د طالبانو حکومت د کرنې او مالدارۍ خونه وايي چې د کندهار د انارو لومړۍ صادراتي محموله قطر ته ولېږدول شوه.

د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، دا محموله ۲۰ متريک ټنه وزن لري او ارزښت يې له ۳۰ زرو امريکايي ډالرو څخه زيات دی، چې د يوه خصوصي شرکت له لوري صادره شوې ده.

چارواکي وايي، د کندهار انار د لوړ کيفيت له امله په بهرنيو بازارونو کې ښه ځای لري او دا صادرات به د بزګرانو د عايد زياتېدو او د هېواد د اقتصاد پياوړتيا کې مرسته وکړي.

لیکوال: احمد شاه ساحل

موږ په ښکاره، حساب شوې او بې‌ ابهامه ژبه وایو چې پښتونخوا په ټي ټي پي نه خپلواک کوو، یا په بله اصطلاح؛ پښتونخوا په ټي ټي پي نه سقوط کوو.
د یوې ورځې لپاره هم هلته ددې ډلې د حاکمیت سره موافق نه یو. حتا حتا، د پنجاب اوسنی ”مستقیم حاکمیت“ د ټولو ظلمونو سره سره موږ ته د زغم وړ دی؛ خو نه هغه پراکسي، اجیر او ”غیر مستقیم“ پنجابی حاکمیت، چې لومړنی کار به یې د مذهب په نامه د ځایي پښتنو ټولې تاریخي او ملي ریښې له بېخه ایستل وي.

موږ د دې ډلې په اړه ډېر روښانه دریځ لرو.
هېڅ یې د ځان برخه نه ګڼو. په بشپړه توګه، په ښکاره او روښانه ډول یې ردوو او د پاکستان د غیر مستقیمو پوځیانو په توګه یې پېژنو. هلته د دوی ترمنځ روانې ورځنۍ نښتې او ”جګړې“ موږ کاملاً پلان شوي او سازمان شوي بولو، چې اساسي موخه یې پر پښتونخوا د دې ډلې د حاکمیت راوستل دي.
هغه بر افغانان چې له پاکستان سره دښمني پالي، او د همدې له امله د ټي ټي پي ملاتړ کوي، نه یوازې تېروتنه کوي، بلکې د خپلو لر پښتنو په حق کې یو لوی او نه جبرانېدونکی تاریخي ظلم ترسره کوي.
موږ د پاکستان سره دښمني کوو، خو په ټي ټي پي یې نه کوو. غچ ترې اخلو، خو په ټي ټي پي یې نه اخلو.

دلته موضوع بېخي روښانه ده. موږ حتا د پاکستان د هغو نورو موخو په اړه هم بحث نه کوو چې د ټي ټي پي له حاکمیت سره یې تعقیبوي. یوازې پر دې موخه تمرکز کوو چې دوی په دې توګه غواړي د پښتونخوا ملي انرژي وچه کړي، هلته د اوږد مهال لپاره د مزاحمت روحیه وځپي، او په ټوله کې ملي ګرا پښتانه له منځه یوسي. دا ثابته شوې ده چې پاکستان د خپلو ”تورو سیاستونو“ د پلي کېدو پر وړاندې د پښتنو هر ډول راټوکېدونکی مزاحمت له منځه وړي، او د همدې لپاره ځان مجبوره ګڼي چې پښتانه ووژني. خو په داسې ډول یې وژني چې نه د نړۍ پام ور واوړي او نه پښتانه غوغا جوړه کړي. دغه حالت ته موږ د پښتنو «خاموش مرګ» وایو. اوس ټوله خبره پر همدې خاموشۍ ده، چې باید دوام ومومي.

پنجاب له لسیزو راهیسې په مستقیم ډول لسګونه زره پښتانه وژلي دي؛ خو اوس چې دا خاموشي د ماتېدو په حال کې ده او غږونه ورو ورو پورته کېږي، غواړي همدا کار د ټي ټي پي تر نوم لاندې، په غیر مستقیم ډول ترسره کړي. دا هغه خطرناکه مذهبي طریقه ده چې که څوک پکې غږ پورته کړي، د هغه وژل لا حتمي او روا ګڼل کېږي.

