رویټرز راپور ورکړی چې د سپینې ماڼۍ د دوو چارواکو په وینا، اسراییل هم د ایران پر وړاندې له دوه اوونیز اوربند سره موافقه کړې ده.
د راپور له مخې، ټاکل شوې چې له دې پرېکړې سره سم به اسراییل خپل هوایي بریدونه ودروي او د لنډمهاله اوربند شرایطو ته به ژمن پاتې شي.
د ایران د ملي امنیت عالي شورا په یوه رسمي اعلامیه کې د ډونالډ ټرمپ له خوا اعلان شوی د دوو اوونیو اوربند تایید کړی او ویلي چې دا هوکړه د پاکستان په منځګړیتوب شوې ده.
په اعلامیه کې راغلي چې دایمي هوکړې ته د رسېدو لپاره به خبرې اترې په اسلاماباد کې ترسره شي او دا به د تهران د لسو مادو د طرحې پر بنسټ پر مخ ولاړې شي.
د تهران د لسو مادو په طرحه کې نور مهم شرطونه هم شامل دي، چې پکې د جګړې بشپړ پای، له سیمې د امریکايي ځواکونو وتل، د ایران د حاکمیت د تضمین لپاره په هرمز تنګي کې ځانګړې تګلاره، د اوښتو زیانونو جبران، د بندیزونو لغوه کېدل، د کنګل شویو شتمنیو ازادول، او د دې ټولو مواردو د تصویب لپاره د نړیوالو بنسټونو رسمي پرېکړهلیک شامل دي.
اعلامیه زیاتوي چې ایران به یوازې د دوو اوونیو لپاره او د ټاکل شویو اصولو پر بنسټ له امریکا سره خبرې وکړي، او دا به د جګړې پای نه بلل کېږي.
په پای کې ټینګار شوی چې ایران به هغه مهال د جګړې پای ومني چې د تهران د لس مادو ټول شرایط ومنل شي او د هغو جزییات په وروستیو مذاکراتو کې نهايي شي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سې شنبې په ماښام اعلان وکړ چې د پاکستان په غوښتنه یې د ایران پر وړاندې پوځي بریدونه او بمبارۍ د دوو اوونیو لپاره ځنډولي دي.
ټرمپ ویلي چې دا پرېکړه وروسته له هغه وشوه چې د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف او د پوځ له لوی درستیز عاصم منیر سره یې خبرې وکړې.
د هغه په وینا، اسلاماباد د واشنګټن او تهران ترمنځ د منځګړي رول لوبولی او د لنډمهاله اوربند غوښتنه یې کړې وه.
د امریکا ولسمشر ټینګار کړی چې دا ځنډ مشروط دی او یوازې هغه مهال به عملي پاتې شي چې ایران د هُرمز تنګي بشپړ، سمدستي او خوندي پرانیستلو ته غاړه کېږدي.
هغه دا هم روښانه کړې چې اوربند به دوهاړخیز وي او دواړه لوري باید ورته ژمن پاتې شي.
ټرمپ همدارنګه ویلي چې امریکا د ایران له لوري د لسو مادو یو وړاندیز ترلاسه کړی، چې د هغه په خبره د راتلونکو مذاکراتو لپاره یو مناسب بنسټ بلل کېږي.
د فرانسې د بهرنیو چارو وزیر ژان نوئل بارو د ایران پر ملکي او انرژۍ بنسټونو د احتمالي بریدونو په اړه خبرداری ورکړی او ټینګار یې کړی چې دا ډول اقدامات به خطرناک عواقب ولري.
بارو له فرانس انفو خبري اژانس سره په خبرو کې وویل، د جګړې د نړیوالو قوانینو له مخې پر ملکي تاسیساتو بریدونه منع دي او دا به د شخړې د پراخېدو لامل شي.
د هغه په وینا، که په ایران کې جګړه نوره هم پراخه شي، نو د غچ اخیستونکو اقداماتو لړۍ به پیل شي چې سیمه به له جدي ګواښ سره مخ کړي.
هغه زیاته کړه چې دا وضعیت به یوازې امنیتي نه، بلکې اقتصادي اغېزې هم ولري.
