د طالبانو حکومت د تماس کمېسیون مشر شهاب الدين دلاور ویلي، د اوسني نظام لپاره هيڅ کوم بدیل نه شته او نه به پيدا شي.
هغه ويلي چې د افغانستان راتلونکی باید د همدې ادارې په چوکاټ کې مخته ولاړ شي.
نوموړي له هغو افغان سیاستوالو چې له هېواده بهر ژوند کوي، غوښتي چې بېرته افغانستان ته راستانه شي او د هېواد په سیاسي او ټولنیزو چارو کې ونډه واخلي.
دلاور دا هم ويلي چې بهر کې په مېشتو افغانانو يې زړه درد کوي او زیاته کړې چې ټول دې خپل هېواد ته راشي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت د امریکا له لوري پر ایراني اهدافو وروستي هوايي بریدونه غندلي او ویلي یې دي چې دغه بریدونه د ملګرو ملتونو له منشور او د جګړې د پای ته رسولو له شوې هوکړې سره په ټکر کې دي.
تهران ويلي چې اسراییل هم د امریکا په همغږۍ پر لبنان بریدونه کړي دي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی چې د ملګرو ملتونو د منشور د ۵۱مې مادې له مخې د خپل ځان د دفاع قانوني حق لري او د همدې اصل پر بنسټ یې ځوابي دفاعي اقدامات ترسره کړي دي.
د ایران حکومت د روان وضعیت پړه پر امریکا او د هغې پر متحدینو اچولې او له ملګرو ملتونو، د امنیت شورا او نورو نړیوالو ادارو یې غوښتي چې د نړیوالو قوانینو د سرغړونو پر وړاندې عملي دریځ خپل کړي او خپلې قانوني دندې ترسره کړي.
د امریکا او ایران ترمنځ د کړکېچ له زیاتېدو سره هممهاله، د امریکا مرستیال ولسمشر جیډي ونس خبرداری ورکړی چې که ایران تاوتریخوالی زیات کړي، واشنګټن به ورته په سخت ځواک ځواب ووايي.
د هغه په وینا، که تهران د اوربند د تفاهملیک د عملي کېدو په اړه کومه اندېښنه لري، باید د پوځي اقدام پر ځای یې د خبرو له لارې حل کړي.
دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې امریکا د ایران په جنوب کې د توغندیو، بېپیلوټه الوتکو پر زېرمو او یوې راداري اډې بریدونه وکړل.
په ورته وخت کې، د ایران سپاه پاسداران ادعا کړې چې د امریکا د بریدونو په غبرګون کې یې په سیمه کې د امریکايي ځواکونو ځینې اډې په نښه کړې دي، خو د امریکا پوځ او نورو خپلواکو سرچینو تر اوسه دا ادعا نه ده تأیید کړې.
بل لور ته، د ملګرو ملتونو د سمندري چارو نړيوال سازمان ویلي، د سېشنبې ورځې راهیسې ۱۱۵ بېړۍ او نږدې ۲۵۰۰ سمندري کارکوونکي په خوندي ډول له هرمز تنګي څخه ایستل شوي دي.
د یاد سازمان په وینا، د عمان په خلیج کې پر یوې بېړۍ تر برید وروسته د نورو بېړیو د ایستلو بهیر په موقتي ډول درول شوی، او د وضعیت له ارزونې وروسته به د عملیاتو په اړه پرېکړه وشي.
د طالبانو حکومت د احصایې او معلوماتو اداره وایي، د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې د هوايي ډګرونو او ځمکنیو بندرونو له لارې ټولټال ۸ زره او ۵۶۰ بهرنيو وګړو تګ او راتګ ثبت شوی دی.
د ادارې په وینا، په دې موده کې د ۱۹۱ ښځو په ګډون ۴ زره او ۵۶۸ بهرني وګړي هېواد ته داخل شوي، او د ۱۲۱ ښځو په ګډون ۳ زره او ۹۹۲ نور له افغانستانه وتلي دي.
د معلوماتو له مخې، له راغلو کسانو څخه ۴ زره او ۵۰۳ کسان د ځمکنیو بندرونو له لارې او ۶۵ نور د هوا له لارې هېواد ته راغلي دي.
یادې ادارې زیاته کړې چې له دغو کسانو څخه ۶۰۹ تنه د افغانستان د لرغونو او تاریخي سیمو د لیدنې لپاره راغلي وو، او پاتې نور بیا د کار او بېلابېلو نورو موخو لپاره هېواد ته داخل شوي دي.
اداره وایي، دغه شمېرې د هېواد د سرحدي تګ راتګ د ثبت او څارنې د سیسټم له مخې راټولې شوې دي.
د هند د هوايي چلند ادارې د یوې داسې پېښې څېړنه پیل کړې چې پکې د دغه هېواد یوه مسافر وړونکې الوتکه د امرتسر هوايي ډګر ته د نږدې کېدو پر مهال د لنډ وخت لپاره د پاکستان هوايي حریم ته دننه شوې وه.
