شنبه, مې 2, 2026
Home Blog Page 239

آریانا سعید:پنځه زره افغان نجونو ته د زده کړې زمینه برابروم

د افغانستان مشهورې هنرمندې اریانا سعید اعلان کړی چې د لیندۍ په ۲۰مه یې د خپل مدني بنسټ «دفاع» له لارې یو نوی تعلیمي پروګرام پیل کړی چې موخه یې پنځه زره افغان نجونو ته د زده‌کړو د دوام زمینه برابرول دي.

هغې ویلي، چې دا پروګرام د امریکا له یوه ښوونځي سره په همکارۍ عملي کېږي.

نوموړې زیاته کړې، چې د ګډونوالو نجونو باید انګلیسي ژبه زده وي او کولای شي د اووم څخه تر دولسم ټولګي پورې زده‌کړې وکړي او رسمي سند تر لاسه کړي.

هغې دغه راز ویلي چې هره ورځ د زده‌کړو د دوام په اړه د افغان نجونو سلګونه غوښتنلیکونه ترلاسه کوي.

دا پروګرام په داسې حال کې پيلېږي چې د طالبانو حکومت تر واکمنۍ لاندې نجونې یوازې تر شپږم ټولګي پورې ښوونځي ته پرېښودل کېږي او ښځې له لوړو زده‌کړو او ډېرو کارونو منع دي.

!گوسفندي مبارزه

لیکوال: شاه محمود میاخیل
د جمهوري حکومت د ملي دفاع وزارت سرپرست

څه موده د مخه مې د ګوسفندي ژورنالیزم په اړه لیکلي و چې اکثره رسنۍ خپل تولید نه لري نو د نورو د ټویټونو، لیکنو، خبر او تحلیلونو نه کټ او پیست کوي. کټ او پیست باندې یوه رسنۍ خپل اعتبار نشي تر لاسه کولې.

اوس چې ګورم، اکثره په نامه سیاسي ډلې، اشخاص او فعالین هم په سیاست کې د ګوسفندي ژورنالیزم غوندې د ګوسفندي مبارزې او سیاست لار تعقیبوي. دا چې دوی خپل فکري تولید نه لري، نو د نورو خبرې کټ او پیست کوي. همدا علت دی چې د دوی موقف سهار یو قسم او ماښام بل قسم وي.

سیاسي او مدني مبارزې لپاره اصولي تګلاره او فکري استقرار مهم دی. د سیاست او مبارزې مؤخه د قدرت نیول او پروژو اخستل باید نه وي بلکې نهایي هدف د افغانستان ثبات، سوکالي او ملي وحدت تامینول وي چې ټول افغانان د اساسي قانون په چوکاټ کې په ګډه سره ژوند، کار او سیاست وکړي.

هدف د مبارزې، ځان محوري نه بلکې ملي محوري وي. که ملي ګټې خوندي نه وې، نو انفرادي ګټې هڅکله خوندي کیدلې نشي.

د جمهوریت د سقوط نه وروسته، د جمهوري غوښتونکو خوځښت لومړنی سیاسي فکري خوځښت و چې د همفکره افغانانو په خپل ابتکار  پیل او د ملي ګټو په رڼا کې اصولي موقف او تګلاره اعلان کړله.

زمونږ د فکري خوځښت ملګري، او همدا شان وروسته د سولې او ولسواکۍ د ملي نهضت شاملې سیاسي ډلې، د پیل نه تر اوسه سره متعهد پاتې شوي ځکه پروژوي اهداف نه لري او د بهرنیانو او داخلي پخوانیو او اوسنیو لوبغاړو په چمونو پوهیږي او نه غولیږي.

په تیرو څلورو کلونو کې زمونږ دریځ ډیر واضحه او ثابت و او دی.
د جمهوري غوښتونکو خوځښت لاندې څو ټکي د خپل دریځ او مبارزې اساس ګڼي:
1. جنګ د مسایلو د حل لاره نه ده ځکه د جنګ عقبه به بیا په اسلام اباد یا تهران کې وي او د هغوي په شومو اهدافو نه غولیږو.

2. د جمهوریت غوښتونکو خوځښت لکه د ځینو سیاسي او جنګ پلوو ډلو په شان د اسلام اباد، تهران یا نورو هیوادونو نه مشروعیت او ملاتړ نه غواړي بلکې د افغانانو خپل ابتکار او ملاتړ ته اهمیت ورکوي.

