ایران‌اینترنشنال راپور ورکړی چې د ایران په وروستیو اعتراضونو کې د هېواد په معاصر تاریخ کې تر ټولو ستر قتل‌عام ترسره شوی، چې په ترڅ کې یې یوازې په دوو شپو کې لږ تر لږه ۱۲ زره کسان وژل شوي دي.

د دې رسنۍ په وینا، دا وژنې د سپاه پاسداران او بسیج له‌خوا، د علي خامنه‌ای په مستقیم امر او د درې‌واړو قواوو د مشرانو په خبرتیا او تایید ترسره شوي دي.

راپور زیاتوي چې حکومت د انټرنېټ پرېکولو او د رسنیو د تړلو له لارې هڅه کړې دا جنایت پټ کړي؛ خو شواهد ښيي چې دا یو سازماني، پراخ او بې‌رحمانه قتل‌عام و چې ډېری قربانیان یې ځوانان دي.

په ټولنیزو رسنیو کې په نشر شویو ویډیوګانو کې د ځوانانو په ګډون یوشمیر ماشومان او ځوانې ښځې هم ترسترګو کېږي چې د ایراني ځواکونو لخوا وژل شوي او په تورو ټوټو کې تاو دي ترڅو کورنۍ یې د خپلو عزیرانو جسدونه د مخ په لوڅولو سره وپیژني او ترلاسه یې کړي.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زلنسکي وايي، هغه څه چې دا مهال په ایران کې روان دي؛ له پراخو اعتراضونو نیولې تر ولسي پاڅون پورې یوازې د ایران کورنۍ موضوع نه ده، بلکې د سیمې او نړۍ لپاره د یو ستر بدلون‌ پیغام لري.

زلنسکي ټینګار کړی چې د ایران اوسنی وضعیت دا څرګندوي چې د تهران رژیم، چې د روسیې نږدې متحد بلل کېږي، نور د پخوا په څېر پیاوړی نه دی او دا به د مسکو لپاره هم کارونه لا سخت کړي.

نوموړي په خپله ایکس پاڼه په یوه فارسي خبرپاڼه کې ویلي، د نړۍ عادي خلک په رښتیا غواړي چې د ایران ولس وکولای شي له داسې رژیم څخه ځان خلاص کړي چې نه یوازې خپل ملت، بلکې اوکراین او نور هېوادونه یې هم له زیانونو سره مخ کړي دي.

د اوکراین ولسمشر دا مهال «د بدلون تاریخي فرصت» وباله او له نړیوالې ټولنې، حکومتونو او نړیوالو بنسټونو یې وغوښتل چې دا شېبه له لاسه ورنه کړي او د ایران د خلکو ملاتړ وکړي، څو هغه کسان چې د اوسني بحران مسوول دي، له واکه لیرې شي.

زلنسکي لیکلي: «هر څه بدلېدای شي، که نړۍ پر وخت او په ګډه اقدام وکړي.»

د طالبانو حکومت د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت ویلي، چې سږکال د بلخ ولایت تولید شوي له دوه ټنو ډېر طبیعي شات د کورني تولید د ملاتړ په موخه بهرنیو هېوادونو ته صادر شوي دي.

د وزارت په وینا، دغه شات ترکیې، متحده عربي اماراتو، ازبکستان او یو شمېر عربي هېوادونو ته لېږدول شوي دي.

چارواکي وايي، دا مهال په افغانستان کې له درې زرو ډېر کسان د شاتو مچیو په پالنه بوخت دي، او د دغه سکتور د لا ودې لپاره د هڅو دوام ته اړتیا ده.

د سپینې ماڼۍ ویاندې کارولین لیویت ویلي، ایران په پټو اړیکو کې له امریکا سره داسې پیغامونه شریکوي چې له علني دریځونو سره یې ټکر لري.

لیویت فاکس‌نیوز ته ویلي، چې د تهران په شخصي ډیپلوماتیکو چینلونو کې له واشنګټن سره د خبرو ژبه نرمه ده؛ خو په عامه توګه بیخي بل تصویر وړاندې کوي.

هغې ټینګار کړی چې ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران پر وړاندې د پوځي ځواک له کارولو ډډه نه کوي، خو تر ټولو لومړی انتخاب یې لا هم دیپلوماتیکه لاره ده.

لیویت ویلي چې د ایران په تړاو د ټرمپ راتلونکی ګام یوازې د هغه شخصي پرېکړه ده او نړۍ باید انتظار وباسي تر څو وویني چې سپینه ماڼۍ کومه لاره غوره کوي.

د طالبانو حکومت د اترا ادارې ویلي، چې په ۲۰۲۵ کال کې په ټول افغانستان کې د مخابراتي شرکتونو له‌خوا شاوخوا ۵۹۰ مخابراتي سایټونه جوړ شوي دي.