موږ ته دلته دوه ډېر اسانه انتخابونه مخته پراته دي؛ د پنجاب مستقیم حاکمیت که غیر مستقیم حاکمیت؟ وروره، مستقیم حاکمیت! همدا انتخابوو. موږ غواړو له پنجاب سره مخامخ مواجې واوسو، غواړو سترګې مو یوازې په هغه کې ښخې وي. که مرمۍ هم خورو، د هغه له ماشې دې وي، او که موږ هم وار کوو، باید مستقیم پر هغه ولګېږي. دا یو حقیقت دی چې موږ په دواړو انتخابونو کې تاواني یو؛ دواړه ظلم او جبر دي. خو موږ د دواړو ترمنځ هغه انتخابوو چې لږ وي، سطحي وي، او په اسانۍ سره د جبران کېدو وړ وي. ځکه دلته خبره یوازې د واک د بدلون نه ده، بلکې د ټولنیز، فکري او سیاسي برخلیک ده.

دا هم باید روښانه شي چې په پښتونخوا کې د مېشتو پښتنو، سیاسي ګوندونو او په ځانګړې توګه د پي ټي ایم له لوري د ټي ټي پي پر ضد د دوامداره علني نعرې نه پورته کول، هېڅکله دا مانا نه لري چې ګواکې ولس یا دا سیاسي جریانونه د ټي ټي پي ملاتړي دي، یا د دوی په راتګ او حاکمیت خوشاله دي. هرګز نه دي، بیا اوس خو بیخي نه دي چې ډېر ښکاره واقعیتونه او تجریبه شوې پایلې یې پخپلو سترګو ولېدې او ګوري. هلته مېشت پښتانه پوهیږي چې د ټي ټي پي راتګ څه مانا لري، څه بایلي او د کومو حالاتو سره مخ کیږي.

اساسي پوښتنه دا ده چې ولې باید پښتانه ټي ټي پي رد کړي او د دې ډلې د حاکمیت پر وړاندې ودرېږي. موږ د دې پوښتنې په ځواب کې بېلابېل او ګڼ دلایل وړاندې کولی شو، خو بنسټیز دلیل دا دی چې د ټي ټي پي بنسټ بېرته د هماغه پنجابي ریاست په لاس رامنځته شوی، چې دا ډله یې پر وړاندې د جګړې دعوه کوي.
زموږ دا خبره د پاکستاني پوځ د لوړ پوړو جنرالانو او پخوانیو چارواکو په مرکو، کتابونو او مستندو شواهدو ثابته ده. حتا هغه پښتانه – افغانان چې نن دغه ډلې ته په شعوري یا غیر شعوري توګه چکچکې وهي، هم دا مني چې د ټي ټي پي او ورته نورو ډلو بنسټ د پاکستان د تورو سیاستونو برخه ده. کله چې د یوې ډلې بنسټ استعمار ږدي، هغه ډله نور ولسي نه پاتې کېږي، بلکې یا د پوځ بې‌ وردۍ څانګه وي او یا د هغه استعمار یوه پراکسي بڼه.

بناً، موږ دلته یوه منطقي پوښتنه راپورته کوو، او هغه دا ده چې څه اړتیا ده پښتانه له یوه استعمار څخه بل استعمار ته پناه یوسي؟ که د ټي ټي پي حاکمیت ته د بدیل په سترګه وکتل شي، نو دا بدیل په حقیقت کې د استعمار بله څېره ده، نه د ازادۍ لاره. نهایتاً که لر پښتانه په همدې موجوده حالت کې پاتې شي، حداقل د انتقال له زیانونو خو به ژغورل شوي وي. یا راځئ ددې دوو استعماري حالتونو ګټې او زیانونه وسنجوو او تشریح کړو. دلته ټینګار کوو چې دا بحث او په دې اړه فکر باید د هر ډول قومي او مذهبي احساساتو او اړیکو خالي وي.