3. د نفې او انحصار د قدرت سیاست، پخوا هم نتیجه نه ده ورکړې، اوس هم نتیجه نه ورکوي او راتلونکې کې هم.

4. نه نورې سیاسي ډلې طالبان نفې کولی شي او نه طالبان نور ولس او ملي سیاسي حرکتونه.

5. ټول افغانان، ښځې او نر، د اساسي قانون په چوکاټ کې د ژوند، کار او سیاست حق لري.

6. بې له مشروع او قانونمند نظام نه په یو هیواد کې فزیکي، بشري او رواني امنیت نشي تامین کیدلې.

7. غیر مشروع او غیر قانونمند حاکمه ډله پخپله سیمه ایز او نړیوال رقابتونو ته زمینه مساعدوي او افراطیت تقویه کیږي چې دا دافغانانو او سیمې په ګټه نه ده.

8. د حل لار، د افغانانو په خپل ابتکار، د لوی جرګې راغوښتل دي چې ټول اقشار او د افغانستان د ټولو سیمو ولسي استازي پکې ګډون ولري چې د افغانستان د راتلونکې لپاره عملي تګلاره تصویب کړي.

9. په اوسني وخت کې دا د طالبانو د حاکمې ډلې مسوولیت دی چې د لویې جرګې لپاره زمینه مساعده کړي که نه د راتلونکو نیابتي جګړو، او رقابتونو مسوولیت به هم د دوی په غاړه دی.

10. که م زر ما ټوله زما وي، دا وړۍ نه شړۍ کیږي.

11. د افغانانو او وطن په ګټه، چې هر چیرته اوسو، ښو ته ښه او بدو ته به بد وایو او د چا نه ویره نه لرو او نه د چانه امتیاز غواړو او نه په چا د خپلو کړنو احسان کوو ځکه دا خپل ملي رسالت او مسوولیت ګڼو.

په دې خاطر، د بهرنیانو او ګاونډیانو په اشاره، د هیچا په پټو سترګو ملاتړ او مخالفت نه کوو. ملاتړ او مخالفت باید د ملي ګټو په چوکاټ کې وي چې افغانستان او افغانانو ته خیر ورسولې شي نه شر.

یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ  یې کټ مټ دلته خپروو.

شاه محمود میاخیل:د طالبانو نوې فتوا سیاسي ده، نه دیني

جمهوري حکومت کې د ملي دفاع وزارت سرپرست شاه محمود میاخېل د طالبانو حکومت د وروستۍ فتوا په اړه غبرګون څرګند کړی او ویلي یې دي چې دا پرېکړه دیني نه، بلکې سیاسي بڼه لري.

د ده په وینا، طالبانو په فتوا کې ویلي چې د افغانستان خاوره به د نورو هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي او د هرگونه تجاوز په صورت کې د دفاع حق لري، چې دا خبره سیاسي پیغام لري.

میاخېل زیاتوي، طالبان چې اسلام بې سرحده ګڼي، په فتوا کې خپلو لیکو ته وایي چې د نورو افراطي ډلو سره جګړه نه کوي؛ خو دا ډلې پخوا د طالبانو ترڅنګ جنګېدلې دي.

هغه وايي چې دا اوس نورو افراطي ډلو پورې اړه لري چې د طالبانو دې فتوا ته ارزښت ورکوي که نه.

۲۰۲۶ کرکټ نړیواله شورا؛د کرکټ نړیوالې شورا د لوبو ټکټونو کې د پاکستاني کپټان د انځور نشتوالي پاکستاني مینه وال غصه کړي

0

د نړیوال کرکټ شورا (ICC) د ۲۰۲۶ کال T20 نړیوال جام د ټکټونو پلور پیل کړی دی.

په دې لړ کې ICC پر ټولنیزو رسنیو د لوبو ټکټ خپور کړی چې پکې د هند، سریلنکا، سویلي افریقا، انګلستان او اسټرالیا د لوبډلو د کپتانانو انځورونه ښکاري، خو د پاکستان کپتان سلمان علي اغاص په کې نه دی شامل شوی.

دغه چارې پاکستاني مینه‌وال ICC ته سخت غصه کړي او نیوکې یې کړي چې ولې د پاکستاني کپټان انځور په پوسټر کې نشته.