د راپورونو له مخې، دا پېښه د خرابې هوا، د مرغانو له ټکر او د الوتنې د مسیر د بدلون پر مهال رامنځته شوې ده، چې له امله یې الوتکه له خپل ټاکلي مسیر څخه لږه اوښتې وه.
د هند او پاکستان د هوايي ترافیک ادارو ترمنځ د همغږۍ وروسته، الوتکه بېرته خپل مسیر ته راګرځول شوې او په خوندي ډول په ډیلي کې ښکته شوې ده.
هندي چارواکو ویلي چې د پېښې د بشپړې څېړنې تر پای پورې د الوتکې د پیلوټانو او د امرتسر هوايي ډګر د یوه هوايي ترافیک کنټرولر دندې په موقت ډول ځنډول شوې دي.
چارواکي وایي، د څېړنو له بشپړېدو وروسته به د دې پېښې د دقیقو لاملونو او احتمالي تخنیکي تېروتنو په اړه وروستی راپور خپور شي.
د طالبانو حکومت اړوند استخباراتي رسنۍ المرصاد په یوه تازه راپور کې ویلي چې د پاکستان پوځي نظام له لوري د هغو ډلو روزنه، پناه ورکول او ملاتړ چې د افغانستان امنیت ته ګواښ پېښوي، هېڅکله د منلو وړ نه دی او نه پټ پاتې کېدای شي.
په راپور کې ويل شوي چې د پاکستان استخباراتي ادارو تر دې وړاندې څو ځله د داعش له ډلې د خپلو استخباراتي موخو لپاره استفاده کړې ده.
د المرصاد په وينا، «اسلامي امارت» په پرلهپسې ډول نړیوالې ټولنې او د پاکستان سیاسي ګوندونو ته خبرداری ورکړی چې د افغانستان پر ضد باید د پاکستان خاوره ونه کارول شي او د داعش یا ورته ډلو له لارې د هېواد امنیت ونه ګواښل شي.
المرصاد زیاتوي چې د دوی د څرګندونو او خبرداریو سره سره، د پاکستان لوري خپل پخوانی سیاست بدل نه کړ، چې له امله یې د دوی په وینا، «اسلامي امارت» اړ شو څو د افغانستان پر ضد د طرحه شویو پلانونو پر وړاندې مستقیم اقدام وکړي.
په راپور کې دا هم ویل شوي چې د داعش د ملاتړ او روزنې سیاست د پاکستان د هغه چلند ښکارندویي کوي چې د سیمې د امنیت پر ځای د بېثباتۍ لامل ګرځي.
د المرصاد د راپور مخې، «اسلامي امارت» د پاکستان په خاوره کې هوايي او بېپیلوټه بریدونه ترسره کړي، څو هغه کسان له منځه یوسي چې د افغانستان او سیمې لپاره ګډ ګواښ بلل کېږي.
تر اوسه د پاکستان حکومت په دې اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
راپورونه وايي، ناپېژانده وسلهوالو نن سهار د بلوچستان د کوېټې ښار کې په بیللي سیمه کې یو پښتون سوداګر وژلی دی.
د راپورونو په وينا، وژل شوی کس هاشم نورزی نومېده، چې د دغې سيمې د کابلجان هوټل څښتن هم و او د يادې سیمې له پېژندل شوو سوداګرو څخه شمېرل کېده.
راپورونو کې دغه راز ويل شوي، چې بریدګر له پېښې وروسته له سیمې تښتېدلي.
تر اوسه د دې برید د انګېزې په اړه رسمي معلومات نه دي خپاره شوي او نه هم پاکستاني چارواکو په دې تړاو څه ويلي دي.
د لبنان لومړي وزیر نواف سلام ویلي چې په واشنګټن کې د امریکا تر نظارت لاندې له اسرائیل سره ترلاسه شوی چوکاټي توافق د دې لپاره دی چې اسراییلي ځواکونه له ټول لبنان څخه وځي، د دغه هېواد بشپړ حاکمیت بېرته ټینګ شي او د بېځایه شویو وګړو د ستنېدو بهیر اسانه شي.
هغه په خپله وینا کې ویلي چې لبنان د خپل دولت د واک د پراخولو په برخه کې مکلفیت لري، څو د پوځ له لارې د هېواد پر ټولو سیمو د دولت بشپړ کنټرول ټینګ شي، او دا موضوع د هغه په وینا د طائف د هوکړې له اصولو سره همغږي لري.
نواف سلام زیاته کړې چې د ۲۰۲۴ کال د اوربند په اعلامیه کې هم په څرګنده ویل شوي چې یوازې قانوني دولتي ځواکونه حق لري چې وسلې ولري او د هېواد امنیت وساتي.
