اقتصادي رسنۍ او نړیوال بنسټونه د نړۍ د اقتصاد د ودې، انفلاسیون او سوداګریزو اړیکو په اړه اندېښنې څاري.
اقتصادپوهان وایي چې د جیوپولیټیکي شخړو، د انرژۍ بازارونو بدلونونو او نړیوالو سوداګریزو سیالیو له امله بازارونه له بېثباتۍ سره مخ دي.
د نړۍ په ګڼو هېوادونو کې حکومتونه هڅه کوي چې د اقتصادي ودې او د بیو د کنټرول ترمنځ توازن وساتي.
د افغانستان د ملي امنیت پخواني رئیس رحمت الله نبیل د موبي ګروپ د مشر سعد محسني وروستیو څرګندونو ته په توند غبرګون کې هغه د طالبانو پر «سپینولو» او د افغانستان د اوسني وضعیت پر توجیه تورن کړی دی.
نبیل په خپل ایکس پاڼې لیکلي، هغه کسان چې د جمهوریت پر مهال د بیان ازادۍ، نړیوال ملاتړ او اقتصادي فرصتونو له برکته شهرت، نفوذ او شتمني ته رسېدلي، نن د همدې ارزښتونو د له منځه وړونکو دفاع کوي.
هغه ټینګار کړی چې د نجونو د زدهکړو بندیز، د ښځو پر کار محدودیتونه، د رسنیو ځپل او د منتقدانو ځورول هغه واقعیتونه دي چې د تبلیغاتو او «سفارشي روایتونو» له لارې نه شي پټېدای.
د ملي امنیت پخواني رئیس ویلي، افغانان به هېر نه کړي چې چا د خلکو ترڅنګ ودرېد او چا د خپلو شخصي ګټو لپاره د ظلم او استبداد د مشروعیت هڅه وکړه.
هغه زیاته کړې چې تاریخ به بالاخره د حقیقت ویونکو او د حقیقت پلورونکو ترمنځ قضاوت وکړي.
د بریتانیا او نورو لوېدیځو هېوادونو چارواکو د اوکراین پر ضد د روسیې د بریدونو له امله خپل فشارونه زیات کړي دي.
د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت تازه اعلان کړی چې د روسیې سفیر یې د اوکراین د وضعیت او د ناټو د هوايي حریم د سرغړونو په تړاو ورغوښتی دی.
دا پرمختګ د دې ښکارندویي کوي چې د روسیې او لوېدیځ ترمنځ سیاسي کړکېچ لا هم ژور دی.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق په هرات کې د طالبانو د حکومت د امر بالمعروف د محتسبینو له لوري د حجاب د مقرراتو د نه مراعتولو په تور د ښځو د نیولو او بندي کولو په اړه سخت غبرګون ښودلی دی.
فایق په ایکس کې په یوه پیغام کې ویلي چې د طالبانو د امر بالمعروف محتسبینو له خوا د «نامناسب حجاب» په پلمه د ښځو نیول نه د اسلامي اصولو او ارزښتونو سره سمون لري او نه هم د افغانانو له دودونو او کلتور سره.
هغه پوښتنه کړې چې طالبان څنګه ځان ته دا حق ورکوي چې ښځې په زور ونیسي او انتقال یې کړي، په داسې حال کې چې د اسلامي احکامو له مخې د هغوی محرم نه دي.
فایق همدارنګه ویلي چې د طالبانو په زندانونو کې د تاوتریخوالي، جنسي ځورونې او جنسي تېري په اړه معتبر راپورونه خپاره شوي او د جبري ودونو ادعاوې هم مطرح شوې دي، خو د ده په وینا د دغو مواردو په اړه رڼې څېړنې نه دي ترسره شوې.
نوموړي د ښځو نیول د طالبانو د هغې پالیسۍ برخه بللې چې موخه یې له ټولنې د ښځو ایستل، د هغوی د بنسټیزو حقونو محدودول او په ټولنه کې د وېرې فضا رامنځته کول دي.
نصیر احمد فایق د دغو اقداماتو غندنه کړې او غیر انساني، غیر قانوني او د اسلامي اصولو خلاف یې بللي دي.
د خلیج همکاریو شورا عمومي منشي جاسم البدیوي د سعودي عربستان په پلازمېنه ریاض کې د طالبانو حکومت سفارت له شارژدافیر عبدالفتاح سخي سره کتلي او د دواړو لورو ترمنځ یې د همکاریو د پراخېدو پر فرصتونو خبرې کړې دي.
د شورا د خبرپاڼې له مخې، په دې لیدنه کې د افغانستان او د خلیج همکاریو شورا د غړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا، د ګډو همکاریو د پراختیا او د متقابلو ګټو اړوند موضوعات تر بحث لاندې نیول شوي دي.
خبرپاڼه زیاتوي چې دواړو خواوو د سیمې او نړۍ پر وروستیو سیاسي تحولاتو هم نظرونه تبادله کړي او د هغو مسایلو په اړه یې خبرې کړې چې د افغانستان او خلیجي هېوادونو لپاره ځانګړی ارزښت لري.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي چې د امریکا متغیر او متضاد دریځونو د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو بهیر له جدي ستونزو سره مخ کړی دی.
