د ناټو هوايي قومندانۍ اعلان کړی چې د یوروفایټر ټایفون جنګي الوتکو په نړیواله کچه تر اوسه له یو میلیون ساعتونو ډېرې الوتنې ترسره کړې دي، چې دا د پوځي هوايي ځواک په تاریخ کې یو مهم او تاریخي پړاو بلل کېږي.

د ناټو په رسمي بیان کې راغلي چې یوروفایټر ټایفون د نړۍ له تر ټولو پرمختللو څو موخو جنګي الوتکو څخه ده، چې په دفاعي او عملیاتي ماموریتونو کې لوړ تخنیکي ظرفیت لري او د ناټو او متحدو هېوادونو د هوايي دفاع مهم ستن ګڼل کېږي.

ناټو وایي، دغه الوتکه دا مهال د بریتانیا، جرمني، ایټالیا او هسپانیې په ګډون د څو اروپایي هېوادونو له لوري کارول کېږي او اصلي هدف یې د متحدینو د فضايي حریم ساتنه، چټک غبرګون او د احتمالي ګواښونو مخنیوی دی.

د تاجکستان سرحدي ځواکونو د پنجشنبې په ورځ د افغانستان له پولو د ناقانونه تګ هڅه کوونکو پنځو افغان قاچاقبرانو سره نښته وسله واله نښته کړې.

د تاجکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، په دې نښته کې درې قاچاقبران وژل شوي او دوه نور بېرته د افغانستان خاورې ته تښتېدلي دي.

د تاجکستان د ولسمشرۍ ماڼۍ ترڅار لاندې خاور خبري اژانس ویلي چې یاده نخښته د شمس الدین شوخین په سیمه کې رامنځته شوې.

د تاجکستان د ملي امنیت کمېټې ویلي چې له قاچاقبرانو څخه څو وسلې او څلور بوجۍ چې ۷۳ بستې چرس او تریاک پکې وو، ترلاسه شوي دي.

د سرچینو په وینا، د تاجکستان سرحدي سیمه اوس تر کنټرول لاندې ده او د پېښې په اړه څېړنې روانې دي.

د استرالیا حکومت پرېکړه کړې چې په پلازمېنه کانبرا کې د افغانستان سفارت د ۲۰۲۶ کال د جون له پای وروسته وتړي او خپل رسمي فعالیتونه ودروي.

د استرالیا د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې دا اقدام د اداري او تخنیکي ستونزو له امله شوی او نور د سفارت اوسنی حالت د دوام وړ نه دی.

کانبرا یو ځل بیا ټینګار کړی چې د طالبانو حکومت له لوري ټاکل شوي هېڅ استازي ته به اجازه ور نه کړي چې د افغانستان په نوم دیپلوماتیک فعالیت ترسره کړي، او دغه حکومت د افغان ولس مشروع استازیتوب نشي کولای.

د استرالیا حکومت همدارنګه د طالبانو حکومت پر سیاستونو سختې نیوکې کړي او ویلي یې دي چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونه د نړیوالو بشري ارزښتونو ښکاره نقض دی.

اعلامیه کې ویل شوي، چې د سفارت د تړل کېدو بهیر به په تدریجي او منظم ډول ترسره شي، څو د افغانستان د خلکو پر وړاندې د استرالیا سیاسي او اخلاقي دریځ ته زیان و نه رسېږي.

د اوزبېکستان د احصایې ملي کمېټې په خپل تازه راپور کې ویلي، چې په ۲۰۲۵ میلادي کال کې د دغه هېواد د بهرنۍ سوداګرۍ ټولیز ارزښت ۸۱ اعشاریه ۲ میلیارده ډالرو ته رسېدلی دی.

د راپور له مخې، له دې مجموعې څخه د افغانستان او اوزبېکستان ترمنځ سوداګري یوازې ۱ اعشاریه ۷ میلیارده ډالر وه.

د احصایې ملي کمېټه زیاتوي، افغانستان د اوزبېکستان د مهمو سوداګریزو شریکانو په نوملړ کې شپږم مقام لري.

تر افغانستان مخکې چین، روسیه، قزاقستان، ترکیه او سویلي کوریا د اوزبېکستان تر ټولو لوی سوداګریز شریکان بلل شوي دي.

د راپور پر بنسټ، که څه هم د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریزې اړیکې دوام لري، خو د ټولې بهرنۍ سوداګرۍ په پرتله د افغانستان ونډه لا هم محدوده ده.

د پاکستان او افغانستان د ګډې سوداګرۍ او صنایعو خونې له دواړو هېوادونو غوښتي چې د سوداګریزو لارو پر سر ولاړ خنډونه ژر تر ژره لرې کړي او د لس زرو څخه د زیاتو بند پاتې کانتینرونو د یوځل ازاد تګ راتګ اجازه ورکړي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، دغه کانتینرونه تر سلو ورځو زیات وخت د سرحدي لارو د تړل کېدو له امله بند پاتې دي.

یادې خونې خبرداری ورکړی چې د سوداګرۍ دوامدار ځنډ د پاکستان او افغانستان سوداګرو ته درانه مالي زیانونه اړولي او میلیونونه ډالر تاوان یې رامنځته کړی دی.

د خونې په وینا، که د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریز بهیر بېرته عادي نه شي؛ نو دا به نه یوازې پر سوداګرو، بلکې د دواړو هېوادونو پر اقتصادونو هم منفي اغېزې ولري، او له چارواکو یې غوښتنه کړې چې په بیړني ډول عملي ګامونه واخلي.