راتلونکی T20 نړیوال جام به د راتلونکي کال په فبروري او مارچ کې په هند او سریلنکا کې ترسره شي، او د نړۍ شاوخوا ګڼ مینه‌وال له نن څخه آنلاین ټکټونه اخیستلی شي

سهیل افریدی:پاکستان کې عدالتي آزادۍ او ولسوالۍ ته باید بیا کتنه وشي

0

د خیبرپښتونخوا اعلی وزیر سهیل آفريدی وايي، چې پخواني استخباراتي چارواکي فیض حمید ته د سياسي فعالیتونو، د رسمي اسرارو د قانون د ماتولو او واک څخه د ناوړه استعمال په تور ۱۴ کلنه سزا ورکړل شوې، خو دا یې د پاکستان حکومت داخلي موضوع بللې.

سهیل آفريدي، چې اډیاله زندان کې د پې ټي آی له بنسټګر عمران خان سره لیدلي، وایي عمران خان د هېواد او ادارو د پیاوړتیا خبره کوي او که حکومت غواړي، مذاکرات دې د محمود اچکزي او راجه ناصر عباس له لارې پر مخ یوسي.

هغه زیاته کړه، چې عمران خان او کورنۍ یې ناحقه د پاکستاني پوځ له لورې بنديان دي.

افریدي نیوکه کړې، چې حکومت د محکمو پریکړو ته درناوی نه کوي او ټینګار یې وکړ چې پاکستان کې عدالتي ازادي او ولسواکۍ ته باید بیاکتنه وشي

ذبیح الله مجاهد:د افغانانو حقونه د اسلامي شریعت له مخې خوندي دي، د نړیوالو اندېښنې بې‌ځایه دي

د طالبانو حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد د افغانستان د بشري حقونو په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د وروستۍ غونډې اندېښنو ته په غبرګون کې ویلي چې د افغانانو حقونه د اسلامي شریعت په چوکاټ کې خوندي دي.

مجاهد په یو غږیز پیغام کې ټینګار کړی چې «اسلامي امارت» د اسلامي معیارونو له مخې د خلکو د حقونو په ساتلو مکلف دی.

هغه ویلي چې نړیوال تعریفونه او معیارونه د بشري حقونو په اړه د افغانانو لپاره لازمي نه دي او اصلي حقوق هغه دي چې اسلامي شریعت انسانانو ته ورکړي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې شوي چې پرون د امنیت شورا په غونډه کې د ګڼو هېوادونو استازو د ښځو او نجونو پر محدودیتونو، عامه اعدامونو او بدني سزاګانو د دوام له امله د افغانستان د بشري حقونو وضعیت د اندېښنې وړ وباله.

افغان، افغانیت و بحران لاینحل هویت ملی

نویسنده: سمیر بدرود
دیپلومات پیشین افغانستان

مناقشه بر سر “افغان” و “افغانیت” سال‌هاست جامعه سیاسی افغانستان را دچار شکاف عمیقی کرده است. گذشته از بحث روی مفیدیت و عدم کفیدن این بحث در شرایط اشغال طالبان، متاسفانه این اختلاف از مسیر یک بحث منطقی خارج شده است و هردو طرف این مناقشه حاضر نیستند تا به راه‌حل و برون رفت آن فکر کنند. بدون شک اختلاف سیاسی یک امر معمول در جوامع است اما تن ندادن به حل اختلاف و یا حاضر نبودن به ترسیم قشر خاکستری غرض حل مناقشه، نمایان‌گر بلوغ فکری جوامع نیست. از دید این قلم، یک راه‌حل اساسی و ساده برای این مساله عبارت از تفکیک واژۀ افغان در سه لایه سیاسی، حقوقی و تباری است. مشکل موجود روی مبحث افغان دقیقا ریشه در خلط این سه لایه با همدیگر دارد. تفکیک دقیق این سه سطح عنوان “افغان” ممکن است که این مناقشه درازدامن را در مسیر معقولِ گفتگو قرار دهد.

۱. بُعد حقوقی: افغان به‌ مثابه عنوان تابعیت شهروندان افغانستان:
در ماده ۴ قانون اساسی (که در حال حاضر نافذ نیست)، “افغان”ً صرفاً عنوان تابعیت شهروندان افغانستان است. از این جهت، این عنوان یک امر حقوقیِ بی‌طرف، غیرتباری و مرتبط با رابطه شهروند با دولت است. تابعیت یا شهروندی اساسا تعیین کننده چگونگی رابطه فرد با دولت است که مشخص می‌سازد یک فرد در یک چوکات مشخص سیاسی چه حقوق و مکلفیت‌هایی دارد و به همین منوال یک دولت نیز. نکته مهم در این راستا عبارت از قراردادی بودن این عنوان است. یعنی عنوان “افغان” در قانون اساسی تسجیل شده است و بدون شک و شبهه قابل بازنگری و تغییر است. از این جهت، این عنوان تا زمان تعدیل قانون اساسی و یا ترک تابعیت، از اعتبار برخوردار است. به زبان ساده، هرگاه یک فرد بدون ترک تابعیت افغانی و یا عدم تعدیل قانون اساسی  ادعا می‌کند که #من‌افغان‌نیستم چنین حرفی از منظر حقوقی اعتبار ندارد و یا می‌شود گفت که در محکمه قانون قابل سمع نیست.

