دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده اعلام کرد که ایران با «بالاترین سطح بازرسی هسته‌ای» برای یک دوره طولانی‌مدت موافقت کرده است. او تأکید کرد که این بازرسی‌ها برای تضمین «صداقت هسته‌ای» ضروری هستند.

ترامپ مقام‌های ایرانی را به ارائه اظهارات نادرست در این زمینه متهم کرد و گفت اگر تهران با این شرایط موافقت نکرده بود، مذاکرات ادامه نمی‌یافت.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پیش‌تر گفته بود تهران برنامه‌ای برای بازرسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده در جنگ ندارد.

همچنین، جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور آمریکا روز گذشته اعلام کرده بود که ایران با بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موافقت کرده است.

بهای نفت در بازارهای جهانی به روند نزولی خود ادامه داده و در معاملات ابتدایی روز سه‌شنبه بیش از یک درصد دیگر کاهش یافته است.

بر اساس داده‌های بازار قیمت هر بشکه نفت برنت با بیش از یک دلار کاهش به ۷۶.۸۱ دلار رسید. همچنین نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) با ۸۷ سنت کاهش، به ۷۲.۹۹ دلار در هر بشکه معامله شد.

قیمت نفت روز دوشنبه نیز پس از صدور معافیت ۶۰ روزه تحریمی برای ایران از سوی ایالات متحده بیش از سه درصد کاهش یافته بود اقدامی که نگرانی‌ها درباره افزایش عرضه نفت در بازار را تقویت کرده است.

د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې او د رواداري سازمان بنسټګرې شهرزاد اکبر د اروپايي ټولنې له خوا له طالبانو سره د کډوالو د ایستلو په اړه خبرو اترو ته سخت غبرګون ښودلی.

نوموړې ویلي پر اروپايي ټولنې «دوه برابره شرم» دی چې له داسې رژیم سره د کډوالو د ایستلو په اړه خبرې کوي چې په رسمیت نه دی پېژندل شوی او په افغانستان کې یې ښځې له ټولو اساسي حقونو، په ځانګړي ډول د تګ راتګ او زده کړو له حق محرومې کړي دي.

هغې زیاته کړې چې د افغان کډوالو اجباري ستنول هغوی له جدي خطر سره مخ کوي او د ربړونې او ځورونې احتمال ورسره تړلی دی چې دا د نړیوالو قوانینو له مخې د «non-refoulement» یا نه ستنولو له اصل ښکاره سرغړونه ده.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو پلاوی په رسمي بلنه بلجیم ته تللی او هلته ورسره د اروپایي ټولنې ځینې غړي هېوادونه د افغان کډوالو پر اجباري ستنولو خبرې کوي.

د اروپایي ټولنې دې اقدام په نړیواله کچه توند غبرګونونه راپارولي او د بشري حقونو له اصل په سرغړونو تورنه شوې ده.

د افغانستان پخواني مرستیال ولسمشر امرالله صالح د بلوڅ یووالي کمېټې مشرې ډاکټر ماه‌رنګ بلوڅ د راتلونکي په اړه په خپلو څرګندونو کې ویلي چې د بندي کېدو او زندان تجربه کولی شي د هغې سیاسي حیثیت لا زیات کړي.

صالح همداراز خپلو پخوانیو څرګندونو ته چې د ماه رنګ بلوڅ د راتلونکي په اړه یې د پوښتنې په ډول مطرح کړې وې، اشاره کړې او ویلي یې دي: «له بده مرغه زه سم وم. زندان او بندي کېدل به د هغې مقام نور هم لوړ کړي او د هغې خبرو ته به لا زیات وزن ورکړي.»

امرالله صالح شاوخوا یو نیم کال وړاندې ویلي وو، ماه‌رنګ دومره هوښیاره ده چې زغمل یې سخت دي او نه پرېښودل کېږي چې خپل فعالیت ته دوام ورکړي.

صالح زیاته کړې وه چې ماه‌رنګ به په پاکستان کې په ځانګړي ډول په بلوچستان کې د پام وړ ملاتړ لري.

دا په داسې حال کې ده چې پرون بلوڅستان کې د ترهګرۍ ضد یوې محکمې د بلوڅ یووالي کمېټې مشرې ډاکټر ماه‌رنګ بلوڅ او یو شمېر نورو فعالانو ته د عمري بند سزا واوروله.