د ټي ټي پي د حاکمیت ټولې ادعا شوې ”ګټې“ په لاندې څو ټکو کې راټولیږي:
– په ټي ټي پي پورې تړلي پښتانه ملایان، یا که د دوی او ملاتړو د احساساتي روایتونو سره یوځای مخته لاړ شو، نو وبه وایو چې ”پښتانه“ به په حاکمیت کې وي.
– د پاکستاني قانون پر ځای به د ټي ټي پي له لوري تفسیر شوی شرعیت پلي کیږي او خلک به یې په جبري توګه اطاعت ته مجبوره وي.
– په ټي ټي پي پورې تړلي پښتانه ملایان به خپلواک وي، یا که دلته هم د اوسنیو روایتونو لمن ونیسو، نو وبه منو چې پښتانه به خپلواک وي.
– په ټي ټي پي پورې تړلي پښتانه ملایان به جنګ نه کوي، یا په عامه اصطلاح امن به وي.

د ټي ټي پي د حاکمیت زیانونه:
– روڼ‌ اندي، ملتپال او سیاسي فعال پښتانه به له صحنې بشپړ ایستل کېږي، له پرېکړه کوونکو معادلو به حذب وي، او د هغوی پر هر ډول ازاد سیاسي فعالیت به بندیز وي.
– په پښتونخوا کې به په بشپړه توګه جمهوري – ټولنیز فعالیتونه او ارزښتونه لمنځه لاړ شي، او هر ډول فردي ازادۍ او بشري حقونه به سلب شي. ټولنه به د وېرې، چوپتیا او جبر پر بنسټ تنظیمېږي.
– د انجونو ښوونځي او پوهنځي به د امر ثاني په نوم وتړل شي، او د عصري زده کړو پر روا او ناروا والي به بحثونه راپورته شي.
– د پښتونخوا نیمايي نفوس چې ښځې دي، د یو تیاره برخلیک سره به مخ شي. کارینده ښځې به له کار ځایونو او دفترونو د دوهم امر په نوم وشړل شي او پر کورونو به ناستې ته اړ شي.
– د پښتونخوا سیاسي واک به په ټي ټي پي پورې تړلو کسانو په لاس کي وي، یا په بله مانا د یوې خاصې مذهبي- وسلوالې ډلې په انحصار کې وي.
– هلته د میشتو پښتنو ستونزه به لا لویه او حتا درې چنده شي. دوی به یو ځل د ټي ټي پي په حاکمیت راتللو کې قرباني کیږي، دوهم ځل به د دې ډلې د حاکمیت پر مهال او دریم ځل به یې بیا په پرځولو کې.
– تر ټولو مهمه او خطرناکه دا ده چې د ملتپالنې هغه روڼ شعور به، په خورا جدیت او بېړه وځپل شي چې تازه پر دې خاوره را زرغون شوی دی. هغه ملتپالان او په ځانګړې توګه مشران چې نشنلیست سیاست کوي، یو یو به تېښتې ته اړ کیږي. او که په پښتونخوا کې پاتې کېدل، نو پر کورونو به غلي ناست وي، له ټولو سیاسي فعالیتونو به منع وي، او له ”عفوې“ او راغلي ”امن“ څخه به خوند اخلي.
– منظور پښتین به هجرت ته اړ کیږي، حتا دی د نورو ملتپاله مشرانو په څېر پر کور د ناستې انتخاب هم نه لري. که یې نوره هم واضح کړم، نو یا مرګ یا هجرت.
– په پښتونخوا کې د ځوانانو هنري فعالیتونه، سندریز ماښامونه او تربیوي مجسلونه به په داسې خاموشۍ واوړي لکه فاتحه. هنرمندان او په ځانګړې توګه سندرغاړي به اسلام اباد ته ترې کډه شي، او دوی به تر یو څه مودې خپله هنري تنده په ”قیدي“ مشاعرو ماتوي، خو ورو ورو به یې د خیټې غم، د برق بیلونه، د کور کرایې او ملا ماتونکې مالیې، له دا ډول راټولېدنو هم زړه ماتي کړي.

