د «ګلوبل ایشوز» په راپور کې راغلي چې په افغانستان کې د نجونو پر زده‌کړو بندیز د جبري ودونو او ماشومو نجونو د ودونو د زیاتېدو یو مهم لامل ګرځېدلی دی.

د بشري حقونو ډلو د اټکل له مخې، په تېرو څلورو کلونو کې له پنځه زرو ډېرو نجونو ته په زور ودونه شوي دي.

ملګري ملتونه او د بشري حقونو سازمانونه خبرداری ورکوي چې دا بندیز د کورني تاوتریخوالي، فقر او ځان‌وژنو سبب شوی او افغانستان یې نوره هم له نړۍ وال انزوا سره مخ کړی دی.

د یونیسف او نړیوال بانک د شمېرو له مخې، د طالبانو د واکمنۍ له بیا پیل وروسته تر یوه میلیونه ډېرې نجونې له زده‌کړو بې‌برخې پاتې دي.

د افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ویلي، د داعش خراسان ډلې مشر حسن د پاکستان په کراچۍ ښار کې وژل شوی دی.

خلیلزاد پر خپله اېکس پاڼه د طالبانو اړوند ویب پاڼې «المرصاد» راپور شریک کړی او پوښتنې یې راپورته کړې دي چې حسن څومره مهم و، په کراچۍ کې یې څه کول او چا وواژه؟

هغه که څه هم په ښکاره ډول پاکستان نه دی تورن کړی، خو دده پوښتنې د اسلام‌اباد پر رول د شک څرګندونه کوي.

د المرصاد په وینا، د حسن وژل دا څرګندوي چې کراچۍ د داعش خراسان ډلې د پټنځایونو او استخباراتي روزنې یو مهم مرکز ګرځېدلی دی.

د طالبانو حکومت د دفاع وزارت د ستر درستیز د روغتیايي چارو مشر ډاکټر محمد طاهر احرار وايي، افغانستان په ځینو برخو کې، په ځانګړي ډول د عامې روغتیا په برخه کې، د ګاونډیانو له لوري فلج شوی دی.

نوموړي د شمشاد ټلوېزیون سره په مرکه کې ویلي، پاکستان د افغانستان له اقتصادي او سیاسي بې‌وسۍ د فشار وسیلې جوړې کړې، کله لارې بندوي او کله یې خلاصوي، چې دا د افغانانو لپاره لویه ستونزه ده.

احرار زیاته کړې، هڅه روانه ده چې تر راتلونکي یوه کال پورې د روغتیا په برخه کې د پام وړ پرمختګونه وشي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د روغتیا نړیوال سازمان او نورو ادارو د مرستو د کمېدو له امله د افغانستان د روغتیايي سکتور د سختو ننګونو راپورونه ورکړي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په یوه ویډیويي پیغام کې د هغو هېوادونو مننه کړې چې د غزې د سولې د طرحې په وړاندې کولو کې یې ورسره همکاري کړې، لکه قطر، ترکیه، سعودي عربستان، مصر او اردن.

ټرمپ ویلي، امریکا د منځني ختیځ د سولې هدف ته ډېره نږدې شوې او دا ورځ یې «لویه لاسته راوړنه» بللې ده.

هغه زیاته کړې چې دا هوکړه له ډېرو اړخونو بې‌ساري ده او ټول اړخونه د جګړې د پای او د سولې د ټینګښت غوښتونکي دي.

ټرمپ ټینګار کړی چې واشنګټن به له ټولو لورو سره عادلانه چلند کوي.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د حماس له لوري د امریکا وړاندیز شوې طرحې منل د سولې لپاره مهم ګام بللی دی.

هغه ویلي، اسراییل باید سمدستي خپلې حملې ودروي او د اوربند له پلان سره سم عمل وکړي.

اردوغان ټینګار کړی چې د غزې لپاره بشري مرستې باید بې‌ځنډه ورسول شي او دایمي سوله ټینګه شي.

نوموړي پر اسراییلي بمباریو د سختې نیوکې ترڅنګ دا کړنې «نسل‌وژنه» بللې او ویلي یې دي چې ترکیه به د فلسطین د ولس د حقونو او د دوه دولتونو د حل لارې د عملي کېدو لپاره خپل ټول امکانات وکاروي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ حماس ته خبرداری ورکړی چې تر یکشنبې د اکتوبر پنځمې د واشنګټن د وخت د ماښام تر ۶ بجو پورې باید د هغه د سولې پلان ومني، او که نه، سختې پایلې به ولري.