د دې ادارې په وینا، دا مهال د ۲۳۰ نورو سایټونو د جوړولو چارې روانې دي.

اترا زیاتوي، چې د طالبانو حکومت له بیا واکمنېدو راهیسې په هېواد کې شاوخوا ۱۵۰۰ مخابراتي سایټونه جوړ شوي؛ خو لا هم په یو شمېر لرو پرتو سیمو کې خلک مخابراتي شبکو ته محدود لاسرسی لري او د شبکو د کمزوري فعالیت له امله شکایتونه شته.

د ایران لپاره د امریکا انلاین سفارت خپلو وګړو ته خبرداری ورکړی چې د امنیتي اندېښنو له امله باید ژر تر ژره له دغه هېواده ووځي.

په خپره شوې خبرپاڼه کې امریکایي وګړو ته ویل شوي چې که امکان ولري، د بل چا له مرستې پرته دې ځانونه خوندي ځایونو ته ورسوي، ځکه د امریکا حکومت نه شي کولای د هغوی د امنیت تضمین وکړي.

دا خبرداری په داسې وخت کې ورکول شوی چې په ایران کې د پراخو لاریونونو له امله د تهران او واشنګټن اړیکې لا زیاتې ترینګلې شوې دي.

رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی چې د اندونیزیا د دفاع وزیر د اسلام‌اباد د سفر پر مهال د پاکستان د هوايي ځواک له مشر سره لیدنه کړې او د پوځي تجهیزاتو د پېر پر احتمالي هوکړو یې خبرې اترې کړې دي.

د راپور له مخې، اندونیزیا غواړي له پاکستانه جنګي جېټ الوتکې، بریدګرې ډرون الوتکې او نورې پرمختللي وسلې ترلاسه کړي.

سرچینې وایي چې په دې کتنه کې تر ټولو زیات تمرکز پر جي‌اف–۱۷ جنګي الوتکو و، چې پاکستان یې له چین سره په ګډه تولیدوي.

رویټرز همداراز لیکلي چې پاکستان په ورته وخت کې د سوډان له پوځ او د لیبیا له ملي پوځ سره هم د وسلو د پلور په اړه خبرې پیل کړې دي.

د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیرې ایوت کوپر په ټلیفوني خبرو کې له خپل ایراني سیال عباس عراقچي غوښتي چې د ایران حکومت دې پر معترضانو روان تاوتریخوالی سمدستي پای ته ورسوي.

کوپر د ایران د معترضانو پر ضد ځپنه او تاوتریخوالی وحشتناک بللی او ټینګار یې کړی چې تهران باید د خلکو اساسي حقونه او ازادۍ تضمین کړي او د بریتانیا د وګړو امنیت خوندي وساتي.

د امریکا د مرستیال ولسمشر جي‌ډي ونس ویاند، د وال‌سټریټ ژورنال هغه راپور غیر دقیق بللی چې پکې ویل شوي و، ونس هڅه کوي ولسمشر ډونالډ ټرمپ قانع کړي چې پر ایران له احتمالي برید مخکې یو ځل بیا ډیپلوماسي وازمويي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د ونس د اړیکو مدیر ویلیام مارتین ویلي: «مرستیال ولسمشر او د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ولسمشر ته بېلابېل انتخابونه وړاندې کوي، چې له ډیپلوماتیکو لارو نیولې تر پوځي اقدام پورې شامل دي، او دا کار له هر ډول تعصب پرته ترسره کېږي.»

وال‌سټریټ ژورنال د امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړی و، چې د ټرمپ د حکومت یو شمېر لوړپوړي سلاکاران، د مرستیال ولسمشر جي‌ډي ونس په مشرۍ، له ولسمشر غواړي چې پر ایران له هر ډول پوځي اقدام مخکې، د ډیپلوماسۍ لاره وازمويي.

د بشري حقونو فعالې او د نوبل د سولې جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ په ټولنیزه رسنۍ «ایکس» کې په یوه پیغام کې ویلي، چې د ایران خلک له کلونو راهیسې د سختو خطرونو په منلو سره د ځپنې پر ضد غږ پورته کوي، خو د هغوی غږ له لسیزو راهیسې چوپ ساتل شوی دی.

ملالې زیاته کړې: «دوی غواړي چې غږ یې واورېدل شي او دا حق ولري چې خپل سیاسي راتلونکی پخپله وټاکي. دا راتلونکی باید د ایران د خلکو له لوري جوړ شي او د ایراني ښځو او نجونو د مشرتابه رول پکې شامل وي، نه د بهرنیو ځواکونو او نه هم د ځپونکو حکومتونو.»

هغې ټینګار کړی چې د ازادۍ او انساني کرامت د غوښتنې په لاره کې د ایران د خلکو، ښځو او نجونو تر څنګ ولاړه ده.