د آلمان د زاکسن ایالت د کورنیو چارو وزیر ارمین شوستر ویلي، درې افغان پناه غوښتونکي چې تېر جمعه د ۸۱ نورو افغانانو سره یو ځای له دې هېواده ایستل کېدل، له پروازه څو ساعته مخکې تښتېدلي دي.
نوموړي له فدرالي حکومت غوښتي چې افغانستان ته د ایستنو پروسه چټکه او منظمه کړي.
تېر جمعه آلمان ۸۱ افغان پناه غوښتونکي چې جرمونه یې کړي وو، افغانستان ته وایستل.
د یادونې ده چې واک ته د طالبانو حکومت له رسېدو وروسته دا دویم ځل دی چې آلمان په جرمونو تورن افغان کډوال افغانستان ته انتقالوي.
کابل کې د ایران سفیر عليرضا بیکدلي د طالبانو حکومت د معارف له وزیر حبیبالله آقا سره لیدلي او د ښوونیزو، تخنیکي او روزنیزو همکاریو د پراختیا پر لارو چارو یې خبرې کړې دي.
تر دې وړاندې د ایران د معارف وزیر ویلي و چې هېواد یې چمتو دی افغان زدهکوونکو ته مجازي زده کړې برابرې کړې دي.
عليرضا کاظمي د ملګرو ملتونو د کډوالو له کمیشنر فیلیپو ګراندي سره په لیدنه کې ویلي، د افغان مهاجرو زدهکوونکي د ایران په ښوونیز نظام فشار راوړی او د ټولګیو ګڼوالی یې زیات کړی دی.
نوموړي ټینګار کړی چې ایران چمتو دی د درې اړخیز تفاهملیک له مخې، افغان زدهکوونکو ته زدهکړې ورکړي او د مجازي مکاتبو له مخې رسمي اسناد ورکړي.
ایران وایي، هر کال شاوخوا ۱۰۰ میلیون ډالره د افغان کډوالو د زده کړو او هوساینې لپاره لګوي؛ خو د ملګرو ملتونو ونډه په دې برخه کې تر یوه سلنه کمه ده.
د طالبانو حکومت د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د یوناما هغه راپور رد کړی چې ګواکي ځینې راستنېدونکي افغانان په هېواد کې له ګواښ او ځورونې سره مخ دي.
فطرت وايي، ټول راستنېدونکي د عمومي عفوې له فرمانه برخمن دي او یوناما باید د خلکو په منځ کې اندېښنې خپرې نه کړي.
یوناما په خپل تازه راپور کې ادعا کړې چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې له ایران او پاکستانه ډېر کډوال په زور راستانه شوي او ځینې یې د بشري حقونو له سرغړونو سره مخ شوي دي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندوی دفتر (یوناما) په یوه تازه راپور کې ويلي، چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د ښځو او نجونو پر حقونو او د هېواد پر بشري وضعیت ژور منفي اغېز شوی دی.
راپور زياتوي، طالبانو د ښځو او نجونو پر زدهکړو، کار، تګ راتګ، تفريح، او روغتيايي خدماتو پراخ بنديزونه لګولي، او حجاب جبري تطبيق شوی دی.
د راپور له مخې، له ۷۸ کیلومتره زیات سفر لپاره د محرم شرط، د ښځينه کارکوونکو لرې کول، او د لوړو زدهکړو بنديزونه، له هغو جدي محدوديتونو څخه دي چې د ښځو عام ژوند یې له ستونزو سره مخ کړی.
يوناما وايي، خلک له بېوزلۍ، کاري نشتون، د سرپناه او خوړو له کمښت سره مخ دي، او بشري حقونه، په ځانګړي ډول تازه راستانه شوي کډوال له جدي ګواښونو سره مخامخ دي.
حماس ويلي، د غزې د اوربند په اړه د منځګړو له لارې خپل ځواب او وړانديزونه یې وړاندې کړي دي.
د فلسطيني سرچينو په وينا، دغه وړانديزونه د اسرائيلو له وتلو، د جګړې له دايمي پای، او د بشري مرستو د ازاد تګ راتګ غوښتنې لري.
شاوخوا دوه اونۍ کېږي چې د اسرائيلو او حماس ترمنځ د دوحې په منځګړيتوب غيرمستقيمې خبرې روانې دي؛ خو لا هم پايلو ته نهدي رسېدلي.
