د طالبانو حکومت یو پلاوی د دوشنبې په ورځ د «تاشکند نړیوال کنفرانس» کې د ګډون لپاره ازبکستان ته سفر وکړ، چې مشري یې د طالبانو حکومت د صنعت او تجارت وزارت سرپرست کوله.
د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ویلي، تاشکند غواړي له افغانستان سره خپلې اقتصادي او تجارتي اړیکې پراخې کړي.
خلیلزاد په ایکس کې د ازبکستان د ولسمشر او د طالبانو حکومت د پلاوي د لیدنې انځور هم خپور کړی دی.
لیکوال: ډاکټر هاتف مختار
ایران د طالبانو له حکومت سره یوه خطرناکه لوبه پیل کړې ده، چې په ښکاره او بې رحمه ډول د افغانستان د ملي ګټو سره په ټکر کې ده.
شواهد او د چلند نمونې ښيي چې تهران، د یوې هوښیارې، پټې او څو اړخیزې ستراتیژۍ له لارې، په سیمه کې د افغانستان د لا زیاتې انزوا په لټه کې دی.
د دې طرحې موخه د ایران نفوذ پراخول، د افغانستان جیوپولیټیک موقعیت کمزوری کول او د خپلو ګټو لپاره د سیمهییز قدرت توازن ګډوډول دي.
تحلیلونه ښيي چې ایران، په لبنان او سوریې کې د ستراتیژیکو ناکامیو وروسته—چې هلته یې نفوذ د نړیوالو فشارونو او سیمه ییزو مقاومتونو په وړاندې کمزوری شو، اوس د یوې شومې او پلان شوې نقشې له مخې یې افغانستان په نښه کړی دی.
د ترلاسه شویو معلوماتو په اساس چې تهران نه یوازې غواړي کابل د خپلو جنایتونو او شرارتونو شریک کړي، بلکې هڅه کوي زموږ له خاورې څخه د خپلو جیوپولیټیکو موخو د پرمختګ لپاره ناوړه ګټه پورته کړي.
ددې معلوماتو او ترلاسه شویو اسنادو له مخې ایران غواړي افغانستان د لویدیځو هېوادونو په وړاندې په یوه نوي جنګي میدان بدل کړي او د افغانستان له ستراتیژیک موقعیت څخه په ګټه اخیستنې، د نړیوالو قدرتونو پر وړاندې د خپلې نیابتي جګړې لپاره نوې جبهه پرانیزي.
دا فریبکارانه چلند، چې د طالبانو سره د پردې ترشا خبرو اترو او احتمالي لوجیستیکي او مالي ملاتړ سره مل دی او دا چاره د افغانستان د خپلواکۍ، ثبات او سیمهییز اعتبار لپاره یو مرګونی ګواښ دی.
ژورې څېړنې ښيي چې ایران د افغانستان د قدرت له تشې، د حکومتي بنسټونو له کمزورۍ او اقتصادي ننګونو څخه ناوړه ګټه اخلي ترڅو خپل نفوذ د پټو شبکو، اقتصادي اړیکو او حتا د طالبانو پر کورنیو سیاستونو د اغېز کولو له لارې پراخ کړي.
دا د افغان ملت د راتلونکي لپاره یو لوړ او بېړنی خطر دی.
د دې ستراتیژیکې او ویجاړونکې دسیسې د مخنیوي لپاره، باید په بشپړې هوښیارۍ، قوي ارادې او یوه منظمه طرحه اقدام وکړو.
اړینه ده چې ملي بنسټونه پیاوړي شي، فعاله سیمهییزه دیپلوماسي غوره شي او د نړیوالو متحدینو په همکارۍ، د ایران د لالچونو قرباني کېدو مخه ونیول شي.
ددې څېړنو د افشا کولو او قاطع اقدام وخت رارسېدلی دی ترڅو د افغانستان لپاره یو خوندي او سرلوړی راتلونکی تضمین شي، د ایران ستراتیژي په افغانستان او سیمه کې پیچلې، څو اړخیزه او پټه ده، چې د ملي ګټو، امنیتي اندیښنو، او د سیمهییز نفوذ د پراخولو پر بنسټ ولاړه ده.