۲. بُعد تباری: افغان به‌عنوان نام یک قوم
به لحاظ تاریخی “افغان”ً نام دیگر قوم پشتون است و کشور کنونی نیز نام خود را از همین قوم گرفته است. این مساله ویژه افغانستان نیست یعنی در همسایه‌گی ما تاجیکستان، ازبیکستان و یا حتی فرانسه، انگلستان و آلمان نام خود را از گروه‌ یا گروه‌های مانند تاجیک‌ها، ازبیک‌ها، فرانک‌ها، آنگلوساکسون‌ها ژرمن‌ها و… گرفته اند. اما چرا این نام تباری هرگز نتوانست پایه یک هویت ملی مشترک شود؟ پاسخ آن در لایه سوم مبحث “افغان” نهفته است:

۳. بُعد سیاسی: افغانیت به‌عنوان روایت قدرت
با شکل‌گیری دولت‌ متمرکز در افغانستان، افغانیت به مثابه عنوان تابعیت شهروندان افغانستان (لایه حقوقی) فراتر از معنی تباری آن قرارداده شده و تبدیل به روایت سیاسی قدرت دولتِ افغانستان شد. این عنوان ممکن بود مایه اجماع همه باشد اما چگونگی رفتار دولت‌های مختلف افغانستان به ویژه در قسمت: گسترش هویت افغان به پشتون‌های پاکستان، مخالفت همه جانبه با مرزبندی افغانستان با پاکستان با استناد قومی-تباری در حالی که سایر مرزهای افغانستان نیز اقوام را تقسیم کرده است، و مهم‌تر از همه برخورد هژمونیک با زبان، تاریخ و هویت اقوام دیگر زیر سایه یک روایت واحد و تک بعدی (افغانیت) باعث شد تا مساله هویت در افغانستان تا این حد جنجالی شده و حتی از مرز یک بحث منطقی سیاسی بگذرد. در حال حاضر نیز آنانی که کمپاین #من‌افغان‌هستم را پیش میبرند، حاضر نیستند تا به یک پرسش ساده پاسخ دهند و آن این‌که چگونه ممکن است یک شهروند پشتون پاکستان نیز افغان باشد و یک شهروند غیر پشتون افغانستان هم‌چنان؟

نتیجه‌گیری
بحران افغانیت بحران یک نام نیست؛ بحران جا‌به‌جایی هویت ملی با هویت تباری و سیاسی‌شده است. بناان راه عبور  از این بحران روشن است:
• مخالفان باید نقد خود را با تفکیک دقیق لایه‌ها و نگاه آینده‌محور مطرح کنند. به این معنی که با حفظ اعتبار حقوقی مساله هویت، نقد باید متوجه ابعاد سیاسی-تباری افغانیت متمرکز شود. رد و انکار یک امر حقوقی صرف از مجاری مشخص آن قابل حصول است.
• موافقان باید از سیاسی‌سازی تباری دست بکشند و آمادۀ بازتعریف هویت باشند. نگاه کلاسیک و حیثیتی به امر هویت در افغانستان به تاریخ پیوسته است. در شرایطی که بیداری در حد بالایی بین مردم گسترش یافته است، تحمیل معیارهای صد سال پیش و یا چسپیدن به تاریخ ۱۵۰ سال پیش نه تنها مفید نیست بلکه آینده مملکت را به خطر بزرگ مواجه میسازد. ابتدایی ترین مسئولیت موافقان هویت افغان عبارت از برائت جستن از گسترش این هویت به فراتر از مرزهای افغانستان است.
• موافقان و مخالفان باید باید خود را آماده گفتگوی‌های سازنده در راستای عبور از بحران سازند. نفی کامل طرف یک مناقشه سیاسی معقول و خواستنی نیست و چنین دیدگاهی تفاوتی با دیدگاه‌های طالبان ندارد. واژه افغان با تمام مباحثی مرتبط به آن در حال حاضر عنوان تابعیت شهروندان افغانستان است و تا زمان تعدیل آن نباید یکسره دست به نفی و انکار زد. در مقابل دیدگاه‌های مطرح شده علیه مبحث هویت ملی در افغانستان سراسر پوچ و معلول مداخلات خارجی نیست بلکه در ابعاد کلانی از معقولیت برخوردار است. بناان، موافقان بحث هویت نیز باید خود را آماده گفتگو و مهم‌تر از آن بایست آماده بازتعریف رسوبات سیاسی یک قرن و نیم گذشته، سازند.
افغانستان به هویتی نیاز دارد که از دل توافق همه‌گان بیرون شود. چنین توافقی روی هر نامی به شمول افغان، قابل پذیرش خواهد بود، هرگاه قرار بر گفتگوی سازنده غرض عبور از بحران باشد.