بقايي له یوې امریکايي رسنۍ سره په خبرو کې ویلي چې د دواړو لورو ترمنځ د پیغامونو تبادله لا هم د پاکستاني منځګړو له لارې روانه ده.
د نوموړي په وینا، د خبرو اترو پر مهال د امریکايي چارواکو له خوا د موخو بدلون او متناقضې څرګندونې لیدل شوې، چې د مذاکراتو بهیر یې ستونزمن او ستړی کوونکی کړی دی.
هغه ټینګار کړی چې امریکا باید پر ایران لګېدلي بندیزونه پای ته ورسوي او د دغه هېواد کنګل شوې شتمنۍ ازادې کړي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند همداراز امریکا تورنه کړې چې د اپرېل میاشتې راهیسې نافذ اوربند یې نقض کړی او د هرمز تنګي او نړیوالو اوبو کې یې پر ایراني سوداګریزو بېړیو بریدونه کړي دي.
بقايي وضعیت حساس او خطرناک بللی او خبرداری یې ورکړی چې د ایران وسله وال ځواکونه به هر ډول برید ته په بشپړ ځواک ځواب ووايي.
بلخوا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې د واشنګټن او تهران ترمنځ خبرې لا هم روانې دي او هغه راپورونه یې ناسم بللي چې ګواکې دغه مذاکرات درېدلي دي.
د افغانستان د ملي لوبډلې پخواني ستوري لوبغاړي شاپور ځدراڼ روغتیایي وضعیت ورځ تر بلې خرابیږي، تازه د نوموړي ورور غمي ځدراڼ پر خپله فېسبوک پاڼه د شاپور ځدراڼ د وضعیت لاپسې خرابېدو خبر ورکړی.
غمي ځدراڼ ویلي، د شاپور ژوند او روغتیا حساس پړاو ته تللې او له مینه والو یې غوښتي چې د روغتیا لپاره یې نفل لمونځ او ځانګړې دعاګانې وکړي.
شاپور ځدراڼ دا مهال له HLH ناروغۍ سره د ژوندي پاتې کېدو لپاره په سخته مبارزه کې ده او د کرکټ نړۍ ټول لوبغاړي او مینه وال یې د روغتیا لپاره خواشیني دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې له ایران سره د هر احتمالي توافق تر بشپړېدو وړاندې به نه د تهران کنګل شوې شتمنۍ ازادې شي او نه به هم پر دغه هېواد لګېدلي بندیزونه لرې شي.
ټرمپ د اېن بي سي نیوز سره په مرکه کې ویلي، که له ایران سره توافق وشي؛ نو د شتمنیو ازادول او د بندیزونو نرمول به وروسته تر بحث لاندې ونیول شي.
هغه زیاته کړې: «که هغوی ښه چلند وکړي او خپلې ژمنې عملي کړي، بیا به خبرې پیل کړو.»
نوموړي دا هم وویل چې له تهران سره د لنډمهالي توافق لپاره د لبنان شاملېدل شرط نه دي ګرځولي.
د پکتیا پخواني والي محمد حلیم فدایي ویلي، د موبي ګروپ مشر سعد محسني د ارزښتونو او بشري حقونو پر ځای خپلې مالي ګټې تعقیبوي.
نوموړي ادعا کړې چې محسني د جمهوریت پر مهال هم خپلې سوداګریزې ګټې لیدلې او اوس هم د همدې موخې لپاره خپل دریځ بدلوي.
فدایي زیاتوي چې د ښځو د حقونو په اړه د محسني وروستۍ څرګندونې هم د ده د سیاسي او اقتصادي نفوذ د ساتلو هڅه ده.
دا څرګندونې وروسته له هغې شوې چې سعد محسني په یوه مرکه کې وویل، د افغانستان په لویو ښارونو کې د ښځو وضعیت د جمهوریت دورې په پرتله ډېر بدلون نه دی کړی او ښځې لا هم کولی شي ښار ته ووځي او موټر وچلوي.
افغانستان کې د ملګرو ملتونو د افغانستان مرستندویه پلاوي (یوناما) په هرات ولایت کې د یو شمېر ښځو او نجونو د نیولو او بندي کولو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.
یوناما په یوه بیان کې ویلي چې دغه ښځې د طالبانو د حکومت د خوښې وړ پوښښ د مقرراتو د نه مراعتولو په تور نیول شوې دي او دا چاره د بشري حقونو جدي اندېښنې راپاروي.
یوناما د افغانستان د طالبانو حکومت چارواکو ته یادونه کړې چې ټول خلک د ازاد تګ راتګ حق لري او ښځې او نارینه دواړه باید د قانون پر وړاندې له مساوي حقونو برخمن وي.
دا په داسې حال کې ده چې راپورونه ښیي له دوه ورځو راهیسې په هرات ولایت کې د طالبانو د حکومت د امر بالمعروف او نهی عن المنکر د محتسبینو له لوري ښځې او نجونې د چادزي او چادر نماز د نه اغوستو له امله نیول کیږي.