د چنګاښ ۲۶مه د افغانستان په معاصر تاریخ کې له مهمو سیاسي ورځو څخه شمېرل کېږي.
په همدې ورځ، د ۱۳۵۲ لمریز کال د چنګاښ په ۲۶مه، سردار محمد داوود خان د یوې سپينې کودتا له لارې د محمد ظاهر شاه شاهي نظام پای ته ورساوه او په افغانستان کې یې د لومړي ځل لپاره جمهوري نظام اعلان کړ.
دغه پېښه چې په تاریخ کې د «چنګاښ ۲۶مې کودتا» په نوم یادیږي، د افغانستان د سیاسي نظام په جوړښت کې یو لوی بدلون رامنځته کړ.
په دې ورځ د محمد ظاهر شاه د اوږدې شاهي واکمنۍ دوره پای ته ورسېده او سردار محمد داوود خان د افغانستان د لومړي جمهوریت مشر شو.
د کودتا شالید
د ۱۳۵۲ کال په اوړي کې، هغه مهال چې پاچا محمد ظاهر شاه د درملنې لپاره په ایټالیا کې و، محمد داوود خان د پوځ د یوې برخې په ملاتړ اقدام وکړ.
دا بدلون پرته له پراخو وسلهوالو نښتو ترسره شو او شاهي نظام نسکور شو.
څو ورځې وروسته، محمد ظاهر شاه له بهر څخه خپله استعفا وړاندې کړه او په دې سره د افغانستان د څو لسیزو شاهي نظام پای ته ورسېد.
د داوود خان د حکومت موخې
محمد داوود خان د جمهوریت له اعلان وروسته خپل حکومت د ملي پرمختګ، اقتصادي ودې، عصري کولو او د دولت د پیاوړتیا پر شعارونو پیل کړ.
د هغه حکومت هڅه کوله چې افغانستان د اقتصادي ودې پر لور بوځي.
د صنعت، کرنې، زیربناوو او دولتي ادارو د پیاوړتیا لپاره یې یو شمېر پروګرامونه پیل کړل.
همدارنګه د ښوونې او روزنې پراختیا، د ښځو د ټولنیز ګډون زیاتوالی او د عصري ادارې جوړول د هغه د حکومت له مهمو موخو څخه وو.
بهرنی سیاست او بدلونونه
د داوود خان د واکمنۍ په لومړیو کلونو کې افغانستان له شوروي اتحاد سره نږدې اړیکې لرلې، خو وروسته د هغه په بهرني سیاست کې بدلونونه راغلل.
هغه هڅه وکړه چې د افغانستان اړیکې له نورو هېوادونو، لکه ایران، سعودي عربستان او لوېدیځو هېوادونو سره پراخې کړي او د یوه متوازن بهرني سیاست لاره خپله کړي.
د همدې بدلونونو له امله د کابل او مسکو اړیکې ورو ورو له ستونزو سره مخ شوې.
په کور دننه هم د حکومت او د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند ترمنځ اختلافات زیات شول.
سیاسي کړکېچونو ورو ورو د هغه د نظام بنسټونه کمزوري کړل.
د داوود خان د حکومت پای
د ۱۳۵۷ لمریز کال د غوايي په اوومه، د خلق دیموکراتیک ګوند د یوې کودتا له لارې د داوود خان حکومت نسکور کړ.
په دې کودتا کې سردار محمد داوود خان د خپلې کورنۍ له یو شمېر غړو سره یو ځای په ارګ کې ووژل شو او افغانستان د سیاسي بدلونونو نوي پړاو ته داخل شو.
له دې وروسته هېواد له سختو سیاسي بحرانونو، جګړو او بېثباتیو سره مخ شو چې اغېزې یې تر ډېرو لسیزو پورې دوام وکړ.
د چنګاښ ۲۶مې تاریخي ارزونه
د چنګاښ ۲۶مه د افغانستان د تاریخ یوه داسې پېښه ده چې په اړه یې بېلابېل نظرونه شته.
ځینې تاریخپوهان دا د شاهي نظام د پای او د یوه نوي سیاسي نظام د پیل په توګه ارزوي، په داسې حال کې چې ځینې نور بیا باور لري چې دغه کودتا د افغانستان د پرلهپسې کودتاوو او سیاسي بېثباتۍ لړۍ پیل کړه.
که هر ډول ارزونه وشي، دا حقیقت نه شي رد کېدای چې د چنګاښ ۲۶مې کودتا د افغانستان د معاصر تاریخ یوه مهمه نقطه وه؛ ځکه له همدې ورځې وروسته د هېواد سیاسي مسیر بدل شو او افغانستان د نوي نظامونو، شخړو او لویو بدلونونو پر لور ولاړ.
نن، له دې تاریخي پېښې ۵۳ کاله وروسته، د چنګاښ ۲۶مه لا هم د افغانستان د سیاسي تاریخ یوه مهمه ورځ ګڼل کېږي او د هغې اغېزې د هېواد په معاصر تاریخ کې د بحث وړ موضوعات پاتې دي.