یادداشت: رسانهٔ “حماسه میډیا” به‌عنوان یک رسانهٔ بی‌طرف، به نوشته‌ها و دیدگاه‌های همهٔ سیاستمداران، نویسندگان و صاحبان نظر احترام قائل است.
این نوشته دیدگاه “حماسه میډیا” را بازتاب نمی‌دهد، بلکه نظر نویسنده است و ما آن را عیناً منتشر می‌کنیم.

د امریکا د کورني امنیت وزارت:۶۰۰ زره غیر قانوني کډوال جبري ایستل شوي او ۱.۹ میلیونه رضاکارانه وتلي

0

د امریکا د کورني امنیت وزارت ویلي، د تېر یو کال په ترڅ کې یې له هېواد څخه د ناقانونه مېشتو کډوالو د ایستلو چټک بهیر پیل کړی او یوازې په وروستي مالي کال کې شاوخوا ۶۰۰ زره کسان جبراً ایستل شوي دي.

د وزارت د تازه معلوماتو له مخې، نږدې ۱.۹ میلیونه نور کسانو په خپله خوښه امریکا پرېښې ده، چې د دواړو کټګوریو مجموعي شمېر له ۲.۵ میلیونو کسانو اوښتی دی.

وزارت وایي، د ایستلو دا پروسه به لا نوره هم ګړندۍ کړي او اړوندې ادارې یې توان لوړوي.

دا اقدام په داسې حال کې کېږي چې له ډونالډ ټرمپ د بیاځلي واک ته رسېدو وروسته، د هغه اداره د کډوالۍ پر وړاندې سخت دریځ خپل کړی او د سرحدي کنټرول، نیونو او ایستلو په چارو کې یې سخته تګلاره پلې کړې ده.

شمالي وزیرستان؛نامعلومو وسله‌والو یو دولتي ښوونځی الوزولی

په شمالي وزیرستان کې تېر ماښام یو ښوونځی د نامعلومه وسله‌والو له لوري الوزول شوی.

سیمه‌یزو سرچینو ویلي، چې د میرعلي تحصیل د خوشحالي کلي د ایازکوټ دولتي لومړنی ښوونځی د ځواکمنې چاودنې له امله په بشپړه توګه ویجاړ شوی او د ودانۍ لویې برخې یې کنډوالې شوې دي.

دغه ښوونځي له ۶۰۰ ډېر زده‌کوونکي لرل، خو د ودانۍ له ړنګېدو سره د دوی زده‌کړې په بشپړه توګه ځنډېدلې دي.

تر اوسه د برید مسؤلیت کومې ډلې پر غاړه نه دی اخستی.

د طالبانو حکومت:له پاکستان او عراقه ۲۲۸ بندي افغان مهاجرین ازاد او هېواد ته راستانه شول

د طالبانو د حکومت د مهاجرینو او راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، روانه اونۍ د پاکستان او عراق له بندخونو ۲۲۸ تنه بندي افغان مهاجرین ازاد او افغانستان ته‌ راستانه شوي دي.

د وزارت د معلوماتو له مخې، ۲۲۴ کسان د سپین‌بولدک له لارې له پاکستانه راورسېدل، چې شاوخوا دوه میاشتې یې د هغه هېواد په بندخونو کې تېرې کړې وې.

همدارنګه څلور تنه د نیمروز ولایت له لارې له عراقه راستانه شوي چې نږدې درې میاشتې یې هلته بند تیر کړی.

وزارت ویلي، د بندي افغانانو د خلاصون او بېرته ستنېدو هڅې یې روانې دي.