د آذربایجان د بهرنیو چارو وزیر جیحون بایراموف ویلي، باکو به هېڅکله اجازه ورنه کړي چې د دې هېواد فضایي حریم یا خاوره د ایران یا کوم بل ګاونډي پر ضد د پوځي عملیاتو لپاره وکارول شي.

بایراموف دا څرګندونې د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي سره په ټیلیفوني خبرو کې کړي دي.

نوموړي د سیمې پر وروستیو حالاتو اندېښنه ښودلې او ټینګار یې کړی چې ټول بحرانونه باید د خبرو اترو، ډیپلوماسۍ او د نړیوالو اصولو له لارې حل شي.

د آذربایجان د بهرنیو چارو وزارت په وینا، د ایران امنیت د باکو لپاره ځانګړی ارزښت لري او دا هېواد به د هر ډول پوځي کړکېچ مخنیوي ته ژمن پاتې شي.

د برېتانیا ګارډین ورځپاڼې د برېتانوي سرچینو له قوله راپور ورکړی چې د شاهي هوايي ځواک تایفون جنګي الوتکې د قطر د چارواکو په غوښتنه دغه هېواد ته استول شوې دي، تر څو د هر ډول احتمالي تیري کوونکي برید پر وړاندې د قطر دفاع پیاوړې کړي.

راپور زیاتوي چې لندن امکان نه لري د امریکا له لوري پر ایران په احتمالي برید کې مستقیم ګډون وکړي، خو که تهران د سیمې پر هېوادونو غچ اخیستونکي ګامونه واخلي، نو بریتانیا ښايي د خلیج هېوادونو د ملاتړ لپاره پوځي اقدام ته چمتو شي.

د ملي امنیت پخواني رئیس رحمت‌الله نبیل ویلي، د اروپایي اتحادیې له خوا د ایران د سپاه پاسداران د ترهګریزو سازمانونو په نوملړ کې شاملېدل د افغانستان د سیاستوالو، ګوندونو، رسنیو او کلتوري بنسټونو لپاره یو جدي خبرداری دی او دا ښيي چې په سیمه کې د خړ او دوه‌ګوني سیاست دوره د پای ته رسېدو په حال کې ده.

نبیل ټینګار کړی چې د جمهوریت په دوره کې او له هغې وروسته یو شمېر افغان سیاستوالو، هم د طالبانو په جوړښت کې دننه او هم له هېواده بهر، له سپاه پاسداران څخه مالي او سیاسي ملاتړ ترلاسه کړی او په ښکاره یې د ملي حاکمیت خبرې کولې، خو په پټه توګه یې د سپاه له شبکو سره اړیکې ساتلې.

هغه خبرداری ورکړی چې په نوي سیمه‌ییز نظم کې هر ډول مالي، تبلیغاتي او سیاسي اړیکه له سپاه پاسداران سره کولای شي د نړیوالو بندیزونو، د شتمنیو د کنګل کېدو او قضایي تعقیب سبب شي، او د بهرني نفوذ څېرې به نور د سیاسي لوبغاړو پر ځای د څارنې او حقوقي تعقیب هدف وي.

د اروپایي پارلمان مشرې روبرټا مېتسولا د اروپایي ټولنې له هغه اقدام څخه هرکلی کړی، چې له مخې یې د ایران سپاه پاسداران د ترهګریز سازمان په توګه د نوملړ پر سر جدي ګامونه اخیستل شوي دي.

نوموړې ویلي، د سپاه پاسداران ترهګریز سازمان ګڼل یوه سمه او پر وخت پرېکړه ده.

روبرټا مېتسولا په خپلو څرګندونو کې زیاته کړې، دا هغه پرېکړه ده چې تر څو اونیو مخکې یې عملي کېدل ډېر ناشوني ښکاره کېدل، خو د وروستیو بدلونونو او تحولاتو له امله اوس ورته لاره هواره شوې ده.

د هغې په وینا، اروپایي ټولنه باید د تاوتریخوالي، ترهګرۍ او د بشري حقونو د سرغړونو پر وړاندې یو متحد او روښانه دریځ ولري.

د اروپایي پارلمان مشرې ټینګار کړی چې سپاه پاسداران نه یوازې د ایران دننه د تاړتریخوالي په کړنو کې رول لري، بلکې د سیمې د بې‌ثباتۍ او ناامنۍ له اصلي عواملو څخه هم شمېرل کېږي.

د طالبانو حکومت د کندهار د کرنې او مالدارۍ ریاست ویلي، چې د روان لمریز کال له پیل راهیسې د دې ولایت شاوخوا ۲۳ زره ټنه انار بېلابېلو بهرنیو هېوادونو ته صادر شوي دي.

د چارواکو په وینا، دا لومړی ځل دی چې د کندهار انار قطر ته هم صادر شوي دي.

د معلوماتو له مخې، د کندهار انار پاکستان، هند، سعودي عربستان، مالیزیا، ازبکستان، روسیې، قزاقستان، متحده عربي اماراتو او قطر ته لېږدول شوي دي.

چارواکي زیاتوي، چې سږ کال په کندهار کې د انارو له بڼونو شاوخوا ۲۷۴ زره ټنه حاصل تر لاسه شوی دی.