دوهم، د اوسني حالت یعنې د پاکستان د مستقیم حاکمیت د دوام زیانونه او ګټې:

زیانونه:
– د پاکستان له لوري به په مستقیم ډول پښتانه لا نور وژل کیږي، ظلم به روان وي او طبیعي زیرمې به یې لوټل کیږي.
– پښتانه به د پاکستان تر مستقیم استعمار لاندې وي، او تر هغو به دوام کوي چې خلک خپله او په ځانګړې توګه روڼ اندي ملتپالان راپورته کیږي او خپل برخلیک ټاکي.

ددې ټولو ظلمونو سره سره، ددې حالت ګټې:
– تر ټولو لویه ګټه به دا وي چې د پښتونخوا انجونې به ښوونځيو ته او ښځې به پوهنتونونو ته ځي. دندې به کوي او د پښتونخوا په اوسني او راتلونکي څرخ کې به ځانګړی رول ادا کوي.
– ملتپال شعور به ژوندی وي، وده به کوي، او د استعمار پر ضد به سیاسي مبارزه روانه وي.
– اوسنۍ ټولنیزې او سیاسي نسبي ازادۍ به خوندي وي، پښتانه ځوانان به له سیاست محروم نه وي، له فردي حقونو به برخمن وي، او ولس ته به د خپل برخلیک د ټاکلو امید وي.
– د پنجاب پر ضد به هر ډول مزاحمت روان وي، او خلک به د خپلو ټولو سختیو پایله رښتینې ازادي او روښانه راتلونکی ګڼي. خو د ټي ټي پي په حاکمیت کې که د بدلون مبارزه هم وکړي، پایله به یې بیا د پنجاب مستقیم حاکمیت وي.

پر دې اساس موږ د پایلې په توګه وایو چې نه غواړو ترڅو پښتونخوا د ټي ټي پي د حاکمیت لپاره قرباني شي. نه د دین په نوم، نه د قوم په نوم او نه د امن او ازادۍ په کاذبو شعارونو. موږ د پنجابي استعمار پر وړاندې کاملاً ولاړ یو، خو نه غواړو چې ددې استعمار بدیل یو بل خطرناک استعمار شي. د پښتونخوا وګړي د عصر مطابق د ژوند، فکر او سیاست کولو حق لري. او دا حق د ټي ټي پي تر واک لاندې ناشونی دی. د دې ډلې ټولې هغه ادعاوې چې د پښتنو واک، امن او خپلواکي بیانوي، د عمل په ډګر کې نه تضمین لري او نه سابقه. دا ټول یوازې د واک د نیولو لپاره کارېدونکي احساساتي روایتونه دي، او بس.

یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ  یې کټ مټ دلته خپروو.

د ازبکستان د احصایې ملي ادارې ویلي، چې دغه هېواد د ۲۰۲۵ کال په تېرو ۱۱ میاشتو کې افغانستان ته د ۱.۳ مېلیارډ ډالرو په ارزښت توکي صادر کړي دي.

د راپور له مخې، افغانستان له روسیې او چین وروسته د ازبکستان درېیم لوی صادراتي شریک دی، چې دا د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراخېدو څرګندونه کوي.

راپور زیاتوي، په همدې موده کې د ازبکستان ټولیز صادرات ۳۰.۹ مېلیارډ ډالرو ته رسېدلي دي.

افغانستان ته د ازبکستان ډېری صادرات خوراکي توکي، برېښنا او ساختماني مواد جوړوي.

چارواکي وايي، د ترانزیټي لارو او سرحدي اسانتیاوو پراختیا د سوداګرۍ په زیاتوالي کې مهم رول لري.