دلته د ایران د ستراتیژۍ یو تحلیل دی چې په افغانستان او د سیمې په کچه یې تمرکز لري:
*د جیوپولیټیک نفوذ پراخول*
ایران غواړي په سیمه کې خپل نفوذ پراخ کړي، په ځانګړي ډول په هغو هېوادونو کې چې ستراتیژیک موقعیت لري لکه افغانستان. د افغانستان موقعیت د منځنۍ اسیا، سویلي اسیا او منځني ختیځ تر منځ پل د ایران لپاره د نفوذ د یوې وسیلې په توګه ارزښت لري.
ایران هڅه کوي د طالبانو په څیر ډلو سره د اړیکو له لارې یا اقتصادي او لوجیستیکي ملاتړ له لارې په افغانستان کې خپل دریځ پیاوړی کړي.
موخه:
د خپل نفوذ د پراخولو له لارې، ایران غواړي د سیمهییزو رقیبانو لکه سعودي عربستان او د لویدیځو قدرتونو لکه متحده ایالاتو په وړاندې توازن رامنځته کړي.
وسیلې:
پټې دیپلوماتیکې اړیکې، اقتصادي مرستې، او احتمالاً د وسلو او روزنې ملاتړ.
د امنیتي ګواښونو مدیریت:
ایران له افغانستان سره د اوږدې پولې له امله د امنیتي مسایلو په اړه اندیښمن دی، د نشهیي توکو قاچاق، د کډوالو بهیر، او د وسلهوالو ډلو لکه داعش فعالیتونه د ایران لپاره مستقیم ګواښونه دي.
ستراتیژي:
ایران هڅه کوي د طالبانو سره د همکارۍ له لارې د پولې امنیت کنټرول کړي او د داعش په څېر ډلو پر وړاندې جبهه جوړه کړي، ځکه چې دغه ډلې د ایران د شیعه ګټو لپاره خطر دي.
ننګونې:
د طالبانو بېثباته طبیعت او د دوی د ایډیالوژۍ سره د ایران د اهدافو ټکر کیدای شي همکاري محدوده کړي.
د نیابتي جګړو میدان:
ایران په تیرو کلونو کې په سوریې او لبنان کې د نیابتي جګړو له لارې خپل نفوذ پراخ کړی دی.
اوس، ځینې تحلیلونه ښيي چې ایران غواړي افغانستان د لویدیځو هېوادونو په وړاندې د یوې نوې جبهې په توګه وکاروي.
تاکتیکونه:
د طالبانو یا نورو ډلو ته احتمالي مالي او لوژستیکي ملاتړ، ترڅو په سیمه کې د لویدیځو ګټو پر وړاندې فشار واچوي.
خطرونه:
دا ستراتیژي کیدای شي د افغانستان بېثباتي نوره هم زیاته کړي او ایران له نړیوالو فشارونو سره مخ کړي.
اقتصادي او کلتوري نفوذ:
ایران د افغانستان له اقتصادي او حکومتي کمزوریو څخه ګټه اخلي، د بېلګې په توګه، ایران د سوداګرۍ، برېښنا او اوبو د سرچینو په برخه کې پر افغانستان اغېز لري.
اقتصادي اړیکې:
ایران د افغانستان یو له لویو سوداګریزو شریکانو څخه دی، په ځانګړي ډول د تیلو او نورو اړینو توکو په برخه کې.
کلتوري نفوذ:
د شیعه ټولنو او د پارسی ژبې د مشترکاتو له لارې، ایران هڅه کوي په افغانستان کې خپل نرم ځواک پیاوړی کړي.
د طالبانو سره اړیکې:
که څه هم ایران د طالبانو سره اړیکې لري؛ خو د دواړو تر منځ ایډیالوژیکي توپیرونه او د اوبو د سرچینو په څیر مسایل لکه هلمند سیند کیدای شي تاوتریخوالی رامنځته کړي.
