښتنه ترسره شوې ده.

د معلوماتو له مخې، په دې غونډه کې د دواړو لوریو استازو د دوه اړخیزو اړیکو او روانو امنیتي اندېښنو په اړه نظرونه تبادله کړي، خو د خبرو د دقیقو موضوعاتو په اړه معلومات نه دي خپاره شوي.

ویل کېږي چې د پاکستان له لوري په کابل کې پخواني سفیر منصور خان او څېړونکې ډاکټر امینه خان ګډون کړی و، په داسې حال کې چې د طالبانو حکومت استازیتوب ذاکر جلالي او غنچه ګل ارمان کړی دی.

دا ناسته په داسې وخت کې ترسره کېږي چې د اسلام‌اباد او کابل ترمنځ اړیکې د سرحدي ستونزو او امنیتي تورونو له امله ترینګلې شوې دي.

پاکستان پرله‌پسې ادعا کوي چې د دغه هېواد پر ضد وسله‌وال بریدونه له افغان خاورې تنظیمېږي، خو د طالبانو حکومت دا تورونه په کلکه ردوي.

ترمذ چې په وروستیو کلونو کې د افغانستان اړوند سیمه‌ییزو غونډو مهم مرکز ګرځېدلی، دا ځل هم د دواړو لوریو د استازو د لیدنې کوربه و.

تر اوسه د طالبانو حکومت او پاکستان د دې لیدنې په اړه رسمي دریځ نه دی څرګند کړی.

د هند د اترپردېش ایالت په غازي‌آباد ښار کې د یوې ځوانې ښځې مړی د یوه هوټل په خونه کې موندل شوی دی.

د هندي رسنیو د راپورونو له مخې، د یادې ښځې جسد د هوټل په خونه کې په ځړول شوي حالت کې موندل شوی او پولیسو د پېښې په اړه پلټنې پیل کړې دي.

چارواکو تر اوسه د مړینې د لامل او د پېښې د څرنګوالي په اړه بشپړ معلومات نه دي ورکړي، خو وایي چې د قضیې ټول اړخونه تر څېړنې لاندې دي.

د ښځې هویت او د پېښې نور جزئیات به د پلټنو له بشپړېدو وروسته څرګند شي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ویلي چې هېواد یې چمتو دی له هند سره د سو-۵۷ پنځم نسل پټې (سټیلت) جنګي الوتکې په ګډه پراخه او تولید کړي او اړوند مهمې ټکنالوژۍ هم ورسره شریکې کړي.

پوتین دغه څرګندونې په داسې حال کې کړې چې د هند هوايي ځواک د پنځم نسل جنګي الوتکو د ترلاسه کولو په لټه کې دی.

اوس مهال د هند هوايي ځواک د پنځم نسل جنګي الوتکې نه لري.

د راپورونو له مخې، د پاکستان له خوا د چین د J-35AE سټیلت جنګي الوتکو د احتمالي ترلاسه کولو اټکلونو په هند کې اندېښنې زیاتې کړې دي.

بل لور ته، د هند د کورني پنځم نسل جنګي الوتکې پروژه، چې د «پرمختللې منځنۍ جنګي الوتکې» (AMCA) په نوم یادیږي، لا هم د پراختیا په پړاو کې ده او تمه کېږي د ۲۰۳۰مې لسیزې په منځنیو کلونو کې خدمت ته داخل شي.

د روسیې دا وړاندیز د هند د هوايي ځواک د عصري کولو په لړ کې یو مهم پرمختګ بلل کېږي، خو تر اوسه د نوي ډیلي له لوري په دې اړه رسمي پرېکړه نه ده اعلان شوې.