ټرمپ په «ټروث سوشال» کې لیکلي چې ټول هېوادونه دغه طرحه منلې ده او که موافقه و نه شي، داسې وضعیت به رامنځته شي چې تر اوسه ساری نه لري.

هغه ادعا کړې چې شاوخوا ۲۵ زره د حماس جنګیالي وژل شوي او پاتې یې محاصره دي.

ټرمپ تر دې وړاندې د اسراییل له لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو سره د غزې د جګړې د پای لپاره شل مادییزه پلان اعلان کړی و.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار ویلي، هغه وړاندیزونه چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د غزې جګړې د پای لپاره اعلان کړي، د مسلمان هېوادونو له خوا وړاندې شوې مسودې سره توپیر لري.

ډار څرګنده کړې چې د دغو هېوادونو غوښتنه د اسراییلو بشپړ شاتګ و؛ خو د ټرمپ پلان یوازې د جزوي وتلو او د یرغمل شویو کسانو د خوشې کولو په اړه دی.

هغه زیاته کړې، سعودي عربستان، امارات، قطر، مصر، اردن، ترکیه، اندونیزیا او پاکستان په ګډه له ټرمپ سره د غزې د وضعیت په اړه خبرې کړې او ټرمپ ژمنه کړې چې د لویدیځې غاړې د الحاق ملاتړ به ونه کړي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د “والدای” په عمومي ناسته کې د نړۍ د اوسني ناڅرګند وضعیت په اړه خبرې کړې او ټینګار یې کړی چې هېوادونه او خلک باید د هر ډول راتلونکو پېښو لپاره ځانونه تیار وساتي.

پوتین ویلي، نننۍ نړۍ له جدي خطرونو او ګواښونو سره مخ ده او هېڅوک د راتلونکي دقیقه وړاندوینه نشي کولی، خو دا حقیقت د خلکو او دولتونو د مسؤلیت کچه نه راکموي.

هغه زیاته کړې، هر فرد باید د خپل برخلیک، د هېواد د راتلونکي او د نړۍ د ثبات په وړاندې ځان مسؤل وبولي.

د ده په وینا، وروستیو پېښو ښودلې چې د دغې مسؤلیت‌ناپېژندنې پایلې ډېرې درنې وي.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي چې نړیواله ټولنه د اقتصادي ستونزو، امنیتي ننګونو او ژیوپولیټیک بدلونونو له یوې نوې دورې سره مخ ده.

د ملګرو ملتونو د کونډو او کډوالو لپاره د مرستو ادارې (UNRWA) مشر، فیلیپ لازارینی د اکتوبر پر ۲مه په ایکس کې خبرداری ورکړ چې د اسراییلو نوې پالیسۍ ښيي چې د غزې ښار لپاره د ستر قتل‌عام چمتووالی روان دی.

هغه وویل چې شاوخوا ۲۵۰ زره کسان چې اوس په غزه او شاوخوا سیمو کې محاصره دي، د تروریست یا د ترورېزم ملاتړي په توگه نښه‌کول د ملکیانو پراخ هدف‌ ګرځولو نیت ښیي.

لازاریني ټینګار وکړ چې هغه کسان چې د سیمې د پرېښودو توان نلري، په حملو کې په مستقیم ډول په خطر کې دي.

هغه همدارنګه ویلي، هیڅوک د ملکیانو د وژلو جواز نه لري او په روانو جناياتو باندې چوپ پاتې کېدل د منلو نه دي.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق خان ویلي چې د شاوخوا دوو کلونو ځنډ وروسته د انګور اډې تجارتي دروازه د سوداګرۍ او باروړونکو موټرو لپاره پرانیستل شوه.

نوموړي په ایکس کې لیکلي چې دا ګام به د افغانستان او پاکستان ترمنځ اقتصادي اړیکې او فعالیتونه نور هم پیاوړي کړي.

دا به داسې حال کې ده چې دې وروستیو کې د کابل او اسلام اباد سوداګري کمرنګه شوې.