د ملګرو ملتونو په جنیوا کې د افغانستان دایمي استازي نصیر احمد اندېشه ویلي چې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ چارو له ځانګړي راپور ورکوونکي سره یې د خبرو پر مهال د اروپايي هېوادونو له خوا له طالبانو سره د اجباري ایستلو او کډوالو د ستنولو د نوو طرحو په اړه ژوره اندېښنه شریکه کړې ده.

نوموړي په یوه بیان کې ویلي چې د ځینو اروپايي هېوادونو او طالبانو ترمنځ وروستۍ «مشکوکې معاملې» او د درېیمو هېوادونو د بېرته ستنولو مرکزونو ته د افغانانو د لېږد وړاندیزونه د کډوالو د خوندیتوب تشې زیاتوي او د «زنځیري اخراج» خطر لوړوي.

اندېشه ټینګار کړی چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو پایلې په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او د پخوانیو امنیتي ځواکونو لپاره چې د طالبانو تر واک لاندې له سیستماتیکې ځورونې سره مخ دي، جدي خطرونه لري.

نوموړي همدارنګه د ملګرو ملتونو د کډوالۍ چارو له ځانګړي راپور ورکوونکي سره په خبرو کې زیاته کړې چې افغانان لا هم د کډوالۍ او بیا مېشتېدو له مهمو اړتیا لرونکو ډلو دي، خو د قانوني کډوالۍ لارې محدودې شوي او د بیا مېشتېدو پروګرامونه په ډېرو هېوادونو کې یا ځنډول شوي او یا بند شوي دي.

نصیر احمد اندېشه پر ټولو هېوادونو غږ کړی چې د اوسني وضعیت په پام کې نیولو سره افغانستان ته د خوندي او رضاکارانه ستنېدو شرایط نه شته او باید د نړیوالو ژمنو له مخې د کډوالو لپاره قانوني لارې پراخې شي او د بشري حقونو اصولو ته درناوی وشي.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د ایران د ولسمشر مسعود پزشکیان د هرکلي پر مهال د هغه پر سر چترۍ نیولې وه، هغه انځورونه او ویډیوګانې چې په ټولنیزو رسنیو کې خپرې شوې، د هندي او ایراني فعالانو له سختو غبرګونونو سره مخ شوې دي.

یو شمېر هندي سیاسي او مدني فعالانو په ټولنیزو رسنیو کې دا عمل «له حده زیاته چاپلوسي» بللې او ویلي یې دي چې په نړیوالو دیپلوماتیکو مراسمو کې د چترۍ نیول د مشر یا د حکومت د رئیس دنده نه، بلکې د تشریفاتو او پروتوکول د کارکوونکو له لوري ترسره کېږي.

ورته مهال، د ایران یو شمېر ټولنیزو رسنیو کاروونکو هم دا صحنه د خندا او نیوکو وړ بللې او لیکلي یې دي چې دا ډول چلند د دولتونو ترمنځ د رسمي برابرو اړیکو له روحیې سره سمون نه خوري.

سیاسي شنونکي وايي، په نړیوالو رسمي آدابو کې د مېلمه مشر د ساتنې او تشریفاتو اړوند چارې ځانګړي کارکوونکي پر مخ وړي او د کوربه هېواد د حکومت مشر له خوا د چترۍ نیول غیرمعمولي عمل ګڼل کېږي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان د يو پلاوي په مشرۍ په یو رسمي سفر
اسلام‌اباد ته رسېدلی او له پاکستاني چارواکو سره یې لیدنې ترسره کړېدي.

په جلاوطنۍ کې د افغان ښځینه مشرانو ټولنې د اروپايي ټولنې له خوا له طالبانو سره تعامل او اړیکې غندلې دي.

یاده ټولنه وایي، اروپايي ټولنه چې د بشري حقونو پر ارزښتونو ولاړه ده، له داسې ډلې سره اړیکې جوړوي چې په افغانستان کې یې د ښځو پر وړاندې «جنسیتي آپارتاید» پلي کړی دی.

د افغان ښځینه مشرانو ټولنه ټینګار کوي چې د طالبانو له حکومت سره هر ډول تعامل باید د ښځو پر وړاندې د جنسیتي ځورونې او جنسیتي آپارتاید د عادي کېدو لامل نه شي، بلکې اروپايي ټولنه باید د حساب ورکونې اصل ته لومړیتوب ورکړي.