نړیوال فشار:
د ایران اقدامات کیدای شي د نړیوالو بندیزونو او د سیمهییزو هېوادونو لکه پاکستان او ترکیې له مخالفت سره مخ شي.
د افغانستان داخلي بېثباتي:
د افغانستان ضعیف حکومتي جوړښتونه او اقتصادي ستونزې د ایران لپاره فرصتونه برابروي؛ خو په عین حال کې د دوی د ستراتیژۍ پلي کول هم ستونزمنوي.
لنډیز او وړاندیزونه:
د ایران ستراتیژي په افغانستان کې د نفوذ پراخولو، امنیتي ګواښونو کنټرول او د سیمهییز قدرت د توازن د بدلون پر محور ولاړه ده، خو دا ستراتیژي د افغانستان لپاره د بېثباتۍ او د اوږدمهاله شخړو خطر لري، د مقابلې لپاره، افغانستان باید:
– ملي بنسټونه پیاوړي کړي.
– د سیمهییزې دیپلوماسۍ له لارې د ایران نفوذ متوازن کړي او د نړیوالو متحدینو سره همکاري زیاته کړي ترڅو د ایران د احتمالي ناوړه پلانونو مخه ونیسي.
د دې ستراتیژۍ د لا دقیق تحلیل لپاره، د ایران او طالبانو ترمنځ د اړیکو په اړه تازه راپورونه، اسناد او د سیمې د نورو هېوادونو غبرګونونه باید وڅېړل شي.
یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ یې کټ مټ دلته خپروو.
د اتریش په جنوب ختیځ ښار ګراتس کې نن یو مشکوک بریدګر په یوه ښوونځي کې ډزې کړې چې له امله یې لږ تر لږه لس کسان وژل شوي دي.
راپورونه وایي، چې په وژل شویو کې زدهکوونکي، یو بالغ کس او بریدګر شامل دي.
پولیس وايي چې د برید پر مهال د ودانۍ دننه د ډزو غږونه اورېدل شوي او عملیات لا هم روان دي.
د پېښې لامل او نور جزئیات تر اوسه روښانه نه دي.
اروپايي چارواکو دغه پېښه غندلې او له قربانیانو سره یې خواخوږي ښودلې ده.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هيواد د کورنيو اعتراضونو په غبرګون کې لاسانجلس ته د ۷۰۰ ځانګړو سمندري ځواکونو او ۲۰۰۰ ملي ګارډ سرتېرو د لېږلو امر ورکړی.
دا ځانګړي ځواکونه پخوا افغانستان ته د طالبانو او القاعدې پر ضد لېږل شوي وو.
دا لومړی ځل دی په تېرو ۶۰ کلونو کې یو ولسمشر د ملي ګارډ ملاتړ لپاره دننه په هیواد کې فعال پوځیان ګوماري.
پوځ ویلي، دا ځواکونه د عملیاتو ۵۱ ډلې ملاتړ لپاره فعال شوي، چې د کورني امنیت لپاره بېړنی غبرګون چمتو کوي.
د دغو ځواکونو دنده تر اوسه څرګنده نه ده او د قانوني محدودیتونو له مخې، د نیولو یا اجرایي اقداماتو اجازه هم نه لري.
د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي چې طالب سرتېرو د دوشنبې په ماښام د کابل ښار د ۱۵مې امنیتي حوزې په مربوطاتو کې د داعش پر یوه «پټنځي» برید کړی دی.
د طالبانو حکومت د استخباراتو پورې تړلي رسنۍ «المرصاد» لیکلي چې په دې عملیاتو کې دوه د داعش غړي وژل شوي او زیات شمېر چاودېدونکي توکي، انتحاري واسکټونه، ریموټ کنټرولونه او وسلې نیول شوي دي.
ویل شوي چې دغه عملیاتو څو ساعته دوام کړی دی.