نوموړي وویل، د انرژۍ بازار لا له وړاندې د بېثباتۍ سره مخ دی او که د ایران د انرژۍ بنسټونه په نښه شي، نو د سون توکو بیې به نورې هم لوړې شي او نړیوال اقتصاد به زیان وویني.
ژان نوئل دا خبرې وروسته له هغه کړي چې، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل، که د جګړې د پای او د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو لپاره هوکړه ونه شي، نو ایران «کېدای شي په یوه شپه کې له منځه ولاړ شي».
هغه ویلي: «کېدای شي نن شپه یو تمدن له منځه ولاړ شي او بیا هېڅکله بېرته را ونه ګرځي.»
چین او روسیې د بحرین له لوري د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ته وړاندې شوی پرېکړهلیک ویټو (رد) کړ، هغه سند چې د هېوادونو ترمنځ یې د هرمز تنګي کې د سوداګریزو کښتیو د خوندیتوب لپاره د همغږۍ غوښتنه کوله.
د راپورونو له مخې، بحرین لومړی داسې طرحه وړاندې کړې وه چې د دغه تنګي د بیا پرانیستلو لپاره یې د ځواک کارولو ته هم لاره هواروله؛ خو وروسته له دې چې فرانسې، چین او روسیې د دې متن مخالفت وکړ، تعدیل شوه او نرم دریځ یې خپل کړ.
سره له دې بدلونونو، بیا هم مسکو او بیجینګ دغه طرحه رد کړه، چې په دې سره د هرمز تنګي د وضعیت په اړه نړیوالې هڅې له خنډ سره مخ شوې.
دا پرېکړهلیک په داسې حال کې رد شو چې د ایران له لوري د دې حیاتي سمندري لارې تړل کېدو، د نړیوال اقتصاد پر بهیر ژور اغېز کړی دی.
دغه وضعیت وروسته له هغې رامنځته شو چې متحده ایالات او اسرائیل د تهران پر وړاندې پوځي عملیات پیل کړل.
وړاندې د بحرین استازي جمال الرویعی ویلي وو، د هرمز تنګي تړل اقتصادي ترهګري ده او ټوله نړۍ یې له اغېزو متاثره شوې ده.
د وال سټریټ ژورنال د راپور له مخې، ایران د ډونالډ ټرمپ له وروستیو ګواښونو وروسته له امریکا سره مستقیم تماسونه پرې کړي، خو د اوربند په اړه خبرې لا هم د منځګړو له لارې دوام لري.
یادې ورځپاڼې د منځني ختیځ د څو چارواکو له قوله لیکلي چې دا اقدام د تهران له لوري د سیاسي فشار او ناخوښۍ د څرګندولو لپاره شوی، څو خپل دریځ روښانه کړي.
د راپور له مخې، سره له دې چې دې پرېکړې د ټاکلي ضربالاجل تر پوره کېدو مخکې د هوکړې ترلاسه کولو هڅې پېچلې کړې دي، خو مذاکرات په بشپړ ډول نه دي درېدلي او لا هم د منځګړو له لارې پر مخ روان دي.
یو چارواکي ویلي، ایران په دې کار سره غواړي دا پیغام ورکړي چې د مستقیم فشار لاندې خبرو ته نه حاضریږي؛ خو د ډیپلوماټیک حل دروازه یې لا نه ده تړلې.
اسلام اباد کې د افغانستان پخوانی سفیر عاطف مشعل وایي چې نن شپه د غربي اسیا او د نړیوال سیاسي نظم لپاره حساسه ده، او د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څرګندونې چې د ایران د تمدن له منځه وړلو ته اشاره کوي، د نړیوالو اړیکو لپاره خورا خطرناکې دي.
مشعل زیاتوي چې تمدنونه په بمباریو له منځه نه ځي، بلکې داسې تهدیدونه ولسونه متحدوي او د خپلې بقا لپاره یې جنګ ته هڅوي.
هغه ویلي، چې ایران د بشپړې نظامي امادګۍ سره د احتمالي تهاجمي ځواب لپاره تیار دی، او ښايي ځوابي اقدامات یې پراخې او ورانونکې اغېزې ولري.
نوموړي زیاته کړې، چې امریکا تر بل هر وخت تنها ده؛ اقتصادي ستونزې، کورني کړکېچونه، او د متحدینو کمښت یې وضعیت لا ستونزمن کړی، او اخلاقي جګړه کې زیانمنه شوې ده.