دغې ټولنه له اروپایي ټولنې غوښتي چې د طالبانو پر وړاندې د بشري حقونو روښانه شرطونه وټاکي او ډاډ ترلاسه کړي چې افغان ښځې او مدني ټولنه په هر ډول پرېکړو کې شاملې وي.

د طالبانو د حکومت اړوند المرصاد په یوه تحلیلي مقاله کې ویلي چې پاکستانی پوځي رژیم د دوی د حکومت له صبر، زغم او ډیپلوماټیک چلند ناوړه ګټه اخلي او د کابل نرم او محتاط دریځ د کمزورۍ په توګه تعبیروي.

په مقاله کې ټینګار شوی چې افغانستان د سیمې د ثبات د ساتلو او د تاوتریخوالي د مخنیوي لپاره په پرله‌پسې ډول له بېړنیو او توندو غبرګونونو ډډه کړې او هڅه یې کړې چې ټولې ستونزې د ډیپلوماټیکو لارو حل کړي. خو اسلام‌آباد بیا دا سیاست د کمزورۍ نښه ګڼلې او د همدې وضعیت تر سیوري لاندې یې د سیاسي فشارونو، تورونو، د نیابتي ډلو د کارولو او لاسوهنو لړۍ دوامداره ساتلې ده.

د راپورونو له مخې، د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان او د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د رسمي سفر په ترڅ کې اسلام‌آباد ته رسېدلي دي.

ایرانی پلاوی د نور خان هوايي اډې ته د تګ پر مهال د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار له خوا په تود هرکلي سره بدرګه شوی.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دواړو لورو د اړیکو په اړه ویلي چې د تاریخ، دین او کلتور په ژورو بنسټونو ولاړې دي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د ورورولۍ ځانګړې اړیکې جوړوي.

د دغو لوړپوړو ایراني چارواکو د سفر موخه له پاکستاني چارواکو سره د دوه اړخیزو اړیکو، سیمه‌ییزو پرمختګونو او اقتصادي همکاریو په اړه خبرې اترې بلل کېږي.

تر اوسه د دې لیدنې د اجنډا په اړه نور رسمي جزییات نه دي خپاره شوي، خو د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې په وروستیو کلونو کې د امنیت، سوداګرۍ او سیمه‌ییزو دهلیزونو په برخه کې د پراختیا په حال کې دي.

د ایران د پارلمان رئیس محمدباقر قالیباف ویلي د ایران او امریکا ترمنځ سویس کې مذاکرات هغه مهال ودرول شول چې د امریکا له لوري ګواښوونکې څرګندونې وشوې.

قالیباف ادعا کړې چې د مذاکراتو په منځ کې خبر شو چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران د ولسمشر، د مذاکراتي پلاوي او د ایران د خاورې پر ضد د احتمالي بریدونو په اړه ګواښوونکې څرګندونې کړې دي.

نوموړي زیاته کړې چې بیا یې د امریکا مرستیال ولسمشر جی ډي وینس ته وویل چې د لاسلیک شوې هوکړه لیک له مخې باید هېڅ ډول ګواښ او فشار نه وي او ټینګار یې کړی چې ایران هېڅکله د فشار لاندې خبرې نه کوي.

قالیباف ویلي، بیا له دې وروسته ایراني پلاوي خبرې اترې پای ته ورسولې، غونډه یې پرېښوده او بېرته ور ونه ګرځېدل.

د هغه په وینا، امریکايي لوري د منځګړو له لارې د بیا ناستې غوښتنه وکړه، خو ایران دا غوښتنه رد کړه.

نوموړی وایي، بیا د قطر او پاکستان منځګړي له ایراني پلاوي سره د خبرو لپاره ورغلل خو موږ هغوی ته وویل چې یوازې له تاسو سره خبرې کوو، نه په مستقیم ډول له امریکايي پلاوي سره.

قالیباف زیاته کړې چې د همدې ۸۰ دقیقو خبرو او بحثونو پایله وروسته د قطر او پاکستان له لوري په یوه ګډه خبرپاڼه کې خپره شوه.

تر اوسه د امریکا له لوري د دغو څرګندونو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودل شوی.