د امریکا ولسمشر، ډونالډ ترمپ، اعلان کړی چې متحده ایالاتو د داعش وسله‌والو پر وړاندې د نایجریا په شمال لویدیځ کې هوايي برید ترسره کړی دی.

ټرمپ ویلي، دا برید د ده په امر او د داعش وسله‌والو پر وړاندې ترسره شوی دی.

د نایجریا د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې دوی د امریکا په ګډون له نړیوالو شریکانو سره په ګډه د ترهګرۍ او افراطیت پر ضد امنیتي همکاري کوي.

دغه اقدام څو اونۍ وروسته له هغې کېږي چې ټرمپ له پنټاګون څخه غوښتنه کړې وه چې په نایجریا کې احتمالي پوځي اقدام پلان کړي.

جاپان کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت سفارت، پرېکړه کړې چې په توکیو کې به خپل رسمي فعالیتونه د روان کال د جنورۍ له پای وروسته وځنډوي.

د سفارت د رسمي اعلامیې له مخې، دا پرېکړه د جاپان د بهرنیو چارو وزارت سره تر سلا مشورو وروسته شوې ده.

سفارت ویلي چې د جنورۍ له ۳۱مې نېټې وروسته به ټول سیاسي، اقتصادي، فرهنګي او قونسلي خدمات تر نامعلومې مودې پورې ودرول شي.

دا ګام په داسې حال کې اخیستل کېږي چې په جاپان کې د افغانستان ډیپلوماټیک استازولۍ لا هم د پخواني حکومت له‌خوا ټاکل شوو سفیرانو او ډیپلوماتانو تر ادارې لاندې ده.

د پښتون ژغورنې غورځنګ (PTM) مشر منظور پښتین ویلي، چې د پاکستان پوځ د ترهګرۍ ضد عملیاتو تر نامه لاندې په بېلابېلو پښتني سیمو کې پر عام ولس سخت ظلمونه روان کړي دي.

ښاغلي پښتین ویلي، په شمالي وزیرستان میرعلي کې د پوځ او طالبانو ترمنځ نښتو کې ګڼ بېګناه پښتانه ټپیان شوي، خو د پوځ له لورې ورته روغتونونو ته د لېږد اجازه نه ده ورکړل شوې.

نوموړي زیاته کړې چې په ټانک کې پر یوه مدرسه د ډرون برید له امله ۹ ماشومان ټپیان شوي او په جنوبي وزیرستان اعظم ورسک کې د هاوان مرمیو له کبله ښځې او ماشومان ژوبل شوي دي.

هغه ویلي، چې په مرکزي کرم، تیراه او نورو سیمو کې د «جعلي عملیاتو» له امله خلک له خپلو کورونو بې‌ځایه شوي دي.

پښتین ټینګار کړی چې پر غورځنګ د بندیز او د مشرانو نیولو وروسته، پوځي عملیات او تاوتریخوالی زیات شوی دی او هغه له پښتنو ځوانانو غوښتي چې د اختلافاتو سربېره، د دغو ظلمونو پر ضد لږ تر لږه په ټولنیزو رسنیو کې منظم غږ پورته کړي.

پاکستاني طالبانو (TTP) د رهبرۍ شورا له کلنۍ غونډې وروسته د ۲۰۲۶ کال لپاره نوی اداري او پوځي جوړښت اعلان کړی.

د اعلان له مخې، مفتي نور ولي محسود د تحریک د مشر په توګه پر خپله دنده پاتې کېږي.

په نوي جوړښت کې د لوېدیځ زون (بلوچستان) او مرکزي زون په نوم دوه نوي پوځي څارنيز زونونه جوړ شوي او د کشمیر په نوم نوی سیوري ولایت هم زیات شوی او سربېره پر دې ګلګت په جلا اداري واحدونو وېشل شوی دی.