مشعل دغه راز ویلي، چې پاکستان هڅه کړې د سولې منځګړیتوب وکړي؛ خو اوس د جګړې مستقیمه برخه نه ګرځېدل هم ستونزمن ښکاري.
مشعل ټینګار کوي چې نړیوال ځواکونه اوس دوه انتخابونه لري: د لیبرال هیجومني (امریکا او اسراییل) په صف کې دریدل، یا د نورو هیوادونو په ډله کې چې د غرب پر ضد ولاړ دي.
هغه وایي، چې اسیا د دې دویمې ډلې لویه برخه جوړوي، او ډیری ځواکونه یې د لیبرال هیجومني خلاف موقف لري.
عاطف مشعل د افغانستان لپاره د تاریخي فرصت په اړه هم وایي چې د خپلواک، باعزته او مرفه هیواد په توګه بیا راڅرګندیدو لپاره شرایط مناسب دي، که سیاسي شعور او تدبیر عملي شي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، که څه هم هغه نه غواړي چې د نړیوالو اړیکو وضعیت له بحران سره مخ شي، خو خبرداری یې ورکړی چې که ایران د ټاکل شوې موافقې لپاره شرایط پوره نکړي؛ نو ممکن د یوه بشپړ تمدن د زیانمنېدو امکان رامنځته شي.
ټرمپ ټینګار کړی چې ټاکل شوې پایله د موافقې لپاره په نږدې ساعتونو کې څرګنده شي، او دا پړاو د نړۍ په تاریخ کې د مهمو شیبو په توګه ارزوي.
هغه زیاته کړې چې که بنیادیز بدلونونه رامنځته شي، نو د دې بدلون اغېزې به انقلابي او حیرانوونکې وي، چې پر نړیوال امنیت او سیاست به ژور اثرات ولري.
هغه همداراز د نړیوالو ادارو او هېوادونو څخه غوښتي چې په دې حساس پړاو کې محتاط اقدام وکړي، او د هر ډول شخړې مخنیوي لپاره لازم تدابیر ونیسي.
د ټرمپ څرګندونې په داسې حال کې شوې چې د ایران سره د موافقې لپاره ټاکل شوې ضربالاجل نږدې دی او نړیواله ټولنه په نږدې راتلونکې کې د دې پړاو پایله په دقت سره څاري.
د امریکا مرستیال ولسمشر، جیډي ونس ویلي چې هېواد یې تر ډېره د ایران پر وړاندې په روانه جګړه کې خپلو پوځي موخو ته رسېدلی دی.
نوموړي زیاته کړې چې امریکا به د ایران سره خبرې اترې د هغه ټاکلي وخت تر پای پورې روانې وساتي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ټاکلی دی.
ونس وویل: «موږ نه غواړو داسې یو نظام چې د ترهګرۍ ملاتړ کوي، اټومي وسلو ته لاسرسی پیدا کړي.»
هغه ټینګار کړی چې د ایران پر وړاندې د جګړې مهمې پوځي موخې ترلاسه شوې دي او اوسنی پړاو د سیاسي او ډیپلوماتیکو هڅو دی.
هغه همداراز هیله ښودلې چې ایران به په دې حساس وضعیت کې له احتیاطه کار واخلي او داسې پرېکړې به وکړي چې د سیمې ثبات ته زیان ونه رسوي.
د طالبانو حکومت د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ادارې ویاند، یوسف حماد، وایي چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې د سختو ورښتونو او طبیعي پېښو له امله درنه مرګژوبله او مالي زیانونه اوښتي دي.
د نوموړي په خبره، پرلهپسې بارانونو، ناڅاپي سېلابونو، تندر لوېدو او د کورونو نړېدو په پایله کې لږ تر لږه ۲۲ کسان مړه شوي او ۳۲ نور ټپیان دي.
هغه زیاته کړې چې د دغو پېښو له امله ګڼې کورنۍ اغېزمنې شوې دي.
حماد همداراز ویلي چې په همدې موده کې له ۳۰۰ څخه زیات کورونه یا بشپړ نړېدلي او یا هم جزوي زیانمن شوي دي، چې له امله یې یو شمېر کورنۍ بېسرپناه شوې دي.