په ورته وخت کې، د روغتيا نړيوال سازمان او فرانسې د غزې د پراخې لوږې او قحطۍ په اړه سخت خبرداری ورکړی، او دا وضعيت يې د اسرائيلو د محاصرې پايله بللې.
د غزې د صحت وزارت د معلوماتو له مخې، تر اوسه د اسرائيلو په بريدونو کې ۵۹ زره او ۲۱۹ تنه وژل شوي دي.
د نړيوالو رسنيو د راپورونو له مخې، د روسيې په ختيځ کې يوه مسافر وړونکې الوتکه غورځېدلې چې له امله یې شاوخوا ۵۰ کسان وژل شوي دي.
راپورونه وايي، دغه الوتکه د چين پولې ته نږدې له رادار څخه ورکه شوه او وروسته په يوه ليرې، ځنګلي سیمه کې ولوېده.
لومړني معلومات ښيي چې په وژل شويو کې پنځه ماشومان هم شامل دي، او هېڅ مسافر ژوندی نه دی پاتې شوی.
دا الوتکه د انګارا هوايي شرکت اړوند وه او شاوخوا ۴۰ مسافر يې لرل.
په ورته وخت کې، پرون د بنګلهدېش يوه جنګي الوتکه هم راغورځېدلې چې له امله يې ۲۵ ماشومان مړه شوي دي.
د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق خان ويلي، چې په اسلاماباد کې يې د طالبانو حکومت له سفير سردار احمد شکيـب سره د لوړپوړو چارواکو د راتلونکي سفر او وروستيو دوهاړخيزو بدلونونو په اړه خبرې کړې دي.
نوموړي د دې سفر په اړه نور جزئيات نهدي څرګند کړي.
دا خبرې داسې مهال شوي چې تېره اوونۍ د پاکستان د بهرنيو او کورنيو چارو وزيرانو کابل ته سفر کړی و، او د بهرنيو چارو وزير محمد اسحاق ډار، د طالبانو حکومت رئيسالوزرا ملا حسن آخوند اسلاماباد ته بللی دی.
ملګرو ملتونو په یوه تازه راپور کې ويلي، هغه افغانان چې بېرته هېواد ته ستنېږي، په ځانګړي ډول ښځې، پخواني دولتي کارکوونکي، پوځيان او خبريالان، د طالبانو له لوري له شکنجې، خپلسري بندۍ او د بشري حقونو له جدي نقض سره مخ دي.
دغه راپور يوناما او د بشري حقونو دفتر چمتو کړی، چې له ۴۹ بېرتهراستانه شويو افغانانو سره په ۲۰۲۴ کال کې مرکې پکې شوې دي.
دا کسان ډېری له ايران او پاکستان څخه شړل شوي دي.
راپور زياتوي، ځینې بېرته راستانه شوي کسان د طالبانو له وېرې پټ ژوند کوي، او ځينې يې سختې شکنجې تېرې کړې دي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کمېشنر وولکر تورک ويلي، هېڅوک بايد داسې هېواد ته بېرته ونه لېږل شي چې هلته د پېژندګلوي يا تېرې دندې له امله له خطر سره مخ وي.
د روسیې د هوانوردۍ چارواکو ويلي، د انتونوف–۲۴ مسافر وړونکي الوتکې سره چې ۵۰ کسان پکې سپاره وو، اړیکه پرې شوې ده.
دا الوتکه د تيندا ښار پر لور روانه وه چې له رادار څخه نادرکه شوه.
د راپورونو له مخې، د الوتکې د موندلو لپاره د لټون عمليات پيل شوي دي.
د امور سيمې والي ويلي، چې په دغه الوتکه کې ۴۳ مسافر، چې پنځه ماشومان هم پکې شامل دي، او ۶ تنه عمله موجوده وه.
ِد ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال کاظم غریبآبادي ویلي، تهران چمتو دی چې له امریکا سره خبرو ته بېرته ستون شي؛ خو باید ډاډ ترلاسه شي چې دا خبرې د نظامي برید پلمه نه وي.
نوموړي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د غونډې په څنډه کې دا څرګندونې کړې.
هغه د جمعې په ورځ د ایران او د اروپايي درېګوني (فرانسه، آلمان، بریتانیا) ترمنځ مذاکرات مهم وبلل؛ خو “سرنوشتساز” یې ونهبلل.
د یادونې ده چې وړاندې تر دې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي هم ویلي چې د امریکا له هر ډول بندیزونو او تهدیدونو سره بیا هم د غنيسازۍ له پروګرام به لاس وانخلي.