بل لورته د CIA پخوانۍ مامورې سارا ادم ویلي، چې دا د طالبانو له لوري یوه جوړه شوې ډرامه ده تر څو د امریکا ملاتړ جلب کړي.
د طالبانو حکومت د کورنیو چارو وزارت وايي، چې په هېواد کې د اختر درې واړه ورځې د امن په فضا کې ونمانځل شوې.
د یاد وزارت ویاند عبدالمتین قانع ویلي، چې طالب سرتېرو او نورو امنیتي ارګانونو په ګډه په دې برخه کې هڅې کړې دي.
نوموړي د طالب سرتېرو او نورو ارګانونو له هڅو مننه کړې ده.
د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ په سپينه ماڼۍ کې «په امریکا کې پانګونه» تر سرلیک لاندې غونډه کې وویل چې د افغانستان جګړه د امریکا د بدو مشرانو له کبله بایلل شوه.
نوموړي وویل، امریکايي پوځیانو هلته داسې جګړه کوله لکه د بریا اراده یې چې نه لرله.
هغه یو ځل بیا د افغانستان جګړه د جوبایډن ادارې ناکامي وبلله او ویې ویل، د افغانستان نه د ځواکونو ایستل د امریکا په تاریخ کې «تر ټولو خواشینوونکی او فاجعهبار» اقدام و.
ټرمپ زیاته کړې، که رهبري سمه وي، هیڅوک نشي کولای امریکا ته ماتې ورکړي؛ خو که ناپوه کسان مسؤل وي، نتیجه یې همداسې وي.
د ډونالډ ټرمپ ادارې لهخوا د کډوالۍ د سختو سیاستونو په غبرګون کې لاریونونه د تکزاس ایالت ډالاس او اسټین ښارونو ته هم خپاره شوي دي.
د فاکس نیوز د راپور له مخې، د دوشنبې په ماښام لسګونه کسانو د ډالاس «مارګارېټ هانټ هېل» پل ته څېرمه لاریون وکړ او د امریکا د کډوالۍ او ګمرکي اقداماتو پر ضد یې شعارونه ورکړل.
په اسټین ښار کې هم سلګونه کسان سړکونو ته راوتلي وو او له لاس انجلس لاریونوالو سره یې د یووالي اعلان وکړ.
لاریونوالو د ټرمپ ادارې لهخوا د ناقانونه کډوالو پر ضد د سختو اقداماتو د پای ته رسولو غوښتنه کړوي.
که څه هم دغه لاریونونه په ډالاس او اسټین کې سولهییز بلل شوي، خو راپورونه وايي چې په نورو ښارونو کې تاوتریخوالي ته اوښتي.
اسراییلي ځواکونو یو ځل بیا د یمن پر حدیده بندر هوایي بریدونه کړي دي.
د حوثیانو اړوند المسیره ټلوېزیون وايي، بریدونه تر هغه وروسته شوي، چې اسراییلي پوځ له راس عیسی، حدیده او الصلیف سیمو څخه د خلکو د وتلو امر ورکړی و.
تر اوسه په دغو بریدونو کې د اوښتو زیانونو په اړه څه نه دي ویل شوي.
اسراییلي ځواکونه وایي، دا بریدونه د یمن له خاورې د را توغول شوو توغندیو او بېپیلوټه الوتکو په غبرګون کې شوي دي.
د ایران د دولت ویاندې فاطمه مهاجراني ویلي چې هېواد یې یوازې هغو افغان کډوالو ته د پاتې کېدو اجازه ورکوي چې قانوني اسناد ولري، او ناقانونه کسان به د قوانینو له مخې بېرته افغانستان ته ولېږل شي.
هغې زیاته کړې چې د ایران دولت د قانوني او غیرقانوني افغان اتباعو تر منځ واضح توپیر کوي او د کډوالو ایستل یا پاتې کېدل د مشخصو قانوني میکانیزمونو له مخې ترسره کېږي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو کې د افغان کډوالو د اخراج په تړاو اندېښنې زیاتې شوې دي.