د پوځي زونونو مشرتابه بدل شوی او احسان‌الله ایپي د جنوبي پوځي زون مشر ټاکل شوی او همدارنګه هلال غازي د مرکزي پوځي زون مرستیال مشر ټاکل شوی دی.

په سیاسي برخه کې، عظمت‌الله محسود د سیاسي کمېسیون د مشر په توګه ټاکل شوی او د TTP له لوري د «هوايي ځواک» په نوم د نوې پوځي څانګې د جوړېدو اعلان هم شوی دی.

تر ټولو د پام وړ اعلان د TTP له لوري د «هوايي ځواک» د نوې پوځي څانګې جوړېدل دي، چې مشري به یې سلیم حقاني کوي.

دا بدلونونه پاکستان کې د تحریک له لوري د خپل نفوذ د پراخولو او د عملیاتو د نوې مرحلې د پیل نښه بلل کېږي.

برېتانيايي ورځپاڼې The Sun راپور ورکړی چې يو افغان کډوال، چې له طالبانو څخه تر تېښتې وروسته برېتانيا کې پناه اخیستې، په ټيک‌ټاک کې د خپلو ويډيوګانو له لارې د تحریک طالبان پاکستان لپاره د مالي مرستو غوښتنه کړې ده.

د راپور له مخې، دغه افغان کډوال عزیزالرحمن ازره وال چې په ټیک کې له ۶۰ زره ډیر څارونکي لري د ټي ټي پي ستاینه او هغوې ته مالي بسپنې راټوي. تحریک طالبان پاکستان له ۲۰۱۱ کال راهيسې په برېتانيا کې ناقانونه بلل شوې ده.
نوموړي وروسته له نيوکو، د ياد ملاتړ اړوند ځينې ويډيوګانې له خپل ټیک ټاک څخه لیری کړي دي.

د برېتانيا د کورنيو چارو وزارت په دې اړه تبصره نه ده کړې، خو ويلي يې دي چې د منع شويو ډلو ملاتړ يو جدي جرم دی او دا ډول کړنې د کډوالو د شړل کېدو لامل کېدای شي

د پښتو موسیقۍ مشهور محلي سندرغاړی ثاني عبیدالله جان نن د ورپېښې ناروغۍ له امله د ۵۷ کلنۍ په عمر ومړ.

نوموړی د کندهار د تخته پُل ولسوالۍ اوسېدونکی و او د «شین منګی پر سر مازدیګر دی» سندرې له امله ډېر مشهور شو.

هغه تر ډېره په ودونو او خوښیو کې شوقي سندرې ویلې او له خلکو یې پیسې نه اخیستې.

ثاني عبیدالله جان له تېرو ۹ میاشتو راهیسې د سرطان ناروغۍ سره لاس‌او‌ګرېوان و او اقتصادي ستونزې یې هم لرلې.

له هغه څخه شپږ اولادونه پاتې شول.

چینايي «اېم‌سي‌سي» کمپنۍ ویلي، چې د لوګر ولایت د مس عینک د ستر کان د استخراج پر مهال به د سیمې د تاریخي او لرغونو اثارو د ساتنې لپاره ځانګړی پلان عملي کړي.

د یاد پلان جزییات د طالبانو حکومت د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت سره شریک شوي دي.

د طالبانو حکومت د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ویلي، چې د دې پروژې د پلي کېدو لپاره د اېم‌سي‌سي کمپنۍ، د کانونو او پټرولیم وزارت او د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ترمنځ درې اړخیز ګډ کاري هوکړه‌لیک مهم بلل کېږي.

دغه وزارت ټینګار کړی، چې د تاریخي او فرهنګي اثارو ساتنه باید د تخنیکي اصولو له مخې ترسره شي.

له بلې خوا، د چینايي کمپنۍ مسوولینو ډاډ ورکړی، چې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت له تخنیکي ټیم سره به په نږدې همغږۍ خپلې چارې پر مخ یوسي، څو د مس عینک تاریخي ارزښتونه خوندي پاتې شي.