هغه له امریکا، عربي هېوادونو او د لبنان له نړیوالو دوستانو مننه کړې چې د دغه توافق په ترلاسه کولو کې یې رول لوبولی او ویلي یې دي چې تمه لري اسراییلي ځواکونه ژر خپل وتل پیل کړي، څو بېځایه شوي لبنانيان په عزت او امنیت خپلو کورونو ته ستانه شي او د بیا رغونې چارې پیل کړي.
د ترکیې امنیتي چارواکو ویلي، د دغه هېواد په شمال لوېدیځ ادرنا ولایت کې د دوو جلا عملیاتو پر مهال ۴۰ بېاسناده کډوال نیول شوي، چې افغانان هم په کې شامل دي.
دا عملیات د ناقانونه کډوالۍ پر ضد د ترکیې د روانو هڅو برخه بلل کېږي.
د پولیسو په وینا، نیول شوي کسان د اداري مراحلو تر بشپړېدو وروسته د ادرنا د ایستلو مرکز ته لېږدول شوي، څو د بېرته ستنولو بهیر یې ترسره شي.
چارواکو زیاته کړې، د دغو عملیاتو په تړاو دوه کسان د انسانانو د قاچاق په تور هم نیول شوي او د نورو قانوني اقداماتو لپاره عدلي ادارو ته سپارل شوي دي.
دا پېښه په داسې حال کې رامنځته شوې چې ترکیې په وروستیو کلونو کې، په ځانګړي ډول د افغان کډوالو پر وړاندې، د هویت د تثبیت، نیولو او ایستلو اقدامات پراخ کړي دي.
د بشري حقونو بنسټونو بیا خبرداری ورکړی چې جبري ستنول ښايي یو شمېر افغانان له امنیتي او بشري ستونزو سره مخ کړي.
له ۲۰۲۱ کال وروسته، د افغانستان له بدلونونو سره هممهاله، د سیمې یو شمېر هېوادونو د افغان کډوالو په اړه خپلې پالیسۍ سختې کړې دي.
پاکستان او ایران هم د افغان کډوالو د بېرته ستنولو پراخ کمپاینونه عملي کړي، او نړیوالو سازمانونو ویلي چې د راستنېدونکو زیات شمېر د افغانستان پر اقتصادي او بشري وضعیت اضافي فشار واردوي.
د ترکیې د کډوالۍ ادارې د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې دغه هېواد ته د کډوالو د ننوتلو کچه د تېر کال په پرتله ۲۵ سلنه لوړه شوې او نږدې ۳۹۴ زره کسان ورغلي دي.
د همدې ادارې د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۶ کال په لومړیو پنځو میاشتو کې ۱۶ زره او ۴۳۶ افغانان د قانوني اسنادو د نه لرلو له امله نیول شوي دي.
د جرمونو نړیوالې محکمې درې قاضیانو د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر ضد په یوه فدرالي محکمه کې دعوه کړې او ادعا یې کړې چې نوموړي د افغانستان او فلسطین د قضیو د څېړنې په تړاو د محکمې پر چارواکو د بندیزونو په لګولو سره له خپل قانوني واک څخه اوښتی دی.
د راپور له مخې، دا دعوه د امریکا د نیویارک په فدرالي محکمه کې ثبت شوې او د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ هغه اجرايي فرمان ننګوي چې له مخې یې د ملي بیړني حالت تر اعلان وروسته د جرمونو نړیوالې محکمې پر هغو قاضیانو او څارنوالانو بندیزونه ولګېدل چې د افغانستان د جنګي جرمونو او د اسراییلو د صدراعظم بنیامین نتنیاهو د نیولو د حکم په قضیه کې یې رول درلود.
قاضیان وایي، د ټرمپ دغه فرمان د امریکا له اساسي قانون، نافذه قوانینو او نړیوالو ژمنو سره په ټکر کې دی او د قانوني بهیر له بشپړېدو پرته یې د دوی پر شتمنیو، بانکي حسابونو، سفرونو او ځینو نورو حقونو محدودیتونه لګولي دي.
بل لور ته، ټرمپ استدلال کړی چې امریکا او اسراییل د جرمونو نړیوالې محکمې غړي نه دي، نو ځکه دغه محکمه د دوی د اتباعو او چارواکو پر وړاندې د پرېکړې قانوني صلاحیت نه لري.
هغه د محکمې اقدامات د امریکا د ملي حاکمیت او امنیت پر ضد بللي دي.
په همدې حال کې، بشري حقونو او حقوقي بنسټونو دغو بندیزونو ته په غبرګون کې ویلي، د خپلو قضایي دندو د ترسره کولو له امله پر نړیوالو قاضیانو بندیزونه لګول د قضایي خپلواکۍ او د قانون د حاکمیت پر وړاندې جدي ګام ګڼل کېږي.